'Slecht imago elektroshock niet terecht'

Psychiater laat elektrodes nog niet aanrukken Pleidooi voor meer shocks wisselend ontvangen

Hij zat als student twintig jaar geleden nog in een actiegroep tegen de elektroshock, maar toen hij later patiënten zag opknappen ging de Amsterdamse psychiater Erik Sikkens er heel anders over denken. "Ongelooflijk hoe snel het met mensen beter kon gaan. Ook bij patiënten met zware depressies die al jaren aan de medicatie hadden gezeten, zonder dat die erg leek aan te slaan. En de bijwerkingen vielen mee."

Sikkens, nu werkzaam bij GGZ-instelling Mentrum, kan zich wel voorstellen dat het College voor Zorgverzekeringen vorige week in een rapport pleitte voor het vaker uitvoeren van de elektroconvulsietherapie (ECT), zoals de opvolger van de elektroshock inmiddels heet. Het is gewoon een effectieve behandeling voor ernstig depressieve mensen, memoreerde deze adviesraad van het kabinet; het helpt, dus doe het vaker - zoals in de Verenigde Staten.

Walter van den Broek, hoogleraar psychiatrie aan het Erasmus MC in Rotterdam, is jaarlijks betrokken bij zo'n dertig patiënten die inderdaad vaak snel opknappen van ECT. "De richtlijnen zijn heel streng, we proberen zo open mogelijk te zijn. Maar natuurlijk, je blijft last houden van het beeld in films, wat vaak wordt opgevoerd in de media."

De film 'One Flew Over the Cuckoo's Nest', met Jack Nicholson als leider van een groep opstandige psychiatrische patiënten die bestreden worden met shocks, biedt het duidelijkste anti-beeld.

"Er zijn heel veel misverstanden, mensen durven het vaak toch niet aan", zegt Van den Broek. De overgrote meerderheid van de patiënten van Van den Broek en collega's kiest vrijwillig voor deze behandeling. Er zijn zeker bijwerkingen - veel mensen hebben geheugenverlies en bij een kleine groep is dat blijvend - maar dat geldt net zo hard voor pillen, zegt de psychiater.

Het is nog steeds niet duidelijk hoe ECT precies werkt. Er zijn verscheidene, concurrerende wetenschappelijke verklaringen. Maar dát het werkt voor een kleine groep ernstig depressieven, en dat het ook kan voorkomen dat deze zelfmoordpogingen doen, daarover zijn behandelaars het eens.

Toch heeft Van den Broek niet al enthousiast extra elektroden ingekocht om een stroom nieuwe patiënten te verwelkomen. "Dat we in Nederland minder behandelingen doen, heeft ook te maken met onze visie op de gezondheidszorg. Wij zien ECT echt als het allerlaatste redmiddel. Dat lijkt mij goed."

Uitzondering maakt hij voor ouderen met ernstige depressies. "Daar is wel sprake van onderbehandeling. Ik zie daar mensen die al jaren pillen krijgen, zonder verbetering. En bij ouderen is de behandeling doorgaans nog veiliger dan bij anderen. Die mensen zou ik sneller voor ECT in aanmerking laten komen."

Ruim 13.000 sessies per jaar
Elektroconvulsietherapie (ECT) is het opwekken van een epileptische aanval door middel van kleine stroomstoten in de hersenen. Naar schatting ondergaan jaarlijks zevenhonderd mensen met een ernstige depressie deze behandeling. Volgens richtlijnen van onder meer de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie mag het alleen gaan om mensen bij wie overige behandelingen niet aanslaan. Ze worden daarbij onder narcose gebracht. Doorgaans krijgen patiënten elke week twee sessies, in totaal acht tot vijftien, en daarna soms nog diverse nabehandelingen. In Nederland worden naar schatting jaarlijks 13.500 ECT-sessies uitgevoerd. Per hoofd van de bevolking is dat drie keer minder dan in de VS. Net als andere psychiatrische behandelingen kan ECT onder dwang worden uitgevoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden