Slapeloze nachten

Slapeloze nachten hebben veel kinderen die dinsdag met de Test der testen beginnen. Wat doe je tegen de Cito-stress?

Rustig blijven? Gewoon normaal doen? Jantien Anderiesen heeft het geprobeerd, maar het hielp niet om de Cito-stress van haar zoon te verminderen. Haar zoon was misselijk, 'klierig', kon niet slapen. Kreeg ook klachten die vooral volwassenen hebben -zijn 'hele linkerkant zit vast'.

Zij had zich zo voorgenomen zich braaf aan de adviezen van de docenten te houden. Niet de spanning opdrijven, niet anders doen dan anders. Maar hoe doe je dat als je zoon in november al over de Cito-toets begint?''

Naast moeder van deze 11-jarige is Anderiesen hoofdredacteur van J/M, het vakblad voor ouders met kinderen op de basisschool. l jarenlang volgt ze de discussies over de Cito-toets op de voet. Als moeder (haar oudste zoon deed de toets drie jaar geleden) en als hoofdredacteur merkt ze de laatste jaren dat de spanning rond de Cito-toets toeneemt. ,,Het zijn de Cito-scores die de keuze van de middelbare school bepalen'', zegt ze. ,,Formeel heeft ook het advies van de leerkracht invloed op die keuze, maar ik hoor te vaak voorbeelden waaruit blijkt dat dit niet waar is. Ouders hebben al helemaal geen zeggenschap meer. Logisch dat er dan Cito-stress ontstaat.''

,,Mam, de dagen gaan zo snel de laatste tijd'', zei haar zoontje in november. Anderiessen schrok. ,,Dat is een opmerking voor een volwassene, niet voor een kind. Voor een kind duren de dagen juist lang.''

Ze negeerde de opmerking, speelde voor dommetje. ,,Dat is toch niet erg, des te eerder is het kerstvakantie'', hield ze de jongen voor. Zoals ze al vreesde, liet hij zich niet voor de gek houden. ,,Ik bedoel niet de kerstvakantie, ik bedoel de Cito-toets.''

Volhardend bleef ze voor de pedagogisch verantwoorde koers kiezen. Luchtjes vertellen dat de Cito maar een momentopname is, dat de juf heus wel weet wat hij kan. En dat hij dat zelf toch ook weet? Tevergeefs. Begin december begon de 'buikpijn', de misselijkheid. Klierig werd hij ook, zowel thuis als in de klas.

Helaas, bekent Anderiesen, voelde ze zich gedwongen iets te doen wat tegen al haar moedergevoelens inging. Oude Cito-toetsen oefenen, elke dag in een straf ritme. ,,Eerst wilde hij eigenlijk niet, maar hij was zo zenuwachtig, zo geblokkeerd, dat ik toch heb doorgezet. En het helpt, hij is rustiger, zekerder geworden. En hij is weer vrolijk, hij zingt weer, dat zegt veel.''

Voor het avondeten wordt er geoefend, daarna in bad, op tijd naar bed. Een strak patroon en veel liefdevolle aandacht zijn deze weken belangrijk. Vlak voor het slapengaan masseert Anderiesen zijn schouder, bovenrug en nek. ,,Dan lees ik, ter ontspanning, een boek voor. 'Zorg dat ze slapen', is mijn tip aan andere ouders. Veel kinderen worden deze weken drie of vier keer per nacht wakker. 'Geef ze maar een valdispertje', zeg ik zelfs. Ja, ik vind het heel erg dat ik dit zeg, maar ik vrees dat het zo erg is.''

Wie je ook over de Cito spreekt, iedereen geeft als eerste advies 'doe maar gewoon', 'relativeer', 'blijf vooral rustig'. De schooladviezen komen immers in de meeste gevallen overeen met de Cito-uitslagen, dus waarom die spanning? ,,Ouders weten best waar hun kind staat'', merkt Jan van Noort, docent van groep 8 op de openbare prinses Margrietschool in Utrecht. ,,De kinderen weten dat ook, een kind uit groep 8 is heus niet gek.''

Veel leerkrachten hebben de indruk dat ouders hun eigen spanning te veel overbrengen op hun kind. Ouders op hun beurt vinden dat meesters en juffen hun kind soms onnodig opjutten. Beide partijen verwijten elkaar dat te veel nadruk op 'gewoon doen' averechts werkt. Als Marietje voortdurend van haar meester hoort dat ze het best kan, raakt zij gestrest. Zegt mama herhaaldelijk tegen Jantje dat de toets 'niet zo belangrijk' is, dan krijgt hij het gevoel dat zijn leven ervan afhangt.

Dit dilemma doet zich al voor bij een simpel advies als 'ga op tijd naar bed'. Veel ouders, docenten en pedagogen noemen dit als tip nummer één voor achtstegroepers in deze Cito-weken.

,,Daar moet je mee uitkijken'', vindt Jos Kersjes, groep 8-docent van basisschool De Hobbitstee in Eindhoven. ,,Beklemtoon niet teveel dat een kind op tijd naar bed moet omdat die Cito-toets eraan komt. Het moet niet het idee krijgen dat zijn toekomst hierdoor bepaald wordt. Zolang ze maar geen gekke feesten hebben, of een scouting- of sportkamp, is er niet veel aan de hand.''

Toch kan een feestje in zo'n week geen kwaad, vindt een ouder die op de website van Ouders Online reageerde. Deze digitale opvoedkundige vraagbaak inventariseerde hoe ouders hun kind in deze weken voorbereiden. ,,Zorg voor voldoende afleiding, een verjaardag in de Cito-periode is mooi meegenomen'', luidde de praktische tip van een ouder.

'Maak er een feestje van. Haal desnoods elke avond pizza of een McDonald's Happy Meal. Een beetje in de watten leggen kan geen kwaad', adviseerde een ander. Of: 'Al te ontspannen kinderen kunt u best oppeppen door een leuk cadeautje in het vooruitzicht te stellen'. Of: 'Vertel niet nu dat je gaat scheiden'.

Thuis oefenen met Cito-toetsen is op deze site geen populair advies. Ook de meeste scholen raden dit af, net als de Cito-groep. De docenten oefenen immers zelf met de kinderen, doorgaans is dat voldoende. Jan van Noort heeft één oude Cito-toets aan zijn leerlingen voorgelegd. ,,Ze weten nu hoe de toets eruitziet, hoe die ingevuld moet worden. Verder extra trainen heeft geen nut.''

Jos Kersjes stopt bij het wekelijkse huiswerk altijd één oude Cito-opgave. ,,Door deze voorbereiding weten de kinderen waar ze aan toe zijn. Ook ouders kunnen zo zien waar het om gaat.''

Thuis oefenen, of bij een bijlesleraar, kan wel degelijk helpen, vindt Emmeliek Boost van de Opvoeddesk in Naarden. Ze is van huis uit pedagoge, geeft individuele adviezen aan ouders en organiseert workshops over onderwerpen die bij veel ouders leven. In de workshop 'Groep acht en nu verder' besteedt Boos uitgebreid aandacht aan de Cito-toets.

,,Scholen zijn verplicht voorafgaand aan de Cito-toets een eigen schooladvies te geven'', weet Boost. ,,Als dat lager uitvalt dan het kind verwacht had, levert dat stress op. 'Als de juf mij niet zo hoog inschat, zal de Cito ook wel laag uitvallen', denkt het kind dan.''

Ook ouders kunnen om deze reden in de stress schieten. Boost adviseert de ouders om het zelfvertrouwen van hun kinderen te versterken. Wijs hen op alles dat wél goed gaat (sport, piano, enzovoort) en op eigenschappen die het kind -elk kind!- 'de moeite waard maken'. Ook oefenopgaven kunnen sommigen zekerder maken. ,,Als kinderen niet goed kunnen slapen, adviseer ik een bezoek aan de klassiek homeopaat of huisarts. Kinderen hebben een gezond leven nodig, onrust in deze weken is niet goed.''

Jantien Anderiesen besluit met een tip voor het Cito zelf. Maak geen opgaven met woorden die achtstegroepers niet kennen. ,,Gisteren hoorde ik mijn zoon met een vriendje discussiëren over het woord pantalon. Hoe moeten kinderen weten wat dat is, als bijna niemand dat woord meer gebruikt? Door zulke woorden kunnen kinderen een tekst totaal verkeerd begrijpen, terwijl ze er wel op afgerekend worden. Daar word ik razend over.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden