Slim, lastig en niet te stuiten

ZWIJNENBERAAD | Het wild zwijn rukt op vanuit Duitsland en België. Deze verrijking van de natuur veroorzaakt schade en ongelukken en altijd spookt de angst voor varkenspest. In het grensgebied van Brabant vragen boeren, jagers en bestuurders zich af hoe het verder moet.

Vriend en vijand beseffen dat de wilde zwijnen in de grensprovincies niet meer verdwijnen. Al een jaar of tien stromen ze toe vanuit België en Duitsland en ze planten zich in hoog tempo voort.

Zwijnen dragen met hun gewroet bij aan de biodiversiteit, maar in Zuidoost-Brabant leeft het trauma van de varkenspest nog volop. Die brak er eind jaren negentig uit, ging gepaard met massale ruimingen en kostte miljarden. De boeren zijn bang voor herhaling en vrezen dat de zwijnen de ziekte verspreiden als die weer eens de kop opsteekt. Als één geschoten zwijn besmet is, gaat de hele sector al op slot, vrezen ze. In het dagelijks leven kampen boeren met schade aan gewas en weiland. En de wilde varkens zijn een gevaar op de weg.

Melkveehouder Leo van Velthoven uit Leende, Noord-Brabant: "Drie jaar geleden heb ik een afrastering met stroom om mijn mais gezet. Dat werkte goed. Het jaar erna moest ik al wildafweermiddel gebruiken. Maar nu lijkt het wel of er geen afrastering staat. De biggen lopen onder de onderste draad door en de zeug komt erachteraan.''

Er zijn nachten dat er zes zwijnen komen, soms zijn het er wel dertig en dan is een hectare grasland in een uurtje vernield. "Ze woelen hier een hoek om en dan daar. Dat lijkt niet erg, maar ze gooien de zoden overhoop en overal komt zand tussen. Eigenlijk is dan het hele weiland verloren.''

Wroetschade

Van Velthoven is bestuurder bij boerenorganisatie ZLTO Kempen-Zuidoost en hoort ook van collega's hoe de zwijnen hun honger stillen met aardappels, bieten, graan en mais. "In het voorjaar heb je wroetschade en vertrappen ze alles. Als de maiskolven uitkomen is het helemaal bingo'', Collega's hebben al afrasteringen gezet van gevlochten betonijzer.

Zwijnen zijn alleen op de Veluwe en in het Meinweggebied in Midden-Limburg toegestaan, al wordt ook daar op ze gejaagd.

Afgelopen jaar werden er op de Veluwe 3042 geschoten, 870 minder dan gepland. In de rest van Nederland geldt de nulstand en moeten alle zwijnen worden gedood. Zo ook in Heeze-Leende, Asten en Gemert-Bakel, dorpen in Zuidoost-Brabant. Via 'zwijnentafels' overlegt de provincie met boeren, jagers, natuurvrienden, terreinbeheerders en bestuurders. Want in en om het Leenderbos, de Groote Peel en Stippelberg huizen al jaren zwijnen, en gedeputeerde Johan van den Hout denkt dat er niets anders op zit dan dat te accepteren.

Het gaat niet om incidenten. In het nulstandgebied in Limburg zijn in seizoen 2015/2016 522 zwijnen geschoten en 47 aangereden, in Gelderland 264 en 368 en in Brabant 268 en 19. In de gemeente Asten kostte een aanrijding zelfs een mensenleven en is de snelheid op de N279 nu beperkt tot 60 kilometer. Elk gedood zwijn wordt gemeld bij de provinciale Faunabeheereenheid en gecontroleerd op besmettelijke ziekten.

"De nulstand lijkt een utopie, door de milde winters planten zwijnen zich bijna sneller voort dan konijnen'', zegt Reinier Enzerink van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. "Een big die in het voorjaar wordt geboren, kan aan het eind van het jaar zelf met biggen lopen.''

Volgens Enzerink is de voortplanting niet meer seizoensgebonden. "Brabant is een paradijs, overal is voedsel. Zwijnen zijn slim en weten zich ook in maanverlichte nachten ongezien te verplaatsen.'' Dat maakt de jacht moeilijk. Jagers ervaren ook tegenwerking, zoals het traineren van afschotvergunningen, sabotage van hoogzitten en ze wijzen erop dat drukjacht (drijfjacht op kleine schaal) taboe is.

Vergoeding

"Het onderling begrip groeit, de sfeer is goed'', zegt gastheer van een van de zwijnentafels, burgemeester Paul Verhoeven van Heeze-Leende, over de onderlinge irritaties. Jagers zouden niet altijd beschikbaar zijn en dieren sparen om ook in de toekomst te kunnen jagen. De jagers ontkennen dat. Dat er zwijnen zijn uitgezet, voedt wantrouwen en speculatie: wie heeft dat gedaan?

Leuke krulstaartjes

Verhoeven deelt de zorgen van de boeren en wil garanties van de provincie voor het geval er weer varkenspest uitbreekt. Dat risico wordt klein geacht omdat het in de buurlanden niet heerst. "Maar als het misgaat is het een ramp.'' Ook moet de schadeafhandeling eerlijker en beter.

Terreinbeheerders, zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer laten hun achterban graag genieten van het grote wild. Boer van Velthoven begrijpt dat wel. Ook hij vindt de biggen met hun gestreepte velletjes en krulstaartjes 'best leuk', maar van de schade die ze aanrichten is hij stukken minder gecharmeerd.

Schade

Het Faunafonds vergoedt wildschade. Ganzen zijn de grootste schadepost, vorig jaar 17 miljoen euro. Aan schade door zwijnen werd toen 109.000 euro vergoed. Het fonds wijst erop dat de schade per bedrijf flink kan zijn, want zwijnen leven niet zo wijd verspreid als ganzen. In Brabant, Gelderland en Limburg was de zwijnenschade het grootst, ook in Overijssel was schade, maar minder.

De boeren zijn niet erg te spreken over de vergoedingen. ZLTO-bestuurder Van Velthoven wijst op het eigen risico van 250 euro, de taxatiekosten die de boer zelf moet betalen en de minimumuitkering van 50 euro. "Je moet al 600 euro schade hebben voor je er iets aan hebt'', rekent hij voor "dat kan wel drie, vier keer per jaar zijn.''

Duitsland

De Brabantse gedeputeerde Johan van den Hout ziet het liefst dat boeren en jagers schade door zwijnen onderling oplossen zoals in Duitsland. Jagers vinden dat irreëel: "De situatie daar is niet vergelijkbaar. Daar kunnen varkens worden ingeënt tegen varkenspest omdat Duitsland niet exporteert. In Nederland kan dat niet. Ook is het daar geen probleem drijfjachten te houden. In Nederland is dat verboden, er mag zelfs op zondag niet worden gejaagd'', aldus E. Koffeman van de Wildbeheereenheid Brabant. In een reactie erkent de provincie dat er nogal wat obstakels zijn om deze wens van de gedeputeerde te realiseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden