'Slechts een paar Letten openlijk homo'

Evita Gosa is advocaat en homo-activiste uit Letland. Zij is bestuurslid van Mozaika, een onafhankelijke organisatie die opkomt voor rechten van lesbiënnes, homo’s, biseksuelen en transseksuelen (lgbt).

Ekke Overbeek

Hoe is de situatie voor homoseksuelen in het Balticum?

„Vaak wordt over de Baltische staten gesproken alsof ze alle drie hetzelfde zijn, maar de verschillen zijn heel groot. Estland is het minst religieus. Daar is de homokwestie geen politiek thema. Ze hebben er zelfs een wet in voorbereiding op partnerschap voor mensen van hetzelfde geslacht. Litouwen is het meest homofoob van de drie. Daar is nog nooit een pride gehouden. Het ’propageren van homoseksualiteit’ wordt daar nu verboden mét ’het propageren van slechte eetgewoontes’.”

En Letland?

„Het is elk jaar weer een strijd om de pride te organiseren. Dit jaar verbood de stadsraad de mars. De reden was dat er Europese en lokale verkiezingen voor de deur stonden. Dan wordt homofobie weer gebruikt als een politiek platform. Aanvankelijk stemde de commissie die over manifestaties beslist vóór het toestaan van de mars, omdat er geen juridische gronden waren hem te verbieden. Toen ondertekenden 34 van de 60 raadsleden een petitie dat de mars moest worden verboden. Daarop zijn we naar de rechtbank gestapt. Natuurlijk werden we in het gelijk gesteld.”

Vanwaar de rol van de kerken in het protest tegen de homobeweging in een land dat niet erg religieus is?

„Ten tijde van de Sovjet-Unie werd de kerk gezien als een toevluchtsoord. Een priester is een van ons. De kerk speelde een rol in het herwinnen van de onafhankelijkheid. De kerk wordt gezien als een stuk identiteit, ongeacht de waarden die ze verkondigt. Je hebt hier de new generation christenen, zowel lutheranen als katholieken. Ze hebben elkaar gevonden op het punt van homoseksualiteit. Het was deze new generation die het strontgooien organiseerde in 2006. Ze verzamelden excrementen en gooiden die naar deelnemers van de pride en naar een priester die een mis hield voor homo’s.”

Hoe verklaar je dan dat in Polen, waar de kerk veel sterker is, gay prides wel plaatsvinden?

„Polen is een groot land. Gewoon door de omvang is er meer ruimte voor verschillende opinies. De lgbt-gemeenschap is daar goed ontwikkeld in vergelijking met de Baltische staten. Het is makkelijker openlijk homo te zijn, als je een grote stad hebt waar je naartoe kunt. Hier is alleen Riga een grote stad.”

Is er verbetering?

„Er zijn maar een paar mensen die openlijk homoseksueel zijn in dit land. Het onderwerp was taboe tot 2005. Tot dan hield ik het zelf ook verborgen voor vrienden en familie. Sindsdien is de situatie verbeterd. Voor mannen is het nog altijd moeilijker dan voor vrouwen om voor homoseksualiteit uit te komen.”

2005, een jaar na de toetreding tot de EU. Is dat toeval?

„Dat de verandering kwam rond de toetreding tot de EU is deels toeval, maar niet helemaal. Toetreden betekent dat je alle regels overneemt, niet alleen wat in je straatje van pas komt. Maar het is makkelijker een westerse auto te kopen dan je mentaliteit te veranderen. De verandering zal doorzetten en dat gaat niet lang meer duren. Misschien ben ik te optimistisch, maar dat moet ook, anders zou ik geen activiste zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden