Sleets geraakt nostalgisch theater

Theater

The Sound of Silence New Riga Theatre **

Panelen met zwart-witfoto's worden weggehaald, een afbraakpand wordt zichtbaar met afgebladderd behang, wat armoedig meubilair. Giebelend komen de eerste jongeren de ruimte verkennen. Met een zaklantaarn. Tot de elektriciteit het plotseling doet. En uit een radio, grammofoon of bandrecorder telkens klanken van de titelsong tevoorschijn getoverd kunnen worden.

De beginscènes van 'The Sound of Silence' roepen zo onmiskenbaar de sfeer van de jaren zestig op, dat je als vanzelf gaat glimlachen. Ach gossie, de eerste kraakbeweging, experimenten met seks en drugs, bevrijdende werking van popmuziek, minirokjes. Flower power, maar dan in Riga, Letland. Waar, door de Praagse Lente, wel hoop op, maar nog geen echte vrijheid is.

Vrijwel het enige echter dat daarop duidt, is het illegaal met geïmproviseerde antennes uit de lucht tappen van verboden westerse muziek. Verder zijn de scènes vooral grappige of olijke kopieën van de hippiesubcultuur. De Letse regisseur Alvis Hermanis - Brandstichter 2013 in de Amsterdamse schouwburg - is daar heel precies in, in het hyperrealistisch neerzetten van een tijdsbeeld. Al schijnt het curieuze melkige goedje, waaraan driftig gelurkt en gesnoven wordt, zelf verzonnen dope te zijn.

Dat is dan wel meteen het enige wat even nieuwsgierig maakt. Voor het overige is het vooral op verschillende hits van Simon & Garfunkel meewiegend en op nostalgie leunend theater. Een tekstloze herkenningsmelodie van drie uur lang.

Misschien is de in 2007 gemaakte en al over de hele wereld (ook eerder in Nederland) vertoonde voorstelling sleets geraakt. Hermanis mag een meester zijn in poëtische beelden, maar als de frisheid er af is, komen structuur en clichés hinderlijk bovendrijven. Iemand de ene deur uit? Iemand een andere deur in. Bebrilde meisjes als muurbloem. Verwarring van jonge vaders over exact dezelfde pasgeboren babypakketjes. Songs als pure illustratie.

Net als in het vorig weekeinde opgevoerde, traag met de indolentie van de personages meedoezelende 'Sommergäste', ontbreekt het in 'The Sound of Silence' aan tegenkleuren. Ik miste de fantasie die het alledaagse tot iets bijzonders kan verheffen, zoals Hermanis drie jaar geleden op het Holland Festival in 'Shuksin's Stories' liet zien. Maar wie weet zit dat in de volgende voorstellingen, zoals 'Long Life' dat, met vijf oude mensen in een grijze Oostblokflat, als een vervolg op 'The Sound' kan worden gezien.

Hanny Alkema

Brandstichter 2013: Alvis Hermanis in Stadsschouwburg Amsterdam. Info: www.ssba.nl

Pop

Jake Bugg ****

Pas negentien is hij, en nu al een ster: zijn Nederlandse concerten waren al tijden uitverkocht. Roem op die leeftijd mag niet ongebruikelijk zijn voor zangers van boybands, maar Jake Bugg is een ander verhaal. Afgelopen najaar verraste de Britse singer-songwriter met een debuutalbum vol rauwe folk en rock, geënt op Donovan en andere uit de sixties stammende muziek. Vrijdag verzamelden zich in de Amsterdamse Melkweg dus muziekliefhebbers van 16 tot 60, om te kijken of het wonderkind ook live zijn reputatie waar zou maken.

Het wonderkind bleek vooral van plan om stoer, geroutineerd en volwassen over te komen. Je zou denken dat het best leuk is als je zo jong al van je hobby je beroep kan maken, en daar ook nog eens zo succesvol mee bent. Maar Bugg mat zich een nogal stuurse podiumpresentatie aan; geen lachje kon eraf.

Nou was dat geroutineerde niet alleen maar een façade. Want zingen, dat doet hij inderdaad alsof hij nooit anders gedaan heeft, ook live. De set was wat kort, maar goed, op je negentiende heb je natuurlijk nog geen heel uitgebreid repertoire bijeen geschreven. Misschien bleef ook de uitvoering van de nummers nog net iets te dicht bij de plaat. Maar zijn belangrijkste wapen, dat lekker snerende toontje in zijn stem, dat heeft hij perfect onder controle, en daarmee hield hij de hele tijd de aandacht van zijn publiek op zich gericht.

Deze kennismaking was dus geslaagd. Helemaal toen er tijdens de toegift ineens barsten verschenen in zijn masker van onverschilligheid: ineens kon hij de slappe lach niet meer onderdrukken. Bewondering voor zijn muzikale capaciteiten had hij al afgedwongen, maar toen oogstte hij ineens ook sympathie. Want hoe professioneel hij ook moge musiceren, het blijft natuurlijk gewoon schattig, zo'n klein jongetje op zo'n groot podium.

Seije Slager

Geluidskunst

Superposition Ryoji Ikeda ***

"Nou, pfoeh, dat was wel, eh, heftig", konden de meeste bezoekers na de performance van de Japanse geluidskunstenaar Ryoji Ikeda nog uitbrengen. Van tevoren waren epilepsiepatiënten al gewaarschuwd voor de lichtbeelden, en waren er oordopjes uitgedeeld vanwege de extreme geluidsfrequenties die door de zaal zouden schallen.

Het duizelingwekkende bombardement van geluiden en beelden dat Ikeda op zijn toeschouwers afvuurde, was een soort natuurkundeles. Op STRP Biënnale, het Eindhovense festival dat de grenzen tussen muziek en technologie aftast, voerde hij een werk op waarin hij het begrip 'superpositie' uit de quantummechanica onderzoekt.

Ikeda wordt bij zijn visualisaties geïnspireerd door de processen die zich op subatomair niveau afspelen, een wondere wereld waarin de wetten die in onze normale wereld gelden wegsmelten, en je zelden iets met zekerheid kunt zeggen. Die onzekerheid vult de ruimte. Je vergaapt je aan tientallen schermen die zich vullen met stippen die zich schijnbaar willekeurig verdelen, maar toch door een ongrijpbare logica geregeerd worden. Of aan opflikkerende filosofische teksten waarin belangrijke woorden onzichtbaar gemaakt worden, en die dus ineens van alles kunnen betekenen. Wat er op de schermen gebeurt, wordt tegelijkertijd hoorbaar gemaakt met patronen van extreme geluiden en ruis, die je soms ongemakkelijk in je stoel laten draaien.

'Information is not knowledge', luidt een van de sleutelteksten. Quantummechanisch gesproken geen speld tussen te krijgen, natuurlijk. Maar even terug naar de gewone-mensenwereld, is het ook de kanttekening die je bij een performance als deze kunt plaatsen.

De barrage aan data en informatie die Ikeda op zijn publiek loslaat, is vaak meeslepend, maar het is ook weer niet zo dat je naderhand de finesses van het begrip superpositie echt nader bent gekomen. Het werkt vooral als het effectbejag nastreeft. Dat merk je bij de wat contemplatievere delen, die minder interessant zijn. Maar goed, ook als informatie geen kennis is, dan staat het in elk geval wel garant voor spektakel.

Seije Slager

Dans

Intergalactic Tilt: Andrea Bozic, Robert Pravda, Julia Willms ****

Er is steeds vaker sprake van allianties tussen makers die artistieke uitgangspunten delen en die niet per se uit één discipline hoeven te komen. De productie 'Intergalactic', gemaakt door choreograaf Andrea Bozic, geluidskunstenaar Robert Pravda en beeldend kunstenaar Julia Willms, is een voorbeeld van hoe een voorstelling zich los kan zingen van interdisciplinaire grenzen.

Twee performers, Bozic en Willms zelf, leggen beurtelings een plakkaat op de grond en begeleiden de handeling met het benoemen van de kleur: wit of zwart. De handeling wordt uitgebreid met richting: lopen naar links, of naar rechts. Dan worden vragen hardop uitgesproken: als dit links is, wat is dan extreem-links, en ziet alles er misschien beter uit met een beetje meer zwart? Ofwel: hoe 'zeker' kunnen we zijn van 'vaststaande' parameters om de werkelijkheid te duiden?

Die existentiële vraag, volgens de makers een uitnodiging om de wereld eens anders te bezien, wordt doorgetrokken in de maquette op toneel van de zwarte theaterbox waarin we ons bevinden, en waarin toch steeds iets anders gebeurt. In videoprojecties zien we dezelfde performers, steeds in een nét iets andere handeling dan realtime op het podium.

Hoe eenvoudig de voorstelling aanvangt, gaandeweg komen al onze zintuigen op scherp te staan. De minimale beweging van de performers verweeft zich met het geluid dat van hoek naar hoek kolkt, en met de belichting.

Zo goochelen de makers met onze perceptie van de ruimte en wordt onze werkelijkheid aan het kantelen gebracht. Als de begrippen 'wit' en 'zwart', 'links' en 'rechts' bijna achteloos aan thema's als haat en globalisme worden gekoppeld, waarbij wordt geciteerd uit een speech van Hitler uit 1933, is de onderliggende boodschap duidelijk: gaan we erin mee, of is er ook iets anders mogelijk? (Ja dus). Dan slingert het filosofische uitgangspunt iets te kort door de bocht. En toch: een knap staaltje van letterlijk buiten-de-box-denken.

Sander Hiskemuller

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden