Slecht voor de nachtrust van verontruste vrijgemaakten

Gerard Dekker: De doorgaande revolutie. De ontwikkeling van de Gereformeerde kerken in perspectief. Vuurbaak, Barneveld; 120 blz. euro 19,90

De schrijver
Gerard Dekker is emeritus hoogleraar godsdienstsociologie aan de Vrije Universiteit. Altijd kritisch betrokken bij zijn gereformeerde kerk, werd hij in 1992 bekend met 'De stille revolutie'. Hierin beschreef hij hoe de Gereformeerde Kerken in Nederland tussen 1950 en 1990 van een gesloten orthodoxe kerkgemeenschap steeds meer geseculariseerd raakten.

De thematiek
In 'De doorgaande revolutie' vergelijkt Gerard Dekker de recente ontwikkelingen van de vrijgemaakt-gereformeerde kerken met die van de 'synodaal' gereformeerden van een paar decennia terug, zoals hij die zelf ooit beschreef in 'De stille revolutie'.

Dat boek vond in vrijgemaakt-gereformeerde kringen gretig aftrek, want het liet zien hoe de 'synodalen' in rap tempo hun gereformeerde erfenis overboord leken te zetten. Kwesties als de vrouw in het ambt, homoseksualiteit, abortus en euthanasie: steeds weer kozen de synodaal gereformeerden voor modernistische perspectieven en verandering. Hun theologen herzagen de gereformeerde geloofsleer radicaal, of het nu ging om schriftgezag of de verzoeningsleer. En ondertussen liepen hun kerken leeg.

De vrijgemaakten zagen het aan en schudden hun hoofd. Die weg wilden zij niet op. Door een sterke zuil op te richten, met eigen scholen, een eigen krant (Nederlands Dagblad) en politieke partij (GPV) wisten ze de maatschappelijke ontwikkelingen in hun eigen kring jarenlang met succes tegen te houden. Lang konden ze ook volhouden dat hun kerkgemeenschap groeide: dat gaf hen het idee dat orthodoxie een goede remedie tegen de ontkerkelijking was.

Het onderzoek dat Dekker in dit boek doet, laat echter zien dat er in de vrijgemaakt-gereformeerde kerken de laatste tien jaar sprake is van ontwikkelingen die sterk vergelijkbaar zijn met die bij de synodalen jaren geleden. De vrijgemaakte zuil van weleer is afgebrokkeld, en het ledental neemt intussen gestaag af. Maar vooral is de kerkelijke leer en praktijk in rap tempo aan het verschuiven. Dekker laat niet alleen zien dát dit gebeurd, maar hij probeert ook te achterhalen hoe deze ontwikkelingen verklaarbaar zijn.

Karakteristieke zin
"Een deel van de veranderingen is de kerken als het ware overkomen: mensen veranderen in hun denken en doen en de kerken passen zich daar min of meer vanzelf, bijna ongemerkt, bij aan. Maar een deel van de veranderingen is ook bewust nagestreefd; bewust omdat men kerk in en voor deze wereld wil zijn."

Opvallende stelling
Dekker gelooft niet in het 'hellend vlak' dat zegt dat deze verschuivingen het gevolg zijn van ontrouw aan de gereformeerde oorsprong. Het is heel gereformeerd, zegt hij, om het geloof steeds weer te willen 'actualiseren'. Met Abraham Kuyper willen gereformeerden hun geloof op alle aspecten van het leven betrekken. Neem nu de discussie over de vrouw in het ambt: het zou tegen de gereformeerde aard ingaan om de bijdrage van vrouwen in het maatschappelijk verkeer te waarderen, zónder consequenties te trekken voor de rol van de vrouw in de kerk. In de gereformeerde aard zit dus welhaast een neiging om te seculariseren 'ingebakken'.

Reden om dit boek niet te lezen
Als je een 'verontruste' bent, een gereformeerde die zich zorgen maakt over de liberale koers van de vrijgemaakte kerken, is dit boek slecht voor je nachtrust. Het laat niet alleen zien dat de vrijgemaakten zich in rap tempo aanpassen aan de wereld, maar het betoogt ook nog eens dat dat helemaal de lijn is van de Kuyperiaans-gereformeerde aard.

Reden om dit boek wel te lezen
Gerard Dekker laat haarscherp zien dat de ontwikkelingen die de gereformeerden doormaken te maken hebben met hun eigen impliciete opvattingen over de verhouding tussen de (seculiere) maatschappij en de kerken. Niet alleen voor gereformeerden, maar voor iedereen die zich bekommert om de rol van de kerk in onze maatschappij, is dit een boek dat tot nadenken uitnodigt. Is het mogelijk dat de kerk zich zo opstelt dat ze niet steeds enkel een achterhoedegevecht levert?

Trouw tipt

1. Twaalf kapittels over ontstaan, bloei en doorwerking van de Moderne Devotie Rudolf van Dijk

2. De doorgaande revolutie Gerard Dekker

3. Tussen tekst en lezer Arie Zwiep

4. De ziel onder de arm Désanne van Brederode

5. Wijsheid in emotie Han de Wit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden