Slimme sensor signaleert bederf

Minder voedselverspilling met houdbaarheidssensor Beeld Trouw: BR | Bron: Food2Know
Minder voedselverspilling met houdbaarheidssensorBeeld Trouw: BR | Bron: Food2Know

De datum op een product doet een vrij vage gooi naar de houdbaarheid ervan. Een sensor moet precies gaan aangeven of de zalm nog eetbaar is.

Iedereen kent dat wel. De twijfel die toeslaat als een pak melk twee dagen over de datum is. Met de geur is niks mis. En een zichtbaar spoor van bederf is er niet. Toch besluiten de meeste mensen om het pak in de vuilnisbak te gooien. Daar wil het onderzoekscentrum Food2Know van de Universiteit Gent verandering in brengen. Onderzoekers ontwikkelen een sensor die heel nauwkeurig controleert hoe vers en eetbaar een product nog is.

"In Vlaanderen gooien we per jaar zo'n 166.000 ton voedsel weg. Maar ik weet zeker dat meer dan de helft nog gewoon eetbaar is. Hartstikke zonde." Frustratie klinkt door in de stem van Annick Verween van Food2Know. "En dat terwijl eigenlijk iedereen wel weet dat de klassieke aanduiding 'ten minste houdbaar tot' (THT) niet per se aangeeft dat iets daarna bedorven is. Toch zijn mensen bang dat ze er ziek van worden. Of ze vinden het idee gewoon vies. Dat bracht ons op het idee om een onderzoek te doen naar hoe we dit probleem zoveel mogelijk kunnen verminderen."

Bacteriële gassen
De vermoedelijke oplossing ligt volgens de universiteiten van Gent, Leuven, Brussel en Nijmegen - die alle betrokken zijn bij het onderzoek - in een minuscule sensor met een speciaal ademend laagje. Het is de bedoeling dat fabrikanten de zogeheten CheckPack-sensor in de toekomst verwerken in de verpakkingen van zoveel mogelijk eetbare producten. Als bacteriële gassen, die vrijkomen uit voedsel, in aanraking komen met de minichip, geeft deze een signaal af over de staat waarin de voeding verkeert.

"Nu richten we ons nog alleen op vlees en vis", vertelt Verween, "maar zodra dat goed werkt, willen we ook producten als koekjes, groente en fruit betrekken. Het liefst natuurlijk alle verpakte voeding. Maar daar is vervolgonderzoek voor nodig. De gassen die uit vlees en vis komen, zijn immers heel andere dan die uit een koekje. Daar moeten we het laagje op de sensor natuurlijk wel op aanpassen."

Het idee is niet nieuw. Onderzoekers ontwikkelden al eerder sensoren met eenzelfde doel, maar tot nu toe bleken die steeds te duur en niet precies genoeg. "Een verschil is dat deze niet met elektronica werkt, maar met fotonica. Dat wil zeggen: op basis van lichtsignalen."

Rood of groen?
Maar hoe kun je als consument of supermarktmedewerker straks aflezen hoe vers een product is? Dat is heel simpel volgens Verween: "In supermarkten waar dit soort 'intelligente' verpakkingen straks in de schappen ligt, komt een scanner. Als je bijvoorbeeld een pakje half-om-half langs de scanner haalt, geeft deze met een kleur aan hoe het met de versheid gesteld is."

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox

Alarmerend rood betekent dat het product echt niet meer eetbaar is. Bij groen is er geen vuiltje aan de lucht en dan is er nog zoiets als een grijs gebied dat zal worden aangeduid met oranje. "We onderzoeken op dit moment hoe we dat grijze gebied verder kunnen specificeren. Dat is nu nog te vaag."

Aangezien bijna iedereen tegenwoordig in het bezit is van een smartphone, laat het onderzoeksteam in de toekomst ook daarvoor een applicatie ontwikkelen. Die zou ongeveer hetzelfde moeten werken als de QR-code scanner waar al veel mensen mee bekend zijn. Verween: "Het voordeel van de mobiele applicatie is dat de consument ook thuis in de koelkast kan checken hoe het ervoor staat."

Ontwikkelingsfases
De onderzoekers hebben een adviescomité van verschillende Vlaamse en Nederlandse bedrijven om zich heen verzameld. Het gaat om bedrijven uit de gehele keten, van verpakkingsproducent tot de supermarkt. Verween: "We gaan met hen in gesprek en zij testen ons product in de verschillende ontwikkelingsfases. Daardoor krijgen we steeds feedback. Ons belangrijkste doel is dat de sensor straks echt in gebruik wordt genomen. Als hij te duur is of te ingewikkeld, zullen fabrikanten er niet zo snel mee willen werken. Hopelijk zitten hier potentiële afnemers tussen."

Het CheckPack-project wordt met een bedrag van 2,6 miljoen euro gefinancierd door de Vlaamse overheid. Daar staat tegenover dat het onderzoek uiteindelijk meer werkgelegenheid oplevert in het noordelijke deel van België. Bij het begin van het onderzoek in november 2013 werd er als richtlijn vier jaar vastgesteld, maar dat hoeft volgens Verween niet te betekenen dat het ook daadwerkelijk vier volle jaren in beslag neemt.

"We zijn nu aan het experimenteren met bacteriële gassen en hoe de chip daarop reageert. Het kan makkelijk dat we binnen niet al te lange tijd een volgende stap maken en eerder klaar zijn. Hoe sneller hoe beter."

In je maag of in de vuilnisbak
Voedselverspilling is al jaren een probleem. Naar schatting verspilden Nederlanders vorig jaar 47 kilo voedsel per persoon. Deze hoeveelheid is ongeveer gelijk aan die in 2010, toen ging het om 48 kilo. Zuivel, brood en groente gooien we het meest in de vuilnisbak.

Dat blijkt uit een analyse van huishoudelijk afval door advies- en onderzoeksbureau CREM met ondersteuning van het Voedingscentrum en Milieu Centraal.

In het onderzoek is voornamelijk gekeken naar het voedsel dat nog 'goed' is en dus in de maag had moeten belanden in plaats van in de vuilnisbak. Zuivel, brood en groente spannen de kroon, maar ook rijst en pasta scoren hoog. Daar wordt vaak te veel van gekookt.

"Voedselverspilling is slecht voor je portemonnee maar ook het milieu", stelt Linda Nijenhuis van Milieu Centraal. "De klimaatbelasting van elke kilo weggegooid voedsel is gelijk aan die van het gebruik van 1,3 liter benzine."

Corné van Doorn van het Voedingscentrum denkt dat mensen veel voedsel weggooien omdat ze te veel kopen, het verkeerd bewaren, en niet goed weten hoe ze restjes kunnen gebruiken.

"Het gaat hierbij om voedsel dat nog goed genoeg is om te eten, zoals gekookte rijst, pasta, aardappelen, brood van gisteren. Of melk die net over de datum, maar nog wel drinkbaar is. Daar valt nog veel winst te behalen."

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden