Slechts kwart van de kiezers steunt Blair

Met zijn vertrek als leider van de Conservatieven heeft William Hague gisteren nadrukkelijk onderstreept wie de grote verliezer is van de Britse parlementsverkiezingen. Maar de overwinning van Labour mist glans: vier van de tien kiezers vonden het niet de moeite om naar de stembus te gaan.

Wils Rebergen

De Conservatieven wisten de Labour-partij van premier Tony Blair andermaal niet van een ruime meerderheid in het Lagerhuis af te houden. Het feit dat de Torypartij na de verpletterende nederlaag vier jaar geleden onder zijn leiding geen enkele vooruitgang heeft weten te boeken, rekende Hague zich persoonlijk aan.

Met 413 zetels voor Labour (1997: 419), 166 voor de Conservatieven (plus 1), en 52 voor de Liberaal-Democraten (plus 6) bleef de machtsverschuiving beperkt. Voor zover de politieke kaart van kleur veranderde, gebeurde dat op het platteland. Zo veroverden de Tories een zetel in Cumbria, het zwaarst getroffen door mkz. In Schotland kwamen de Conservatieven terug met een zetel. Maar de gele vlek, van de Liberaal- Democraten, breidde zich het meeste uit.

In zijn afscheidsspeech als leider riep Hague gistermorgen de partij op de komende kabinetsperiode "de regering ter verantwoording te roepen over de beloften die zijn gedaan en het vertrouwen dat de kiezers in haar hebben gesteld". Daarmee erkende hij impliciet wat hij fout heeft gedaan in zijn campagne: Labour niet aan te vallen op de gebroken beloften van 1997, over verbetering van de zieltogende gezondheidszorg, het onderwijs en openbaar vervoer. Dat waren de kwesties die de kiezers het meest beroerden.

"Het is duidelijk", vervolgde Hague, "dat de kiezers mij niet zien als een alternatieve regeringsleider". Daarom is hij niet de aangewezen man om de oppositie tegen Labour aan te voeren, vindt hij: dat moet iemand doen die het electoraat aanspreekt.

Kort na vieren gisternacht feliciteerde William Hague premier Blair met zijn overwinning. Onder diens leiding boekte Labour een historische zege: de ruime meerderheid stelt Blair in staat als eerste Labour- premier twee volledige opeenvolgende termijnen aan de macht te blijven.

Toch is zijn overwinning er niet een om in te lijsten. Niet zozeer vanwege het geringe verlies – een meerderheid van 157 zetels nu tegen 179 in 1997 – maar omdat een groot deel van de kiezers is thuisgebleven. Met de laagste opkomst in tachtig jaar (59 procent), heeft Labour slechts de steun gekregen van een kwart van alle kiezers.

Premier Blair heeft niet het 'sterke mandaat voor hervorming van de publieke voorzieningen' gekregen, waar hij om had gevraagd. Het wegblijven van kiezers is eerder een veroordeling van zijn falen om van het Verenigd Koninkrijk een echt New Britain te maken met de beste zorg, onderwijs en vervoer ter wereld, zoals hij in 1997 had beloofd.

VERVOLG OP PAGINA 5

Verlies Hague slag euro-sceptici

De verdeeldheid over het opgeven van het pond kent geen partijgrenzen

Britse verkiezingen

VERVOLG VAN PAGINA 1

De echte winnaars van dezes Britse verkiezingen waren de Liberaal- democraten van Charles Kennedy. De Schot claimde terecht dat de kiezers de open en eerlijke campagne van de partij hebben gewaardeerd. Waar de socialisten tamboereerden op successen en de Conservatieven zwegen over de slechte prestaties van Blairs New Labour, stelden de 'libdems' onomwonden dat de Britten de portemonnee moeten trekken als zij betere publieke voorzieningen willen. De wat fletse Kennedy, die Paddy Ashdown opvolgde als partijvoorman en diens record aantal zetels van 1997 (46) verrassend wist te verbeteren, riep zichzelf uit tot leider van de 'enige effectieve oppositie'.

Met het vertrek van leider William Halme zal binnen de Tory-partij een felle slag ontbranden over diens opvolging. De 'euro-sceptics' en de 'Europa-fans' onder de Conservatieven zullen elkaar naar het leven staan, nu Hague een terugkeer als voorman heeft uitgesloten.

De belangrijkste vertegenwoordiger van pro-Europa onder de Tories is Kenneth Clarke, minister van flnanciën onder John Major. Ondanks de ferme steun van de oude Tory-leeuw Michael Heseltine, gaf de leftwinger zichzelf weinig kans omdat de euro-fielen binnen de partij een minderheid vormen. Andere namen die worden genoemd zijn die van Michael Portillo – ex-minister van defensie en naast Hague verantwoordelijk voor de verkiezingscampagne – Ann Widdecombe – die goed ligt bij de achterban – Iain Duncan Smith en David Davis.

De nederlaag van Hague wordt gezien als een zware slag voor de anti- eurolobby, het 'Keep the pound' was zijn belangrijkste verkiezingsslogan. Blair zal naar verwachting binnen twee jaar een referendum houden over invoering van de Europese munt, mits 'alle economische omstandigheden goed zijn'. Dat zal een heet debat ontketenen, in alle partijen, ook Labour. De verdeeldheid over het opgeven van het pond kent geen partijgrenzen.

Het duidelijkste signaal hoe de Conservatieven hun campagne hadden moeten aanpakken, kwam uit het kiesdistrict Wyre Forest. Daar haalde een gepensioneerde arts een klaterende zege door zich op te werpen als spreekbuis van de lokale bevolking, die woedend is over de slechte kwaliteit van een nieuw ziekenhuis dat onder Labour in de regio is gebouwd. Als onafhankelijk kandidaat sleepte Dr. Richard Taylor de zetel in de wacht met een voorsprong van 17 000 stemmen op zijn Labourrivaal. De opkomst in het district was met 68 procent ook veel hoger dan landelijk.

Het lijkt er overigens niet op dat het wegblijven van veel kiezers door labour wordt uitgelegd als een negatief oordeel over het optreden van de partij. In hun commentaren gingen Blair en zijn partijgenoten gisternacht voorbij aan de lage opkomst, of legden die uit als een 'teken des tijds': overal ter wereld zie je de belangstelling voor verkiezingen tanen, kijk naar de Verenigde Staten. Alleen de oud-Labour- leider Neil Kinnock, de wegbereider van Blair, meende dat er binnen zijn partij serieus moet worden nagedacht over de betekenis van de no-vote.

Aandacht verdient ook de opmars van de Britse racisten. De British National Party boekte met een derde en een vierde plaats in de twee kiesdistricten van Oldham, onlangs toneel van hevige rassenrellen, het 'beste resultaat in de geschiedenis van de partij'.

In veel marginals wist Labour stand te houden, uiteindelijk gingen zes zetels verloren. Een van de socialistische winnaars was Geraint Davies, die in Croydon Central zijn voorsprong op Tory-rivaal David Longdon zelfs iets uitbouwde, tot 3984 stemmen, ondanks een lagere opkomst van 10 procent.

Waar iedereen naar uitkeek, was de uitslag in Hartlepool. Dit is een stevige Labour-zetel, maar de socialistische kandidaat die er aantrad, was Peter Mandelson – de spin doctor die zijn vriend Blair hielp Labour om te bouwen tot New Labour en mede het fundament legde voor de overweldigende verkiezingszege in 1997. Sinds Blair hem als minister de laan uitstuurde, wegens beschuldigingen over vermeende malversaties (die later onjuist bleken), verkeerde hij in de 'politieke woestijn'. Verlaten door zijn vrienden streed Mandelson een eenzame strijd in Hartlepool. Zijn wraak was zoet: winst. Zijn rivaal van Old Labour, oud- vakbondsvoorzitter Arthur Scargill, veegde hij van de politieke landkaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden