Herdenking 75 jaar vrijheid

Slag om de Schelde uitgebreid herdacht in Terneuzen

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima arriveren samen met Koning Filip en koningin Mathilde in Terneuzen voor de viering van het begin van 75 jaar vrijheid in Nederland. Beeld ANP

De Slag om de Schelde is zaterdag in Terneuzen herdacht met toespraken van premier Rutte en de Canadese gouverneur-generaal Julie Payette. Met het luiden van de belboei, die in 1944 markeerde dat de vaarweg naar Antwerpen mijnenvrij was, is het herdenkingsjaar officieel van start gegaan. 

Dit jaar en volgend jaar staan in het teken van 75 jaar vrijheid. Op tal van plekken in Nederland worden festiviteiten georganiseerd, de herdenking eindigt in oktober 2020 als de oprichting van de Verenigde Naties wordt herdacht. Tijdens de herdenking in Terneuzen was er ook een vlootschouw met marineschepen uit de landen die Nederland 75 jaar bevrijdden.  

Ook was er speciale aandacht voor de Nederlandse veteranen, net als die  uit Polen, Canada en Groot-Brittannië. Veteranen die nog leven zijn inmiddels rond de negentig. Gouverneur-generaal Payette benadrukte in Terneuzen dat ze trots is op het feit dat Canada een belangrijke rol heeft gespeeld bij de bevrijding van Nederland. 

Bij de Slag om de Schelde die begint in het najaar van 1944 en eindigt in november datzelfde jaar, kwamen zo’n 10.000 militairen en burgers om. Het is één van de grootste militaire operaties tijdens de Tweede Wereldoorlog op Nederlands grondgebied. 

Belangrijk voor bevoorrading

Poolse, Canadese en Britse militairen vochten tegen de Duitse bezetter. Het doel: een vrije doorgang via de Westerschelde naar Antwerpen creëren. De Belgische haven was cruciaal voor de geallieerden, omdat via die doorgang troepen en materieel naar het Europese vasteland konden worden vervoerd. 

De Duitsers belemmerden in eerste instantie de vrije doorgang, omdat zij de oevers van de zeearm nog in handen hadden. De Slag om de Schelde duurde een maand. Zo’n 12.000 Canadese militairen werden ingezet om ongeveer 86.000 Duitsers te verdrijven. 

Na de Slag om de Schelde duurde het nog maanden tot de rest van Nederland was bevrijd. Dat komt doordat de geallieerden de noodzaak ervan niet inzagen, zei militair historicus Wim Klinkert vorige week in deze krant.  “Als Antwerpen begin december 1944 eindelijk als aanvoerhaven functioneert, is er voor de geallieerden geen enkele reden meer om verder op te trekken naar Rotterdam of Amsterdam. Dat is een lastig te veroveren gebied en er valt niets te halen.”

Nog net in de vakantie

Hoewel bij de Slag om de Schelde veel doden en gewonden vielen, wordt het militaire offensief over het algemeen niet uitgebreid herdacht in Nederland. Daar is zaterdag verandering in gekomen, er waren ook verschillende concerten, hoewel het Comité 4 en 5 mei ervoor heeft gekozen de herdenking eerder te laten plaatsvinden dan de oorspronkelijke datum van het militaire offensief. Dat gebeurt vooral uit praktische overwegingen: 31 augustus valt in sommige regio’s nog net in de zomervakantie en het is een zaterdag. 

Naast koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Rutte - die in Terneuzen benadrukte hoe bijzonder het is om in vrijheid te leven -, werd de herdenking bijgewoond door buitenlandse gasten, onder wie het Belgische koningspaar Filip en Mathilde. De Amerikaanse president Trump kreeg ook een uitnodiging, maar hij was niet aanwezig bij de herdenking.

Polen herdenkt het begin van de oorlog

Polen staat dit weekend ook uitgebreid stil bij de Tweede Wereldoorlog. Zondag wordt herdacht dat de Duitsers tachtig jaar geleden het land binnenvielen. De aanval werd 1 september 1939 ingezet met een bombardement op de stad Wielun, een stad zonder militaire relevantie. Het bombardement was enkel bedoeld om angst te zaaien.

Voor de herdenkingsbijeenkomst zondag in Warschau nodigde de Poolse regering meer dan veertig staatshoofden uit. De Oekraïense president Zelenski en de Duitse president Steinmeier zijn aanwezig. De Amerikaanse president Trump zou ook komen, maar hij zegde twee dagen geleden af, vanwege een orkaan die mogelijk Florida treft. Vicepresident Mike Pence komt in zijn plaats.

Polen werd zeer zwaar getroffen in de Tweede Oorlog. Miljoenen Polen kwamen om het leven. Het zou gaan om 17 procent van de bevolking. Ook werden drie miljoen Poolse Joden vermoord door de nazi’s.

Polen eist nog altijd compensatie voor de geleden schade van de Duitsers. Die eis heeft de Poolse regering deze week nog eens herhaald. 

Toezeggingen daarvoor kreeg het land niet, wel vroeg de Duitse president Steinmeier tijdens de herdenking in Wielun om vergiffenis.  “Het waren de Duitsers die in Polen misdaden tegen de menselijkheid hebben begaan”, zei hij zaterdag. “Ik buig voor de slachtoffers van de aanval op Wielun. Ik buig voor de Poolse slachtoffers van de Duitse tirannie. En ik vraag om vergeving.”

Lees ook: 

Voor de geallieerden was de bevrijding van Nederland nooit meer dan bijzaak

Liefst acht maanden duurde de bevrijding van Nederland, 75 jaar geleden. Militair historicus Wim Klinkert verklaart drie keerpunten in de strijd tegen de Duitsers.

Bér Schroen maakte als 14-jarige de bevrijding mee: ‘Die beelden raak je niet meer kwijt’

Vandaag begint de formele viering van de bevrijding van Nederland, 75 jaar geleden. Bér Schroen – nu 89, toen 14,5 – verwelkomde de eerste Amerikaanse pantserwagens. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden