Slinger zo'n leerling eens aan z'n haren naar buiten!

Wat lees je graag zelf, vroegen we aan onze critici, bij wijze van tip ook voor u. Deze week verklaart Gerwin van der Werf zijn haat/liefde-verhouding tot lerarenromans

'Zitten", zei Inge Lohmark, en de klas ging zitten. Ze zei: "Boek open op bladzijde zeven", en ze sloegen hun boek open op bladzijde zeven."

Ik weet niet of zo'n openingszin alleen spannend is voor leraren. Ik kan dat ook niet weten, ik ben immers leraar. Je wilt direct verder lezen, want misschien kom je een geheim te weten, over hoe je leerlingen stil krijgt met een enkele blik en hoe je ze met een simpel woord hun boeken op de juiste pagina kan laten openslaan. Bij mij hebben ze hun boeken vaak niet eens bij zich, waar ik dan weer veel te toegeeflijk op reageer.

Na die eerste regel weet je al dat je zulks bij Inge Lohmark niet moet flikken. Ik geef het toe, ik behoor tot de groep die zij minacht: "En dan de slechte gewoonte om aan het einde van het jaar de cijfers af te ronden en zo een paar hopeloze gevallen naar de volgende klas over te hevelen. Die collega's begrepen gewoon niet dat ze hun eigen gezondheid schaadden als ze op de leerlingen ingingen. Terwijl het niets dan bloedzuigers waren, die je elke levensenergie ontnamen."

Misschien is het niet eens origineel om leerlingen met bloedzuigers te vergelijken - hoewel het wel fijn incorrect is - maar Inge Lohmark geeft biologie en betrekt alles wat ze ziet op haar vak. Ze geeft les op een school in een krimpregio in de voormalige DDR. Haar ijzeren wereldbeeld is gevormd door de dictatuur, maar meer nog door de wetten van Darwin. Het gedonder bij de halte van de schoolbus, de klassenplattegrond, de vieze klodderwerkjes die de kinderen maken bij de tekenjuf, de struisvogelboerderij van haar man, het gesoebat van de rector - ze kan geen observatie doen zonder natuurwetten, ecosystemen of genetica erbij te halen.

Pesten staat ze toe, ook een kind moet immers sterk zijn, of worden. Op het moment dat je je afvraagt wat voor onmens dit is, verschijnen de eerste barstjes in het pantser van Inge Lohmark. Wat is er misgelopen in haar relatie met haar dochter in Canada? Wat moet er van haar worden als de school gaat sluiten? Als ze ook nog een vreemd soort genegenheid voor haar leerling Erika opvat gaat alles wankelen. De roestvrijstalen Inge Lohmark kraakt. Ze blijkt een broze, tragische figuur.

Boeken over leraren, eigenlijk lees ik ze niet zo graag. Dat komt doordat de leraar in de Nederlandse literatuur mij te vaak een sukkelaar is. Een gediplomeerde kneus, een mokkende buitenstaander. Hij is cynisch en ijdel (Vestdijk, Zwagerman), legt het aan met uw dochter (Wiener, Siebelink), of is gewoon knettergek (Koch). Er is er niet één die zijn vak met plezier uitoefent. Nu is Inge Lohmark ook niet dol op haar werk, en ze houdt helemaal niet van kinderen, maar ze neemt haar vak in elk geval serieus. Ze draagt een krachtig en consistent wereldbeeld uit waar haar dubieuze pedagogische handelingen volkomen logisch uit voortvloeien. Dubieus ja, maar het is tenminste een vorm van pedagogisch handelen, iets waar je de Nederlandse leraar (in romans) niet op kan betrappen. Die is te veel met zichzelf bezig, zijn mislukte leventje en gefnuikte ambities.

Misschien moet ik gewoon eerlijk zijn, en toegeven dat ik een beetje meer als Inge Lohmark wil zijn. Streng en rechtvaardig, alleen aardig als ik daar zin in heb. Stel je voor, als ik zeg dat ze moeten gaan zitten, dan gáán ze direct zitten, en als ik zeg dat ze stil moeten zijn, dan wórdt het ook heerlijk stil. Goed, de aanpak van juffrouw Bulstronk uit 'Matilda' van Roald Dahl gaat me te ver (hoewel ik niet principieel tegen het aan de haren naar buiten slingeren van leerlingen ben), maar beste auteurs, geef die leraar alsjeblieft wat pit als je er zo nodig over moet schrijven. Zoals Judith Schalansky het doet dus.

Judith Schalansky: De lessen van mevrouw Lohmark

Vert. Goverdien Hauth-Grubben. Signatuur; 222 blz. euro 10

F. Bordewijk: Blokken, Knorrende beesten, Bint

NIJGH & VAN DITMAR; 240 BLZ. euro 17,50

De onvermijdelijke klassieker in het genre. Orde en tucht staan op de school van directeur Bint voorop. De Bree, de nieuwe docent Nederlands, kan zich wel vinden in die aanpak. Hij verklaart klas 4c de oorlog, met desastreuze gevolgen.

Robert Anker: Oorlogshond

QUERIDO; 344 BLZ. euro 21,99

Een charismatische leraar klassieke talen is nogal grenzeloos in het begeleiden van zijn leerlingen tot 'elitekorps'. Hij heeft drank & drugs. Later in het boek gaat hij vechten in Afrika. Niet per se geruststellend voor ouders met schoolgaande kinderen, maar je zou zo'n lerarenroman - te midden van de lesgevende hansworsten in de naoorlogse literatuur - bijna zien als een vorm van rehabilitatie.

Theo Thijssen: De gelukkige klas

ASTORIA; 189 BLZ. euro 14,95

Thijssens alter ego meester Staal is de tegenhanger van Bint. Hij is ook gesteld op orde (tja, het zijn de vooroorlogse jaren), maar hij is bovenal begripvol en leeft met zijn leerlingen mee. Zijn deernis geldt vooral de arme Louis, die aan polio lijdt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden