Sleutels tot het heelal

Bij alle tumult en de kakofonie van meningen rond Syrië, is het misschien goed om even naar een dichter te luisteren. Die dichter is de 83-jarige in Syrië geboren Ali Ahmed Esber, beroemd onder zijn dichtersnaam Adonis. Adonis leeft in ballingschap in Parijs, en was deze zomer in Rotterdam te gast bij Poetry International, waar ook een documentaire over hem in première ging onder de titel 'Het afwezige land'.

Adonis is een zachtmoedige oude heer, zoals van een dichter op leeftijd te verwachten valt, die in de film vertelde geboren te zijn in een boerengezin op het Syrische platteland. Toen eens de president in zijn dorp op bezoek kwam ¿ Adonis was toen dertien ¿ schreef hij een gedicht voor hem en mocht het voordragen. De president vond het mooi en vroeg de jonge dichter of hij iets voor hem kon betekenen. "Ik wil graag naar school", zei de jongen en zo geschiedde. En zo werd eigenlijk uit een gelegenheidsgedicht van een boerenjongen een dichter geboren, die tot de grootste in het Arabisch taalgebied zou behoren en wiens naam vaak genoemd wordt als de Nobelprijzen vergeven gaan worden.

Midden jaren vijftig week hij na een gevangenschap in Damascus uit naar Beiroet, waar hij tot 1985 woonde en zijn gedichten schreef, totdat hij omwille van zijn veiligheid koos voor Parijs, waar de wereld hem ontdekte. Zijn appartement in Beiroet is er nog steeds, het is in de film te zien, met lakens over het meubilair en langs de wanden gevulde boekenkasten.

Deze week stond een interview met Adonis in de Frankfurter Allgemeine. Het begon met een citaat van hemzelf, een uitspraak gedaan bij het begin van de Arabische Lente. "Ik kan niet deelnemen aan een revolutie die in een moskee begint", zei hij toen. Gevraagd om een toelichting zei Adonis nu: "Met een politiek systeem dat is gebaseerd op een religie, is geen democratie mogelijk. Of we zijn democratisch, en leven in vrijheid, of we zijn religieus. Ik kies voor het eerste: democratisch en vrij zijn. Maar dat betekent niet dat ik tegen religie ben. Ik heb groot respect voor het individuele geloof. Maar een samenleving die religieuze wetten tot fundament verklaart, is voor mij een dictatuur. Misschien zelfs erger dan een militaire dictatuur".

Zo begon het interview. Alleen een strikte scheiding van religie en staat kan leiden tot een moderne samenleving, zei Adonis, maar de Arabische landen draaien al 1500 jaar in een kring. Wat Syrië aangaat, zo geloofde hij niet in een westers ingrijpen. Mocht het daartoe komen dan zou Syrië in handen kunnen vallen van djihadisten. Eerder was van hem te horen dat hij, als Gandhi, tegen ieder geweld was. "Een volk dat zichzelf niet bevrijden kan, verdient zijn vrijheid niet."

Luisterden we maar vaker naar dichters, maar hun taal is zo stil. Dit dichtte Adonis zelf:

Dichters, ze zijn niet aan een plaats gebonden. Ze warmen het lijf van de wereld. Voor het heelal maken ze sleutels, en planten geen stambomen, stichten geen huizen voor de legenden.

Hij schreef Assad een open brief met de oproep het geweld te staken. Maar een aanhanger van de rebellen is hij evenmin. Geen van de partijen heeft de sleutel van een dichter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden