Slachtoffers mensenhandel zoeken spelend naar houvast

Cursussen als weg naar inzicht en een nieuw bestaan

Het begint met een grapje, om de spanning te breken. Een stoelendans voor slachtoffers van mensenhandel. En de prijs, een veel te groot gestreept gevangenispak met ketting om de enkel, leidt tot grote hilariteit. Zo potsierlijk ziet de prijswinnaar, een voormalig prostituee, er uit op de workshop tijdens het jaarlijkse Comensha/Fairwork Festival in Utrecht.

Maar de ondertoon van de workshop 'In de schoenen van de politieagent' is bloedserieus. Het leveren van bewijs in strafzaken is bepaald geen spelletje, maar juist uiterst gecompliceerd. Of de deelnemers aan de workshop, allen slachtoffers van mensenhandel, daar vooral notie van willen nemen.

De workshop, geleid door twee rechercheurs, Karin en Floor - beiden werken ze bij het mensenhandelteam van de Landelijke Recherche, is slechts een van de vele activiteiten op het festival dat op een geheime locatie is georganiseerd. De ongeveer honderd deelnemers moeten immers onvindbaar blijven voor hun handelaren. Er zijn ook sollicitatietrainingen, cursussen in weerbaarheid en danscursussen, maar ook trainingen interculturele communicatie. Uiteindelijk doel is een zelfstandig menswaardig bestaan op te bouwen.

Dat is de cursisten, vooral vrouwen en een handjevol mannen, nu nog niet gegeven. Allen zitten ze nog in de opvang, een aantal zelfs nog in de crisisopvang. Daar kennen ze elkaar ook meestal van, toen ze net waren gered door politie of hulpverlening. Ze komen van origine uit Afrika, Azië of Midden- en Oost-Europa, en het is de gedwongen prostitutie die hen verbindt. Enkelen hielden daar ook een kind aan over. Verwekt door een mensenhandelaar. Of door een klant uit het leven dat ze zo graag willen afsluiten. De kinderen worden tijdens het festival elders in het gebouw opgevangen.

Terug naar de geketende prostituee. Na de grap met het streepjespak en de ijzeren bal moet de groep serieus aan het werk. Rechercheur Floor neemt de helft van de groep van ongeveer vijftien deelneemsters mee naar een ander lokaal.

Het liefst zou Floor met hen een spel doen dat direct de dilemma's van de politie en justitie duidelijk maakt bij de opsporing en vervolging van mensenhandel en -smokkel: het leveren van sluitend bewijs. Maar dat is waarschijnlijk te confronterend voor deze groep.

Daarom wordt de smokkel van cocaïne als voorbeeld genomen. De cursisten krijgen opdracht zoveel mogelijk manieren te verzinnen om tweehonderd kilo cocaïne vanuit de Antillen maar Schiphol te smokkelen.

"Ja, hoe doe je dat?", daagt Floor hen uit. Waarop ze vervolgens een aantal creatieve, maar soms niet haalbare, ideeën toegeschoven krijgt.

De tweede groep cursisten, onder leiding van rechercheur Karin, krijgt als opdracht die cocaïnesmokkelaars te pakken. Van alles komt voorbij: drugshonden, honderdprocentcontroles, vingerafdrukken en afluisteren.

Het blijkt allemaal een opstapje naar die ene centrale vraag: hoe bewijs je de smokkel? Het antwoord daarop van de slachtoffers van mensenhandel is eenduidig en simpel: door de drugs te vinden.

En daarmee is de parallel naar hun eigen positie snel getrokken. Want waar een pakje cocaïne gemakkelijk is te volgen en de bewijslast eenvoudig is, is dat voor mensenhandel stukken ingewikkelder. Een mens heeft immers belangen, verhalen, een geweten. Hij kan liegen, veel weten, maar ook van niets weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden