Slechts de herinnering aan Homs houdt stand

Vluchtelingen denken niet aan terugkeer naar belaagde stad 'Daar sloten we de luiken voor de schoten. Hier heb ik uitzicht op zee'

"Eén, één, één; het Syrische volk is één", was een van de meest gehoorde slogans in de begindagen van de Syrische revolutie. Die droom lijkt inmiddels wreed verstoord, zeker in Homs. Het strijdgewoel van de laatste maanden heeft de religieuze scheidslijnen in de stad van een miljoen inwoners op scherp gezet. Ook economisch gaat het steeds slechter, met als gevolg dat steeds meer mensen wegtrekken.

Maher, een dertigjarige alawiet, werkte jarenlang in een wasserette in een voornamelijk soennitische wijk, maar vertrok vorig jaar zomer naar het aan de kust gelegen Tartoes. "De klanten vroegen me steeds vaker waar ik vandaan kwam en wat mijn familienaam was", zegt Maher via Skype. Dat volstaat in Syrië bijna altijd om iemands religieuze identiteit vast te stellen.

In september liep de spanning zodanig op dat Mahers baas besloot hem zijn uitstaand loon te betalen en de zaak te sluiten. "Dat is ook de tijd dat de verhalen over ontvoeringen en verdwijningen begonnen", zegt Maher. "Een vriend vroeg me naar Tartoes te komen. Een maand later vond ik werk en bracht ik mijn familie over."

Het westen van Syrië, inclusief Tartoes, staat bekend als het 'thuisland' van de alawieten. Maher schat het aantal alawieten dat naar de havenstad is gevlucht op zo'n 30.000. Hij denkt niet dat hij ooit nog teruggaat naar zijn geboortestad. "Ik hou van Homs", zegt hij. "Maar ik hou meer van mijn dochter. In Homs deden we 's avonds de luiken dicht om de geweerschoten niet te horen. Hier hebben we uitzicht op zee."

Het is niet bekend hoeveel mensen uit Homs zijn vertrokken. Sommigen spreken van een vijfde van de bevolking. "Iedereen met ook maar wat geld trekt weg", zegt Marjam, die sinds drie weken bij een vriendin in Beiroet woont. "De alawieten gaan vooral naar het westen, de soennieten naar Damascus."

Niet iedereen heeft die luxe. Mohamed, een soennitische taxichauffeur, woonde in de gemengde buurt Nazahien. Hoewel de situatie er niet zo slecht was als in de zwaargebombardeerde wijk Baba Amr vonden ook daar explosies en schietpartijen plaats. Bovendien is de school al maanden dicht.

"De onderwijzers wonen in een andere wijk en durven niet langer te komen", zegt de veertigjarige vader van drie. "Ik was bang voor mijn kinderen. Dus heb ik vorige maand mijn auto volgeladen en ben ik naar een veiligere wijk binnen de stad verhuisd." In zijn geval betekent dat een soennitische wijk. Hij was niet de enige. Volgens hem zijn zo'n honderd families weggetrokken.

Homs telt zeven wijken die, naar schatting, zo'n 100.000 alawieten huisvesten. Het centrum van de stad is gemengd, zoals ook de nieuwe hoogbouwwijken aan de rand van de stad. De meeste buurten zijn soennitisch. De christenen wonen verspreid door de stad. Die mengeling is in zekere zin exemplarisch voor hoe gemengd Syrië is - een mozaïek van etnische en religieuze groepen met een meerderheid aan soennieten.

Hoessein woonde in Wadi Iran, een sjiitische wijk in het noord-oosten van Homs die omringd is door drie soennitische wijken. Vijf maanden nadat de revolutie begon, werd zijn broer ontvoerd. Van hem is sindsdien niets meer vernomen.

"Het was niet langer veilig in Wadi Iran te blijven", zegt Hoessein. "De beledigingen en bedreigingen werden steeds erger." Hoessein en zijn familie vertrokken naar Sajeda Zeinab, een sjiitische wijk in Damascus waar ook veel Iraakse vluchtelingen wonen. Volgens Hoessein zijn alle tweehonderd families die voorheen in Wadi Iran woonden naar Damascus vertrokken. Zelfs de wijk zelf bestaat niet meer. De soennieten hebben 'Wadi Iran' inmiddels herdoopt tot 'Wadi Arabi'."

"Wij zijn met bijna niets uit Homs vertrokken, maar we zijn nu veilig en gelukkig in Damascus," zegt Hoessein. Of hij ooit nog terug gaat? "Homs wordt nooit meer wat het was. Homs is een herinnering."

Veel uitgeweken Syriërs blijven in eigen land
De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR) maakte op 14 maart bekend dat sinds het begin van de revolutie een jaar geleden zo'n 230.000 Syriërs huis en haard zijn ontvlucht. De overgrote meerderheid bevindt zich binnen Syrië, terwijl naar schatting 30.000 mensen naar Libanon, Jordanië en Turkije zijn gevlucht. De werkelijke aantallen liggen waarschijnlijk hoger.

De situatie in Syrië laat een nauwkeurige analyse niet toe, terwijl lang niet alle Syrische vluchtelingen in buitenland zich bij de UNHCR registreren. Volgens de Libanese autoriteiten bevinden zich in Libanon alleen al zo'n 30.000 Syriërs. De UNHCR verklaarde dat vanwege de gevechten nog dagelijks honderden mensen de grens met Turkije overtrekken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden