Slimme heffing op Cypriotisch spaargeld is risico voor eurozone

Cyprioten halen verhaal bij een bankemployé in Nicosia.Beeld anp

Het Europese reddingsplan voor Cyprus lijkt simpel, maar kan onvoorziene consequenties hebben, ook voor de rest van de eurozone. Er is een ingenieus plan bedacht om de Cyprioten mee te laten betalen aan het overeind houden van Cyprus en zijn banken.

Spaarders met minder dan 100.000 euro krijgen een heffing van 6,75 procent over hun spaargeld en daarboven is het 9,9 procent. Voor de kleine spaarder wordt nog wel getracht het leed te verzachten. Het geld gaat rechtstreeks naar de banken om hun vermogenspositie te verstevigen. Gedupeerden krijgen daar aandelen in hun banken voor terug, die vooralsnog niets waard zijn. Zo redden zij de Cypriotische banken voor zo'n 5,6 miljard euro.

Het lijkt een vernuftige oplossing. "Maar", zo zegt Lex Hoogduin, oud-topman van De Nederlandsche Bank, "het is een riskante operatie." Tot nu toe wisten spaarders in de eurozone zich verzekerd van een garantie op hun spaargeld tot 100.000 euro onder het zogeheten deposito garantiestelsel. Dat is iets heiligs. Niet langer dus. Zoals de Tilburgse hoogleraar bankwezen Harald Benink zegt: "Er wordt een belofte aan spaarders gebroken".

Russisch zwart geld
De reden voor deze maatregel is dat er veel te veel buitenlands, lees Russisch zwart geld, gestald is bij Cypriotische banken. In de eurozone, maar vooral bij de Duitsers, leeft het sentiment zwaar dat er geen geld gestoken mag worden in het redden van maffiaspaarrekeningen. De heffing op spaartegoeden moet critici de wind uit de zeilen nemen.

Klinkt leuk. Maar zoals Harald Benink opmerkt: "De essentie is dat er een belofte aan de kleine(re) spaarders is gebroken. Zij gaan meebetalen aan het financieren van de bankencrisis in een land en daarmee het redden van de overheidsfinanciën. Het risico dat er een tweede keer gedokt moet worden, is daarmee ook reëel. Wat nu als de spaarders in Cyprus geen vertrouwen hebben in deze reddingsmaatregelen en op grote schaal hun geld alsnog gaan overmaken naar Noord-Europese banken? Dan moet je de banken op Cyprus weer redden."

Ook Hoogduin deelt deze zorg. "Als de spaarders hun Cypriotische rekeningen alsnog leeghalen, dan moet er straks veel geld van de Europese Centrale Bank (ECB) aan te pas komen om de banken en Cyprus overeind te houden."

De Spaanse centrale bank heeft gisteren geruststellend laten weten dat er in Spanje niet meer geld dan normaal wordt overgeboekt naar buitenlandse banken. En dat is nou precies de vrees die ontstaat door het loslaten van het deposito garantiestelsel en door kleine spaarders te laten bloeden.

"In wankele Zuid-Europese landen met kwetsbare banken denken spaarders nu ook na over hun spaarcenten, die ineens niet meer zo veilig zijn als altijd wordt beweerd. Spaarders in Griekenland, Spanje en Italië kunnen wel eens het zekere voor het onzekere nemen", waarschuwt Benink.

Het gevolg kan zijn dat er geschoven wordt met spaargeld van zwakke Zuid-Europese banken naar sterke Noord-Europese banken of zelfs naar banken buiten de eurozone. Het kan het einde worden van menig mediterrane bank met alle gevolgen van dien. Zo zou een slimme heffing op spaargeld in Cyprus wel eens heel risicovol voor de eurozone kunnen zijn.

Eenmalige heffing
Wat is er precies afgesproken over het spaargeld op Cyprus? Alle mensen met geld op Cypriotische banken moeten een eenmalige heffing betalen. Spaarders die minder dan 100.000 euro hebben betalen 6,75 procent van hun tegoed (al wordt nog onderhandeld over een verlaging hiervan), daarboven bedraagt het percentage 9,9. Gezamenlijk moet dit 5,8 miljard euro opleveren. Het reddingspakket kost daardoor flink wat minder: rond 10 miljard euro in plaats van de eerder verwachte 17 miljard.

Te weinig cash
Sinds het besluit van de ministers van financiën van de eurozone om spaarders te laten meebetalen aan het redden van Cyprus en de Cypriotische banken, is er een bankrun ontstaan. Massaal proberen rekeninghouders geld op te nemen. Ze willen zo voorkomen dat een deel van hun spaargeld verloren gaat via de heffing die nu wordt opgelegd.

Maar banken hebben doorgaans niet zoveel geld cash beschikbaar. Sowieso omdat ze veel grotere verplichtingen aangaan bij het uitlenen van geld dan er aan spaargeld is ingelegd door rekeninghouders. Het spaargeld zit dus vast bij klanten van banken in hypotheken, leningen, etc. Een klein percentage van al het spaargeld is maar in kas.

Een bankrun leidt dus altijd tot de ondergang van een bank, tenzij de bank tijdelijk wordt gesloten voor het opnemen van geld tot de rust is weer gekeerd. Dat is nu ook in Cyprus gebeurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden