Sleutelen aan de wijsheid van de massa

schatten Veel leken samen weten het vaak beter dan een expert. Maar niet altijd. Wiskundigen kunnen dit mechanisme nu verfijnen.

Slenterend over een boerenmarkt bij Plymouth stuitte de Britse geleerde Francis Galton in 1907 op een wedstrijd: raad het gewicht van de os. Iedereen mocht zijn schatting op een briefje schrijven en tot Galtons verbazing kwam het gemiddelde van die schattingen heel dicht in de buurt van het werkelijke gewicht. Veel dichter dan wat individuele veehandelaren of slagers hadden gegokt. Kennelijk komt bij zo'n gemiddelde de wijsheid van de groep bovendrijven.


Dat was een eeuw geleden. Sindsdien heeft zijn wisdom of the crowd een zekere status verworven en worden grote groepen geraadpleegd voor het voorspellen van de beurs of het waarderen van een kunstwerk.


De massa heeft niet altijd gelijk. Daar kun je voor corrigeren door iedereen te vragen aan te geven hoe zeker hij of zij is, en die onzekerheid te laten meewegen. Maar soms zit de onkunde dieper. Vraag een groep Nederlanders wat de hoofdstad is van Noord-Holland of hoe vaak er een witte Kerst is geweest. En de groep gaat collectief de mist in.


Ook zo'n fout kun je herstellen, bedachten wiskundigen van het befaamde MIT. Vraag niet alleen naar die hoofdstad - in hun geval van de staat Pennsylvania - maar vraag ook wat men verwacht dat de groep zal zeggen. Veel Amerikanen zullen Philadelphia als hoofdstad noemen, een grote stad met veel historie. En deze groep verwacht ook dat dat het groepsantwoord is.


Maar het is Harrisburg, en de mensen die dat weten zullen ook inschatten dat de groep ernaast zit. Het resultaat is dat bijna iedereen verwacht dat Philadelphia wordt genoemd, terwijl een in dat licht onverwacht grote minderheid heeft gezegd dat het Harrisburg is. Hoe groter de discrepantie is tussen wat iedereen zegt en wat iedereen verwacht van de groep, des te zekerder kun je ervan zijn dat die onverwacht grote minderheid gelijk heeft.


Het werkt ook de andere kant op, schrijven ze in het vakblad Nature. Als je vraagt naar de hoofdstad van South Carolina (Columbia), weten de meesten dat wel, maar zullen ze juist vaak zeggen dat anderen dat niet weten. In dit geval krijgt het goede antwoord opvallend veel stemmen, vergeleken met de verwachting.


De auteurs leveren het wiskundige bewijs dat het 'onverwacht populaire antwoord' de juiste richting aangeeft, maar ze demonstreren de potentie ervan ook in diverse enquêtes. Hun aanpak bleek de fout in de uitkomst met twintig tot dertig procent te verminderen, ook vergeleken met wijsheden van de massa die op traditionele wijze waren gecorrigeerd.


De mogelijke toepassingen reiken verder dan simpele weetjes. De auteurs laten zien dat het ook van nut is in de geneeskunde - waarbij een groep dermatologen moest inschatten of een vlekje op de huid kwaadaardig was. Of in de kunst, waar de individuele expert de waarde van moderne werken uit voorzichtigheid wat laag inschat.


De vraag is alleen of de aanpak in de praktijk ook hufterproof is. Wat doe je met goochemerds in de massa, schrijven ze, die met valse verwachtingen proberen de uitkomst te sturen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden