Slechts klein percentage breekt door

Een jonglerend jochie in de straten van Kaapstad. Volgens Steve Haupt verandert het sociaal-economische beeld in Zuid-Afrika in rap tempo. (FOTO EPA)Beeld EPA

Een commerciële academie nabij Pretoria omzeilt de blokkades die het Zuid-Afrikaanse schoolsysteem opwerpt voor het voetbal.

Volgens de methodologie van Ajax leidt Steve Haupt een commerciële jeugdopleiding voor voetballers. Op een landgoed even buiten Pretoria probeert de voormalige hoofdscout van Ajax Cape Town zo tegenwicht te bieden aan het beklemmende schoolsysteem van Zuid-Afrika. Het land waar rugby en cricket in het curriculum zitten, laat de meest populaire sport aan zijn lot over.

Het programma maakt onderdeel uit van de Players Academies. Dit instituut biedt tieners tegen betaling accommodatie, scholing en hoogwaardige trainingen in zwemmen, golf of voetbal aan. Haupt is verantwoordelijk voor ’soccer’. Eén jaar na de opening werkt hij met zijn staf dagelijks met 66 kinderen in de leeftijd van veertien tot zeventien jaar.

Haupt ziet het initiatief als een statement naar het schoolwezen. Waar het middelbaar onderwijs programma’s heeft voor traditionele sporten als rugby en cricket, beschikken talentrijke voetballers niet over zulke faciliteiten. Bij afwezigheid van gestructureerde amateurliga’s zijn ze aangewezen op de opleidingen van professionele clubs. Hierdoor komt slechts een minuscuul percentage van het potentieel bovendrijven.

„Waar moeten de voetballers naartoe” vraagt Haupt retorisch. „Als deze tak van sport niet zijn weg vindt in het schoolsysteem, sterft het nationale team een pijnlijke dood. Ik verzet me hier hevig tegen. Misschien heeft God me voorbestemd om dit probleem aan te pakken. De Players Academies vormt een eerste zet. We zijn niet afhankelijk van sponsors en kunnen duurzaam beleid voeren.”

Gehard door jarenlange tegenwind van bestuurders en journalisten knippert Haupt niet eens met zijn ogen als de schaduwzijde van het project ter sprake komt. Van beweringen dat een dergelijk project louter bestaat bij de gratie van ambitieuze ouders met een goed gevulde bankrekening schrikt hij geen moment. Haupt ontkracht de mythe dat in de townships duizenden vedettes in de dop onopgemerkt hun kunsten vertonen op aftandse veldjes. Het beeld van het door sociaal-economische omstandigheden beknotte talent klopt volgens hem niet meer. Zuid-Afrika verandert, al gaat dit proces aan de buitenwereld voorbij.

Met een zijsprongetje naar zijn verleden bij Ajax Cape Town maakt hij deze constatering tastbaar. De straten rondom wijken met golfplaten huisjes vormden eind jaren negentig zijn werkterrein als hoofdscout. Hij waande zich een kind in een snoepwinkel. Zo groot was het aanbod aan ruw talent. Tien jaar later moet Haupt op zoek met een vergrootglas naar spelers.

„Sociale problemen bestaan nog steeds in de townships, maar mensen kunnen zich steeds meer veroorloven”, legt hij uit. „De krotten zijn voorzien van een bed, een lounge room en een fornuis. Vroeger sliepen ze op matten en werd voedsel bereid in het midden van de ruimte. De vloer bestond uit met motorolie vermengd zand. Van een authentieke ’shack’ is geen sprake meer.”

„Kinderen veranderen hierdoor. Vroeger voetbalde de jeugd in parken. Nu kiezen ze uit een scala aan mogelijkheden: cricket, rugby, golf én de spelcomputer. Ik moet op zoek om naar voetballers te speuren met buitengewone kwaliteiten. Tien jaar terug vond ik er twintig op een dag.”

De nieuwe verworvenheden zorgen volgens Haupt voor een vertraagde ontwikkeling van motorische vaardigheden. „Zwarte kinderen raken tegenwoordig vaak pas voor de eerste maal een bal als ze een jaar of zeven zijn. Vroeger trof ik zesjarigen aan die een sinaasappel konden hooghouden. Tegenwoordig missen ze, net als hun blanke leeftijdgenoten, de basistechniek.

Ondanks deze realiteit kan Haupt niet ontkennen dat het concept van de academie een keerzijde heeft. Tieners worden niet gescout, maar kopen zelf een plek op de campus in; het jaargeld bedraagt 130 duizend rand, ongeveer 11 duizend euro. De leiding deelt hen vervolgens in bij een groep die aansluit bij hun niveau. Haupts droom, het klaarstomen van professionals, loopt hierdoor averij op. Een beurssysteem moet uitkomst bieden.

„Daarom scout ik nog steeds”, vult hij aan. „Als we beurzen uitdelen, weet ik exact wie in aanmerking komen. Op dit moment krijgt slechts één jongen financiële steun. Hij loopt de honderd meter in 10,5 seconden, sneller dan Usain Bolt deed op 14-jarige leeftijd. Helaas heeft hij karakterologische problemen. Die komen niet voort uit zijn achtergrond. Zijn vader werkt als docent op een degelijke middelbare school.”

Het karige aanbod remt Haupts enthousiasme niet. Hij gelooft heilig in het uitgebalanceerde programma. De methodologie, een kopie van de fameuze Ajax-opleiding, brengt zijn pupillen vanzelf naar het door hem gewenste niveau. Dat hun progressie in geen vergelijk staat tot die van talenten waarmee hij vroeger werkte, zorgt soms voor hoofdpijn. Met een zucht geeft Haupt toe de aanwezigheid van rasvoetballers te missen.

„Ik wordt heel gefrustreerd van kinderen aan wie ik alles dertig keer moet uitleggen”, geeft hij toe. „Bij mijn vorige werkgever hadden de spelers aan een half woord genoeg. Je brengt dergelijke jongens zo veel sneller naar een volgend niveau. Wat kinderen van een reguliere voetbalacademie veertien dagen kost, neemt hier acht weken in beslag.”

Deze donkere gedachten maken rap plaats voor zonnige bespiegelingen. Hij ziet aan de resultaten dat de werkwijze aanslaat. Nederlagen met grote cijfers tegen een elftal van Tuks, de voortrekker op opleidingsgebied, veranderen in gelijke spelen én magere zeges. Haupt: „Als Tuks de standaard vormt, kloppen we langzaam op de deur. Uit deze lichting moeten in drie jaar tijd profs voortkomen. Dat is het doel.”

Volgens Haupt is talent een overschat begrip. Hard werken onder ideale omstandigheden compenseert (minder) natuurlijke aanleg. „Om een topspeler te worden, moet je in een dergelijk programma zitten. En ja, in de aanloopperiode trek je een type speler met onvoldoende capaciteiten aan. Dat verandert vanzelf, zolang je maar een uitgelezen opleiding blijft verzorgen.

„Als jullie in Nederland zouden aanbieden jeugd te laten trainen bij Ajax, betaalt iedereen zonder morren. Ook de talenten. Waarom? Omdat je weet, dat je het beste krijgt voorgeschoteld. Dat is wat ik wil creëren. Je komt hier met de wetenschap dat je uitgroeit tot een topper. Wie zich bij ons aanmeldt, krijgt een degelijke basis om prof te worden.”

Haupt fungeert niet als spindoctor. Om dit ideaal te kunnen realiseren heeft hij uit eigen zak een club uit de derde divisie opgekocht: Berea-Albion FC. Dit team moet de Players Academies definitief in de schijnwerpers zetten. „Ik garandeer je, binnen vijf jaar spelen we eredivisie. Met onze jongens. Net als bij Ajax.”

(Trouw)Beeld EPA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden