Slecht nieuws voor Erdogan: de Turken zijn niet langer bang

Ze schreeuwden op het Taksimplein om zijn aftreden en eisten meer democratie, maar straatvechter Erdogan was niet onder de indruk: hij maakte de demonstranten uit voor terroristen en liet zijn genadeloze oproerpolitie hen een lesje leren. De man die Turkije steeds autoritairder regeert en in eigen kring op groeiende weerstand stuit, speelt met vuur.

Het verzet tegen premier Erdogan, die openlijk morrelt aan het seculiere karakter van Turkije en met conservatieve wetten steeds verder binnendringt in de persoonlijke levenssfeer van burgers, bereikte met de demonstraties een ongekend hoogtepunt. Op de door hem vervloekte social media ontwikkelde zich een eensgezinde woede jegens hem. Niet alleen in Turkije, maar ook in Nederland.

Cabaretière Nilgün Yerli was hier de eerste die het openlijk opnam voor Erdogan. Bij 'Knevel & Van den Brink' verkondigde ze zonder blikken of blozen dat 'de Turkse politie hard maar vooralsnog goed' optrad. Ze noemde Erdogan een goede leider die het niet te verwijten valt dat er geen persvrijheid in Turkije is. Ik begreep het niet, totdat Knevel opmerkte dat Yerli voor de AKP in de gemeenteraad had gezeten.

Ik schreef daarop een kritisch stuk over Yerli op mijn Facebookpagina en ontving veel instemmende reacties. Mijn stuk werd 159 keer gedeeld. Maar de sfeer sloeg om toen zich ook vreemdelingen op mijn Facebookpagina meldden (ik heb een publiek profiel). Ze vervloekten de demonstranten, prezen Erdogan en deden provocerende uitlatingen. Daarna werd het even grimmig.

Het werd mij toen voor de zoveelste keer duidelijk dat niet alleen Turkije een zeer verdeeld land is, maar dat ook de Turkse Nederlanders sterk verdeeld zijn. Want hoe massaal de protesten ook zijn, de meeste Turken staan vooralsnog achter de premier. Ergens is dat ook te begrijpen aangezien hij het land economische groei bracht en investeerde in het te lang achtergestelde oosten van het land.

Maar Erdogan lijkt niet te beseffen dat hij zijn hand kan overspelen. Hij verwart kritiek te vaak met samenzwering en zorgt voor een toenemende polarisatie door tegenstanders als vijanden weg te zetten. Daarnaast is zijn opruiende strijdtaal een gevaar voor de orde in het land.

Van president Gül (die verkondigde dat democratie meer is dan alleen stemrecht) kreeg Erdogan voor het eerst openlijk kritiek vanuit eigen geledingen. De zeer invloedrijke en geliefde prediker Fethullah Gülen, wiens aanhangers massaal op de AKP stemmen, wendde zich in een eerdere fase zelfs volledig af van Erdogan en zijn partij door te stellen dat zij alleen hun eigen belangen najagen en hun gedrag de duivel vrij spel geeft. 'Deze mensen zijn geen echte moslims', zei hij.

Door de onrust is Erdogan veel van zijn aanhang onder het liberale deel van de Turken kwijtgeraakt. De oppositie sterkt aan. Voor het handhaven van zijn positie zal het doorzetten van de economische groei, die juist door de demonstraties forse klappen heeft opgelopen, en de trouw van zijn conservatieve achterban essentieel zijn. Want het volk heeft ervaren dat het loont om voor zichzelf op te komen. Het volk heeft de angst losgelaten. Voor Erdogan is dat slechter nieuws dan hij lijkt te beseffen.

Schrijver Murat Isik is gastcolumnist. Zijn debuutroman 'Verloren grond', een familiegeschiedenis in Turkije, werd bekroond met de De Morgen Publieksprijs. Elma Drayer heeft vakantie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden