Slenteren langs de Theems

Wie vijftien jaar geleden voor het laatst langs de Theems wandelde, zal weinig meer herkennen. Ook Tate Britain niet, dat in oude glorie is hersteld.

In de Archive Room, diep in de catacomben van Tate Britain, hangt een Engelse vertaling van de 'Ballade van de gasfitter' van Gerrit Achterberg. Het is zijn bekendste gedicht.

Aan 't graf hield verder iedereen zijn mond.

Men trad vooruit en schouwde critisch hoe

de fitter langzaam wegzonk in de grond,

als om hem nog op fouten te betrappen,

nu hij zijn laatste gat had op te knappen.

Hij rust in God. De aarde dekt hem toe.

Volgens de Britse kunstenaar Paul Noble, die een begeleidende tekst heeft geschreven bij dit werk van Achterberg, is het gedicht typerend voor Tate Britain en de omgeving aan de oevers van de Theems. Waar nu een museum staat was eens een moeras, toen kwam er een gevangenis en uiteindelijk, in de negentiende eeuw, werd het de locatie voor een van de bekendste musea van het Verenigd Koninkrijk. "We zijn van modder en wij verworden tot modder. Wij zijn levend, maar sommige dingen zijn dood terwijl ze pretenderen levend te zijn, en sommige levende dingen pretenderen dood te zijn", schrijft Noble.

Niets zo veranderlijk als de oevers van de Theems. En niets zo veranderlijk als Tate Britain. Het museum, dat Britse kunst van de voorbije eeuwen tentoonstelt, opende zijn deuren in 1897. De eerste bezoekers kwamen het gebouw binnen via een klassieke porticus en liepen onder een imposante koepel door naar zalen met veel licht en hoge plafonds, waar ze kunst konden bewonderen. Maar dat bleef niet lang zo. Er kwamen verschillende uitbreidingen, zalen kregen nieuwe functies en sommige openbare ruimtes veranderden in gesloten kantoren voor het museumbestuur.

Een grootscheepse renovatie heeft Tate Britain grotendeels in negentiende-eeuwse staat hersteld. Sinds enkele weken is het opnieuw open. "Het was alsof we ons bijna schaamden voor het oorspronkelijke ontwerp van het gebouw. Overal waren valse muren en valse plafonds, maar die hebben we nu allemaal weggehaald, zodat we de oorspronkelijke bedoeling van het gebouw konden laten zien", zegt architect Adam Caruso, die verantwoordelijk is voor de verbouwing, tijdens een rondleiding.

Het museum, dat de heropening viert met een overzichtstentoonstelling van 500 jaar Britse kunst, heeft ook nieuwe elementen gekregen. Meest in het oog springend is de spiraaltrap onder de koepel, die als een soort rotonde moet dienen en alle delen van het gebouw logisch met elkaar verbindt. Hier en daar gaf Caruso zijn eigen inkleuring, zoals de inleg van sommige vloeren. "Wij proberen juist een interactie aan te brengen tussen oud en nieuw."

Die interactie is ook terug te zien op de oevers, waaraan het museum ligt. Een bezoek aan het nieuwe Tate Britain is het ideale beginpunt van een fascinerende wandelroute langs de Theems en de wonderlijke mix aan bouwstijlen die aan haar oevers te zien zijn. Net als de expositie in Tate Britain biedt de tocht een overzicht van ruim 500 jaar Britse bouwkunst.

De wandelaar staat wel meteen voor de keuze: kiest hij voor de noordoever of steekt hij bij Lambeth Bridge over naar de zuidoever? De zuidoever met haar vele musea, theaters, bioscopen, restaurants en kroegen in Dickensiaanse stijl staat voor vermaak en is daarom populairder bij de bezoekers van Londen. De Queen's Walk, een brede promenade tussen Lambeth Bridge en Tower Bridge, is bovendien een van de weinige exclusieve voetgangersgebieden in Londen.

De zuidoever biedt de afwisseling aan bouwstijlen, variërend van het betonnen 'brutalisme' van het National Theatre tot het moderne staal en glas van Renzo Piano's Shard, dat sinds vorig jaar officieel het hoogste gebouw (306 meter) van Europa is. De Shard is een van de weinige Londense wolkenkrabbers die toegankelijk zijn voor publiek; deze biedt een fantastisch uitzicht over de stad.

De zuidoever, die zich later ontwikkelde dan de noordkant, was al sinds de Middeleeuwen een uitgaansgebied. De jurisdictie van de Londense sheriff reikte 400 jaar geleden niet tot de zuidkant en zo kregen drankgelagen, prostitutie en theaters vrij spel.

Het beroemdst is The Globe Theatre, waar Shakespeare zijn toneelstukken opvoerde. In 1997 opende op dezelfde plek een replica van het gebouw in de oorspronkelijke Tudorstijl. Het theater, omgedoopt tot 'Shakespeare's Globe', voert nog steeds toneelstukken van de Engelse meester uit.

In de achttiende eeuw zou de zuidoever zich meer en meer ontwikkelen tot industrieel gebied en ook die elementen zijn terug te vinden. Midden op de Queen's Walk staat Tate Modern, het jongere broertje van Tate Britain en tempel van de moderne kunst. Het gebouw was voorheen een energiecentrale en het exterieur met de torenhoge schoorsteen en sombere bakstenen muren is grotendeels intact gelaten. Door de immense hoogte van de tentoonstellingsruimte is Tate Modern een van de interessantste musea van Londen. Het biedt ruimte aan grootse kunstexperimenten.

Dat alles maakt de noordkant niet minder interessant. Waar de zuidoever staat voor vermaak, daar staat de noordzijde symbool voor de macht. Langs de noordoever loopt het Thames Path, een smal pad dat je langs de grote Britse instituties voert. Deze wandelroute begint bij de Tower of London en leidt je langs St Paul's Cathedral, de rechtbanken van de Old Bailey, de ministeries van Whitehall, het koninklijke Westminster Abbey en natuurlijk de Houses of Parliament, moeder aller parlementen.

Deze klassieke gebouwen vormen wellicht het standaardmenu van de Londense bezoeker, maar de noordkant heeft tegenwoordig heel wat meer te bieden. In de City, het financiële hart van Londen, verrijst de ene na de andere wolkenkrabber. The Gherkin (De Augurk) is nog maar tien jaar oud, maar in afbeeldingen van Londen is hij nu al een vast onderdeel van de skyline. Nieuwe iconische wolkenkrabbers als de 'Walkie Talkie' en 'Kaasschaaf' naderen hun voltooiing. Eeuwenoud staat hier pal naast gloednieuw.

Architect Adam Caruso heeft het over de interactie tussen oud en nieuw, maar die interactie leidt soms ook tot frictie. Unesco heeft gedreigd het historische stadscentrum van Londen van de Werelderfgoedlijst te halen, omdat gebouwen als St Paul's Cathedral, omsingeld door wolkenkrabbers, uit het zicht verdwijnen.

Ge hebt de huizen achterom bereikt.

Aan de voorgevels, tussen de gordijnen,

blijft ge doorlopend uit het niet verschijnen

wanneer ik langs kom en naar binnen kijk.

Londen lijkt er de schouders over op te halen. Het stadslandschap van de City was eeuwenlang statisch, maar is nu omgetoverd in een magisch experiment van moderne architectuur. Wie vijftien jaar geleden langs de Theems wandelde, zal het Londen van nu niet meer herkennen.

eten, drinken, slapen
Hotels in Londen zijn niet goedkoop en vooral in het centrum zijn ze aan de prijzige kant. Goedkope Bed & Breakfasts zijn er nauwelijks in de Britse hoofdstad. Aan de South Bank zijn wel een paar hotels die voor Londense begrippen redelijk geprijsd zijn. Premier Inn Southwark London is een vrij standaard hotel (143 pond per nacht), maar is wel een perfecte uitvalsbasis voor wandelingen langs de Theems. Hetzelfde geldt voor het hippe CitizenM London Bankside, dat zich onderscheidt door zijn extravagante interieur. Het hotel (vanaf 185 pond per nacht) ligt pal achter Tate Modern.

Voor lekker en goedkoop eten zijn er tal van mogelijkheden rond de Londense zuidoever. Veruit de leukste en gezelligste plek is Borough Market bij London Bridge, dat een keur van goede restaurants en pubs te bieden heeft.

Hoewel Londen een dure stad is, is het in één opzicht spotgoedkoop. De meeste musea, zoals Tate Modern en Tate Britain, zijn gratis toegankelijk, al betaal je wel voor speciale exposities. Veel van de Londense wolkenkrabbers zijn helaas niet toegankelijk voor het publiek, maar The Shard aan de zuidoever is dat wel. Bezoekers kunnen helemaal naar de top van het gebouw gaan voor een indrukwekkend zicht over Londen. Het is wel raadzaam tickets van tevoren te boeken via de website van The Shard, want de vraag is groot. The Shard is van zondag t/m woensdag geopend tussen 10 en 19 uur, en van donderdag tot en met zaterdag tussen 10 en 22 uur. Het gebouw heeft ook drie restaurants, maar die behoren wel tot de duurste van de Britse hoofdstad.

Wie tot slot een goed idee van de sfeer in dat deel van Londen wil krijgen is de roman 'South of the River' van Blake Morrison een aanrader.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden