Slachtoffers van sexting niet de schuld geven

jongeren | Paniek en schaamte, als je eigen naaktfoto op internet opdoemt. Advies: er toch maar over praten.

De 14-jarige Onur uit Enschede maakte zondag een einde aan zijn leven. Kort daarvoor had hij waarschijnlijk ontdekt dat een naaktfoto van hem circuleerde op Instagram, een site en app van Facebook om foto's te delen. Gisteren ging zijn school tijdens de vakantie een paar uur open om leerlingen en docenten in staat te stellen hun emoties te delen.

De vraag is of er wat tegen dit zogeheten sexting valt te doen. "Het begint ermee dat we het slachtoffer niet meer de schuld moeten geven."

Hoe kon dit gebeuren?

Jongeren experimenteren graag met seks. De fietsenkelder van vroeger is een digitale ruimte geworden. "Maar het hoort erbij", zegt Ineke van der Vlugt van kenniscentrum Rutgers. "Nieuw is dat de scheidslijn is vervaagd tussen wat privé en intiem is en wat openbaar. Bovendien is de samenleving geseksualiseerd. Jongeren zijn op zoek naar hun identiteit en ontlenen die aan de sexy beelden die ze overal zien."

Veel jongeren laten hun geliefde via de webcam of een app als Instagram een naaktfoto zien. Van der Vlugt: "Dat is spannend. Maar ze beseffen vaak niet dat zo'n foto met één druk op de knop het internet op kan gaan."

Hoe is zo'n verspreiding te voorkomen?

Maak voordat je zo'n foto verstuurt, goede afspraken, meldt de site Helpwanted.nl. "Maar ja, dan maakt het vriendje het uit", schetst Van der Vlugt. "Of hij wordt door zijn vrienden onder druk gezet. En dan is het extra zuur. Ineens is je vertrouwen geschonden. De een haalt zijn schouders op, maar een ander schaamt zich of voelt zich schuldig."

Jongeren moeten leren om te gaan met sociale media. Dat zou een onderdeel moeten zijn van de seksuele voorlichting op school, zegt Van der Vlugt: "Docenten moeten hun leerlingen wijzen op de risico's, en daar zou je al op het eind van de basisschool mee moeten beginnen."

Met de seksuele voorlichting moet je nog eerder beginnen, meent Iva Bicanic van het Landelijk Psychotraumacentrum van het UMC Utrecht.

"In de kleuterklas al. Kleuters staan daar heel open voor. Aan hen kun je kwijt dat hun lichaam heel kostbaar is, dat het van henzelf is en dat ze respect moeten hebben voor de grenzen van een ander. Met acht jaar wordt dat al moeilijk. Dan begint de schaamte."

En als de foto dan toch wordt verspreid?

In eerste instantie sta je machteloos, volgens Francien Regelink die vijftien jaar geleden een naaktfoto van haarzelf overal op school zag hangen. "Die eerste minuten zie je totaal geen uitweg. De gedachte om er een einde aan te maken, spookte zelfs door mijn hoofd. Wat me gered heeft, is dat ik eerst twaalf kilometer naar huis moest fietsen. Dat gaf me tijd om te bedaren. Ik heb nog heel lang gedacht dat iedereen me zag zoals op die foto. Maar toen ik er naar durfde te vragen, zeiden ze: 'Nee hoor, het was één dag nieuws. Daarna dachten we er niet meer aan'."

Het is een beeld dat Bicanic herkent. "Veel jongeren die bij ons komen, hebben niet zo zeer last van wat er is gebeurd. Ze liggen wakker van wat nog komen gaat. Met therapie kunnen we die spanning wel verminderen."

Wat kun je doen?

Praat erover, adviseert Helpwanted.nl. Makkelijk gezegd, reageert Regelink. Schaamte maakt praten moeilijk, zegt ze. Schakel desnoods een vriend in die het contact met je ouders of de vertrouwenspersoon op school legt. "Maar dan moeten die ouders niet gaan oordelen. 'Hoe kun je zo stom zijn!' Dan klapt zo'n jongere helemaal dicht."

Doe aangifte bij de politie, vervolgt Helpwanted.nl. Het ongevraagd verspreiden van de foto's is immers strafbaar. Maar aangifte is zinloos, meent misdaadverslaggever Peter R. de Vries. "De politie heeft er de mankracht noch de kennis voor."

Wat kunnen anderen doen?

Begrip tonen, zegt Van der Vlugt. "Vraag het slachtoffer waar hij of zij behoefte aan heeft. En niet veroordelen."

Precies, zegt Bicanic. "Dat is de kern van het probleem. De reactie is nog te vaak: stom, dat krijg je ervan. Maar het gebeurt gewoon. Onlineseks is voor jongeren hartstikke spannend. Soms gaat dat mis en dan krijgt het slachtoffer de schuld. Pas als die houding verandert, wordt het probleem bespreekbaar."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden