'Slechte kunst belonen we niet'

null Beeld anp
Beeld anp

INTERVIEW - Staatssecretaris Halbe Zijlstra wil dat de cultuursector de krachten bundelt in plaats van dat hij zijn handje ophoudt in Den Haag. In het oosten van het land lijkt dat al effect te hebben.

"Ik heb geld voor één volwaardig orkest in het oosten, maar door samenwerking en creativiteit lijkt er genoeg geld om twee orkesten in stand te houden. Daar is dus een wereld te winnen."

U wil het geven aan en sponsoren van cultuur stimuleren. Wie gaat u straks zelf, als u staatssecretaris af bent, financieel spekken?

Zijlstra: "De instellingen waar ik graag kom, steun ik graag door het kopen van een kaartje. Welke, dat ligt aan het aanbod. Ik houd van klassieke opera, klassieke muziek, goede dans en toneel. Maar ik heb nog geen potje met geld om hen te sponsoren gereserveerd, nee."

Nederlanders kampen nog met de gevolgen van de economische crisis. Rekent u zich niet te rijk door uit te gaan van extra inkomsten uit giften en sponsoring?


"In 2009 gaven Nederlanders 4,7 miljard aan goede doelen en tien procent daarvan ging naar cultuur. Dat is 454 miljoen. Natuurlijk kun je dat bedrag niet afdwingen als cultuursector maar zo werkt het in het bedrijfsleven ook niet. Je moet zorgen dat je aantrekkelijk blijft voor je afnemers. Het is de bedoeling dat die omslag van subsidiëring door de overheid naar de private sector tot in de haarvaten doordringt. Dat betekent ook dat je andere mensen in je besturen en je raden van toezicht plaats laat nemen. Nu zijn dat nog vooral politici, omdat de cultuur gericht is op de overheid."

Waar zet u nog meer op in?

"Instellingen kunnen ook extra verdienen op de kaartverkoop. Door een goed programma in elkaar te draaien; door te differentiëren. Bijvoorbeeld met het organiseren van etentjes en andere programma's rondom voorstellingen. Zo kun je de prijs van het entreekaartje verhogen. Door samenwerking en effeciency kun je ook besparen. In het oosten van het land heb je het Orkest van het Oosten en het Gelders Orkest. Ik heb in die regio geld voor één volwaardig orkest, maar het lijkt erop dat er door samenwerking en creativiteit genoeg geld is om twee orkesten in stand te houden. Daar is dus een wereld te winnen."

U constateert dat het draagvlak voor de huidige manier van subsidiëren is afgenomen. Waarop baseert u dat?

"Het is geen vanzelfsprekendheid meer dat je subsidie krijgt. Daarvan heeft staatssecretaris Van der Ploeg tien jaar geleden al afstand genomen. Het kabinet wil niet dat daar waar heel verschillende prestaties zijn, degenen die slecht presteren gecompenseerd worden door overheidssubsidies. Als je het minder goed doet, moeten we dat niet gaan belonen. Daarom beginnen we met een eigen inkomenseis van 17,5 procent. In een situatie van financiële schaarste is het toch niet zo vreemd als je op een subsidiebedrag van duizend euro, zelf 175 euro opbrengt?"

Waarom ontziet u de musea meer dan de podiumkunsten?

"Daar zijn drie redenen voor. Allereerst gaat het bij musea om cultuur-historisch erfgoed en dat willen we zo veel mogelijk sparen. Daarnaast beheren veel musea een deel van de Rijkscollectie dus daar is moeilijk in te snijden. En tenslotte gaan we het museumstelsel de komende twee jaar herzien. Ook voor musea geldt dat subsidies niet vanzelfsprekend zijn. Je moet kunnen aantonen dat het nodig is. Hoeveel musea zijn er niet over volkenkunde? Die kunnen best samenwerken. Kijk naar al die musea rondom het Museumplein in Amsterdam. Die kunnen ook best samenwerken op het gebied van inkoop of personeelsbeleid."

Is het uw streven om uiteindelijk helemaal te stoppen met overheidssubsidies aan de cultuursector?

"Nee, nee nee, helemaal niet. Het zou natuurlijk prachtig zijn als dat zou lukken. Maar daar waar de marktwerking niet lukt, is overheidssteun nodig. De opera is bijvoorbeeld een heel dure kunstvorm. Het is een redelijke illusie om te denken dat dit helemaal uit de markt gefinancierd kan worden. Het is de taak van de overheid om het aanbod van topinstellingen te bewaren, te zorgen dat er kwalitatief hoogwaardige cultuur blijft bestaan in de regio. We moeten scherpere keuzes maken, juist om zaken te kunnen waarborgen."


Bijltjesdag voor cultuur

In de brief waarin staatssecretaris Zijlstra uitlegt hoe hij 200 miljoen wil bezuinigen op cultuur, noemt hij haast niemand bij naam. Hij schetst slechts in abstracte termen hoe de 'culturele basisinfrastructuur' eruit gaat zien. Tussen de regels door is wel te lezen welke instellingen het per 2013 waarschijnlijk zonder rijkssubsidie moeten stellen, en die dus moeten vrezen voor hun voortbestaan. De belangrijkste slachtoffers:

Orkesten: Er blijven zeven orkesten over. Het 'internationale toporkest' in de brief is natuurlijk het Koninklijk Concertgebouworkest, het 'begeleidingsorkest voor de opera' het Nederlands Philharmonisch Orkest. Wie zo doorpuzzelt, komt tot de conclusie dat er voor het Residentieorkest en Holland Symfonia geen plaats meer is in de nieuwe structuur, en dat er in de regio gefuseerd moet worden. De omroeporkesten komen volgende week, bij de omroepbegroting, aan de orde.

Opera: Er is ruimte voor een 'grootschalig operagezelschap van internationale statuur': De Nederlandse Opera dus. De Nationale Reisopera past dan in zeer afgeslankte vorm in de 'operaproductiekern met beperkte reistaak', voor Opera Zuid lijkt geen plaats meer.

Toneel: Het Theater Instituut Nederland en alle regionale productiehuizen verdwijnen. De acht stadsgezelschappen blijven. Over Friestalig theater wordt niet gerept: dat zou betekenen dat Tryater zijn subsidie verliest.

Dans: Van de zeven gezelschappen blijven er vier over. Het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater zijn de twee 'van internationale statuur', Introdans zou het gezelschap met 'jeugddanstaak' worden. Om de laatste plaats in het subsidiestelsel moeten Scapino Ballet, Dansgroep Amsterdam, Noord-Nederlandse Dans en Station Zuid vechten.

Festivals: Er blijft ruimte voor één 'podiumkunstenbreed festival van internationale structuur'. Dat klinkt als het Holland Festival. Dus: geen subsidie meer voor Oerol.

Literatuur: De subsidie voor literaire tijdschriften verdwijnt. Er komt minder geld beschikbaar voor beurzen voor schrijvers.

Presentatie-instellingen: De centra waar hedendaagse kunst gepresenteerd wordt. Het zijn er nu elf, vijf verliezen hun subsidie. De Appel in Amsterdam, Witte de With in Rotterdam, BAK in Utrecht en Marres in Maastricht lijken in elk geval te blijven.

Staatssecretaris van Onderwijs, Halbe Zijlstra. Beeld ANP
Staatssecretaris van Onderwijs, Halbe Zijlstra.Beeld ANP
null Beeld ANP
Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden