Slaapthee is niet aan te slepen; de suggestie werkt

In de schappen van de supermarkt valt het op. Gewone thee is ruim aanwezig, maar voor thee om beter in slaap te komen, moet je geluk hebben. Vaak liggen er nog maar één of twee doosjes. Wat voor werkzame stoffen bevat de thee en werkt het echt? Hoeveel van het effect is placebo?

Niet alleen bij supermarkten loopt de slaapthee goed, ook gezondheidswinkels en bijvoorbeeld koffie- en theemaker Simon Lévelt profiteren van de toegenomen verkoop. Jolanda Urru van drogisterij De Tuinen: „We hebben net de nieuwste soort van Celestial Seasonings in de schappen staan, Sleepy Time Extra. De run op slaapthee is sinds anderhalf à twee jaar aan de gang. Maar dat geldt ook voor andere kruidenthee als afslank- en weerstandsmix.” Hetzelfde geluid is te horen bij kruidenier Jacob Hooy, die de variant ’nachtrust – voor een gezonde slaap’ verkoopt, en bij Simon Lévelt met zijn eigen ’rustmélange’. Bij Jacob Hooy wordt slaapthee sinds twee jaar aanzienlijk beter verkocht. Was er in 2007 een toename van een paar procent, in 2009 was dat 20 procent en in de eerste helft van dit jaar is al 30 procent meer verkocht. De thee is dus populair, maar werkt het ook, of is het misschien verslavend?

Er zijn mensen die niet kunnen slapen als er geen avond- of slaapthee voorhanden is. Zo drinkt programmamaakster en journalist Ingeborg Beugel meer en meer avondthee. Beugel: „Ik weet niet of er sprake is van een placebo-effect. Waarschijnlijk wel, maar dat maakt niet uit. Voor mij geldt: wat werkt, dat werkt.” Sinds zij de thee gebruikt, nu zo’n jaar of vijf, drinkt ze het rustgevende middel steeds meer. „Eerst nam ik het alleen ’s avonds, sinds ik ben gestopt met koffie ook ’s ochtends en dan met twee zakjes in plaats van één.”

De meest voorkomende kruiden in slaapthee zijn valeriaan en sint-janskruid. Andere ingrediënten, steeds in andere combinatie en verhouding, zijn zoethoutwortel, appelpulp, hagedoorn, oranjebloesem, duizendguldenkruid, kamille, citroengras, citroenmelisse, lavendel en kruidnagel.

Valeriaan en sint-janskruid staan niet bekend als verslavend, zo meldt de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA). Er komen evenmin klachten over slaapthee binnen bij de Drugs Infolijn. Wel staat valeriaan, dat ook in slaappillen is verwerkt, op de lijst van ’ecodrugs’ op de website van het Trimbos-instituut. „Alles kan verslavend zijn, ook chocolade”, aldus Marjan Heuving van het instituut. „Maar als je op het kruid de DSM-criteria loslaat (diagnostic and statistical manual of mental disorders), behoort het niet tot de verslavende middelen. Valeriaan is in die zin niet te vergelijken met cocaïne of tabak.”

Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam: „Valeriaan wordt al heel lang gebruikt als slaapverwekker, maar bij geblindeerd onderzoek blijkt het weinig te doen. Je kunt met behulp van elektrodes op het hoofd meten hoe lang mensen erover doen om in slaap te vallen. Dat blijkt met valeriaan net zo snel te gaan als met een neppil. De proefslapers zeiden wel dat ze op valeriaan lekkerder hadden geslapen. Maar de onderzoekers merkten op dat valeriaan een sterke geur heeft, die misschien het kruid verraadde. Slapen is zeer placebo-gevoelig.” Katan bedoelt daarmee dat het placebo-effect al gauw optreedt en dat daarna moeilijk te onderzoeken is waar het aan gelegen heeft.

Naar sint-janskruid is weinig onderzoek gedaan in verband met slaap. Katan: „Sint-janskruid lijkt iets te doen tegen depressie, maar effecten op slaap zijn nauwelijks gerapporteerd. Je moet er wel mee uitkijken, omdat het de werking van andere geneesmiddelen kan versterken of tenietdoen.”

Zelfs als valeriaan iets doet is de hoeveelheid in thee te klein, stelt Katan. In Sleepy Time Extra zit 25 milligram valeriaan per zakje. Katan: „Je moet wel honderd van die zakjes in een pot doen, wil je er iets van merken.” Voor een groot deel is de werking van slaapthee dus een placebo-effect, suggestie. Dat betekent niet dat het niets uithaalt, een placebo werkt immers ook. Katan: „Als er écht werkzame stoffen in die thee zouden zitten, zou er een aardige kans op verslaving en negatieve bijwerkingen zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden