'Slappe aanpak overlast tast rechtvaardigheidsgevoel aan'

Beeld anp

Criminele jeugdbendes, overlastgevende gezinnen of zeer hinderlijke individuen. Daar zijn in iedere stad wel voorbeelden van te geven. De buurt is er bang voor, maar als ook de overheid onmachtig lijkt in de aanpak, worden die lieden ogenschijnlijk onaantastbaar. Iedereen is het erover eens dat daar iets aan moet worden gedaan. Maar de overheid zit met de handen in het haar en burgers verliezen steeds meer het vertrouwen.

"Het grote publiek voelt zich niet extra onveilig vanwege de onaantastbarenproblematiek. Wel tast het hun rechtvaardigheidsgevoel aan. Het echte leed wordt vooral ervaren door burgers in sociaal zwakkere wijken van een aantal steden. Daar speelt de problematiek soms alleen rond een enkele hotspot, soms staat echter de leefbaarheid in een hele buurt onder druk. Hulp inroepen van de overheid is daarbij lang niet vanzelfsprekend: sommige burgers geloven niet meer dat de overheid de problemen effectief kan aanpakken", zegt Marnix Eysink Smeets.

Hij leidde het onderzoek 'Je voelt je heel onveilig en heel alleen: burgers over de impact van ogenschijnlijk onaantastbaren' van de Landelijke Expertisegroep Veiligheidspercepties en het onderzoeksbureau Lokale Zaken in vijftien buurten in Nederlandse steden.

Bestuurlijke vastberadenheid
Er is wel sprake van een kentering, zegt Eysink Smeets, die ook lector veiligheidsbeleving aan de Hogeschool InHolland is. "Het probleem staat, mede door recente incidenten, steeds pregnanter op de agenda van de lokale overheid en andere betrokken partijen. Uit de ervaringen in vooroplopende gemeenten zoals Amsterdam, wordt ook steeds duidelijker dat met een intensieve, gerichte aanpak wel degelijk resultaten te boeken zijn. Zo heeft Amsterdam de top-600-aanpak en sinds kort ook nog de aparte treiteraanpak."

Maar dat vraagt volgens Eysink Smeets 'wel bestuurlijke vastberadenheid, de inzet van bijzondere professionals, onorthodoxe methoden en een inzet met een lange adem van zeer nabij, die met chirurgische precisie in praktijk wordt gebracht'.

Onorthodoxe methoden
Veel wijkbewoners ondernemen geen actie of doen geen aangifte tegen die onaantastbaren, maar er zijn er ook die dat wel doen. Sommigen worden daardoor zelfs als lastig of querulant ervaren door ambtenaren en bestuurders. Dat zijn de mensen die de meeste vragen stellen en in de buurt zelf hun nek durven uit te steken. Datzelfde geldt voor sommige professionals binnen organisaties. Maar juist naar die 'passionado's' moeten overheden op zoek, want die weten, durven en kunnen meer dan anderen, meent Eysink Smeets.

Vervolgens moeten die 'burger-pasionado's' en 'professionele passionado's' aan elkaar worden gekoppeld om samen oplossingen te bedenken om de onaantastbaren in de wijk aan te pakken. "Daarbij moeten deze mensen de ruimte krijgen om creatieve, soms onorthodoxe methoden te verzinnen", zegt Eysink Smeets. "Maar dan moeten politie, justitie, rechtspraak en het openbaar bestuur wel eerst begrijpen dat de maatschappelijke impact heel groot kan zijn van iets wat strafrechtelijk misschien klein lijkt. Dat vraagt om een mentaliteitsverandering."

Bovendien moet de overheid volgens de onderzoekers niet te snel wijzen op de eigen verantwoordelijkheid van burgers, zoals dat de laatste jaren veel gebeurt. "De problematiek is te zwaar en het vertrouwen in de instituties is bij de direct betrokkenen te zeer gesleten om zo'n oproep om zelfredzaam te zijn succesvol te laten zijn. Pas als buurtbewoners zien dat de overheid weer in staat is effectief grenzen te stellen, zal de bereidheid om ook zelf actief te worden weer langzaam terugkeren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden