Slappe lach om een zieke

Je vriendin - new age aanhangster - heeft kanker, is opgegeven, maar ontkent dat. Tot wanhoop van degenen die haar verzorgen. De Australische schrijfster Helen Garner maakte het mee, maar haar roman ’De logeerkamer’ overstijgt het rouwverslag. Het is veel levensechter.

Helen Garner: De logeerkamer. De Bezige Bij, Amsterdam. Uit het Engels vertaald door Marijke Versluys. ISBN 9789023428923; 165 blz. euro15.

Toen Rob van Essen twee jaar geleden ’Het jaar waarin mijn vader stierf’ publiceerde, gingen de meeste besprekingen over de gebeurtenis waar de titel naar verwijst: de dood van zijn vader. Daardoor kreeg de werkelijke opzet van het boek nauwelijks aandacht. Want ’Het jaar waarin mijn vader stierf’ is in de eerste plaats een literair werk en hoort in de boekhandel op de afdeling romans thuis. En dus niet, zoals bij de Amsterdamse boekwinkel Atheneum, op de plank ’rouwverwerking’.

Ook ’De logeerkamer’ van Helen Garner loopt het gevaar verkeerd te worden ingedeeld. Het gaat over een vrouw die tegen wil en dank haar doodzieke vriendin verzorgt. Maar dit is een roman en Garner geeft geen tips over ’hoe te handelen als uw naaste stervende is’. Laten we daarom hopen – nee, laten we afspreken met alle boekhandelaren van Nederland dat het niet op de plank ’gezondheid’ komt te staan, of bij ‘psychische zorg’. En ook niet bij de afdeling ’(auto)biografie’.

Nu heeft Garner het er een beetje naar gemaakt. Toen ’Monkey Grip’, haar debuutroman uit 1977, uitkwam, vertelde ze dat ze de tekst bijna letterlijk uit haar dagboek had overgenomen. „I did publish my diary”. Ook haar twee andere romans zijn geënt op haar persoonlijke ervaringen. En, jawel, ook het verhaal uit ’De logeerkamer’, zo blijkt uit een recent interview, is gebaseerd op een echte gebeurtenis. Het is dus niet zo heel vreemd te denken dat Garner haar lezers in de eerste plaats wil laten delen in haar ervaringen, opdat die er iets van kunnen leren.

Maar zo eenvoudig is het niet. Dat ’De logeerkamer’ in eerste instantie op een authentiek verslag lijkt, komt juist doordat er, zoals Garner in het interview vertelt, zoveel bij verzonnen is: „Ik heb geschaafd en geslepen, en heb een hele hoop weggegooid. Ik heb bepaalde dingen veranderd, sommige gebeurtenissen in een andere tijd laten spelen, en hele scènes uit mijn duim gezogen.”

Het verhaal van ’De logeerkamer’ is simpel. De ik-persoon, die net als Garner Helen heet, krijgt bezoek van Nicola, een vriendin met een passie voor new age. Het in orde brengen van de logeerkamer is daarom een hele klus. Wil Nicola een kussen van ganzendons, of zou ze daar tegen zijn? En hoe moet het bed staan – van noord naar zuid, of omgekeerd?

Maar zodra Helen Nicola uit het vliegtuig ziet komen, blijken alle zorgen over synthetische dan wel natuurlijk kussens volslagen onbelangrijk. Nicola ziet er meer dood dan levend uit, en het is een wonder dat ze zonder al te grote problemen in Helens logeerbed belandt. Nicola blijkt kanker te hebben. En niet zo’n beetje: ze is uitbehandeld en opgegeven. De enige die dat bestrijdt, is Nicola zelf.

Nicola is ervan overtuigd dat ze maar een beetje ziek is, en dat alternatieve therapieën, zoals om de twee dagen een mega dosis vitamine C of een sessie bloedzuigen, haar in no time weer op de been zullen helpen.

Al gauw wordt de situatie ondraaglijk. Helen moet haar vriendin ’s nachts om de paar uur verschonen. Ze moet haar naar en van het centrum voor alternatieve geneeskunst rijden, ze moet haar voeden, wassen en bemoedigen. En alsof dat al niet zwaar genoeg is, verlangt Nicola van Helen ook nog dat die doet alsof ze slechts een spiertje heeft verrekt, of alleen maar last van haar maag heeft. Als Helen het niet meer uithoudt en Nicola na een doorwaakte nacht toeschreeuwt dat die binnenkort dood gaat, brengt dat geen opluchting. Nicola reageert hautain, en suggereert dat Helen een probleem heeft, niet zijzelf.

Gelukkig vindt Helen steun bij een nichtje van Nicola, die samen met haar vriend wekenlang voor de zieke vrouw heeft gezorgd. Als ze een avond lang samen over Nicola hebben geklaagd, barstten ze plotseling in lachen uit: „We moesten ons gezicht in de kussens duwen om ons lachen te smoren. Gab werd al gauw weer ernstig, maar Iris en ik kregen de slappe lach, waar geen eind aan kwam. Hij wachtte geduldig, met zijn hand in haar nek, en keek toe hoe wij kreunend naar adem snakten.”

’De logeerkamer’ staat bol van zulke ’onlogische’ reacties, zoals die zich in het echt voordoen, als we met ziekte en dood geconfronteerd worden. Helens ervaringen zijn niet rechtgetrokken tot een logisch geordend verslag. Raad wordt in dit boek niet gegeven, en een moraal is ver te zoeken. En dat maakt het boek tot een roman, ook al gaat het over iets wat echt gebeurd is.

Ook de dialogen – schitterend vertaald door Marijke Versluys – zitten vol bizarre wendingen, zoals wanneer Helen aan het eind van een gezamenlijk etentje haar zuster, die net weg wil fietsen, opeens vraagt haar te zegenen: „’Zeg Luc, mag ik je iets vragen? Wil je me zegenen?’ Ze bleef even staan; de bandjes van haar helm bungelden naast haar gladde wangen. Ze maakte aanstalten hem af te zetten. ’Hou hem maar op,’ zei ik. ’Dan zie je er officieel uit.’ [*] ’Moge de Heer je zegenen en bewaren,’ zei ze. ’Dank je.’ ’En moge Zijn oog op je rusten.’ Ze gespte haar helm vast, knipte het licht aan, kuste me op beide wangen en fietste in westelijke richting weg.”

Verzonnen of niet, dergelijke samenspraken zijn echt, juist in hun mengeling van verhevenheid en banaliteit, hilariteit en ontroering. Het belang van dit boek zit hem in de voortdurende en herkenbare spanning tussen wat Helen wil en wat ze kan: haar vriendin helpen zonder zelf ten onder te gaan. Dit wordt nergens uitdrukkelijk gezegd, maar speelt een rol in alles wat er wordt gedacht, besproken en gedaan.

Mocht ’De logeerkamer’ al troost brengen, dan in het besef dat er voor ziekte en dood geen regels bestaan, net zomin als voor het ’gewone’ leven.Monica Soeting

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden