'Slaan? Wat een vernieuwend idee'

Ik ken de Nederlandse taal en cultuur niet, erkent de nieuwe rector van de Islamitische Universiteit in Rotterdam volmondig. Lang heeft hij niet hoeven wachten op een spoedcursusje: iedereen tuimelde deze week over hem heen nadat hij de moslimman het recht had toegekend heel soms en heel ingehouden zijn vrouw te slaan. Gisteren, op een persconferentie, sloeg hij terug, met woorden. Met wat hulp van zijn voorganger, die Nederland al heel wat beter kent, kwam hij er zonder nieuwe kleerscheuren af.

'Vernieuwend', zo typeerde S. Damra, voorzitter van het college van bestuur van de islamitische universiteit in Rotterdam, de stelling van de nieuwe rector, professor A. Akgündüz (45), dat een man soms zijn vrouw mag slaan.

Oud-rector Damra probeerde tijdens de speciaal belegde persconferentie gisteren in Rotterdam de ongelukkige opmerkingen die de kersverse, uit Turkije gehaalde geleerde eerder deze week had gedaan, een positieve draai te geven. ,,Wij willen de gevoelige snaren raken, en garanderen dat we met meer vernieuwende ideeën zullen komen. Ik roep de media op om veel meer aandacht te besteden aan de onderwerpen die wij lanceren.''

Je hoorde hem er bijna bij tandenknarsen. Wat zou hij deze nog niet erkende onderwijsinstelling, zijn geesteskind, graag op de kaart zetten als een bonafide en hoogwaardige universiteit. Maar steeds is het weer gedonder.

Eerst waren er de geruchten over dubieuze financiers uit fundamentalistische Arabische landen, nu heeft de rector gezegd dat een man zijn vrouw mag slaan -allemaal zaken waar ze in Nederland niet bepaald van houden.

Op de persconferentie probeerde de IUR de door de rector aangerichte schade te repareren met mooie woorden over de multiculturele samenleving en over het goede van het debat dat de IUR zo succesvol weet los te maken. Maar af en toe krijgt toch de frustratie de overhand: ,,Wij willen serieus genomen worden, niet als zondebok dienen.''

Over de pers toch maar geen slecht woord. Alleen in de wandelgangen klinkt gemor onder de grote groep oudere Turkse mannen, die voor het vrijdagsgebed eerst de voor velen deels onverstaanbare persconferentie was komen beluisteren. ,,De pers heeft Akgündüz' woorden bewust verdraaid,'' weet Celin uit Den Haag. ,,Het was uitlokking om sensatie te maken, want daar zijn journalisten op uit.''

De Engelstalige verklaring die Akgündüz tijdens de persconferentie voorleest is kennelijk niet aan hem besteed. ,,De islam heeft mannen nooit bevolen hun vrouwen te slaan,'' stelt deze licht demagogisch. ,,Maar er is een speciale toestemming in speciale gevallen onder speciale omstandigheden.'' Damra had het later over 'een pedagogisch tikje', zonder 'kracht in de hand'.

Tijd voor de drie gesluierde en vormloos gekleede moslimstudentes om de islam van smetten vrij te pleiten. ,,Hoezo slaan? Dan zou ik hier toch niet zitten, toch?'' zegt Patie Merwer met een sterk Rotterdams accent. Haar man mag haar in het uiterste geval 'kleine, symbolische tikjes' geven. En andersom, mag zij haar man slaan? ,,In dat geval moeten we naar elkaar toe communiceren.''

De komst van de islam betekende een geweldige vooruitgang voor vrouwen, stelt Akgündüz. Voortaan erfden vrouwen de helft van wat mannen erfden in plaats van niks. Akgündüz somt een lijstje verdere verbeteringen op. Maar dat was vijftien eeuwen geleden. De rechten die een vrouw volgens zijn interpretatie van de islam heeft, steken schril af bij die volgens Nederlands recht en gewoonte. Alleen een liberale interpretatie zoals de naar Nederland gevluchte Egyptische islamgeleerde Nasr Abu Zaid die voorstaat, komt hierbij in de buurt.

Ondertussen blijven gewone moslims in Nederland met het probleem zitten dat de relgieuze wetten die ze hebben geleerd, strijdig zijn met de cultuur waarin ze wonen. Wat moet een Rotterdamse moslim met koranpassages als ,,Uw vrouwen zijn als een akker voor U. Komt tot uw akker, wanneer gij maar wilt.'' Voor niet-moslim Nederlanders zijn ze vooral lachwekkend.

Veel zullen de moslimmannen die geneigd zijn deze heilige tekst wel serieus te nemen, echter niet aan de vage formuleringen van mensen als Akgündüz hebben. ,,We kunnen de tekst van de Koran niet ontkennen omdat sommigen dat wensen, maar we kunnen hem wel interpreteren met het oog op de omstandigheden van deze tijd.'' Vraag hem niet naar details.

Akgündüz moet erg geschokken zijn van de Nederlandse ophef over iets wat in conservatieve kringen in Turkije zo onschuldig lijkt als het slaan van een vrouw. De bestuurders zouden hem naar Nederland hebben gehaald om het draagvlak van de in islamitische kring omstreden universiteit in conservatieve kring te vergroten. Maar Akgündüz' uitspraken dreigen nu het imago van deze niet-erkende onderwijsinstelling te ondermijnen.

Tijdens de opening van het academisch jaar enkele maanden geleden had hij zijn toehoorders al voorgehouden dat de IUR vooral is opgezet 'om moslims te bewaren voor het moreel verval in Europa'. Daar heeft hij nu vast veel voorbeelden bij? ,,Ik wil geen voorbeelden geven,'' zegt Akgündüz wijs. Hoeft niet, reageren mag ook: mag een moslimvrouw met een Nederlandse niet-moslim-vriend naar de disco? Akgündüz: ,,Er is keuzevrijheid voor ieder individu. Een moslim is dus niet verplicht om naar de disco te gaan.''

Verder wil Akgündüz zijn vingers liever niet branden. ,,Ik ken de Nederlandse taal en cultuur niet.'' Wel zal hij een boek schrijven, belooft hij, over hoe moslims in Nederland zich dienen te gedragen. Damra voegt eraan toe dat er eerst veeel gedebatteerd zal moeten worden, ,,ook met onze christelijke broeders''.

Naar aanleiding van het jongste relletje heeft de liberale geleerde Nasr Aboe Zaid Akgündüz inmiddels uitgedaagd voor een serieus, wetenschappelijk debat over de positie van de vrouw in de islam. Zaid doceert in Leiden en pleit voor gelijke rechten en plichten voor man en vrouw. Om zijn vrijzinnige ideeën is hij Egypte tot niet-moslimse ketter verklaard en met de dood bedreigd. Akgündüz heeft eerder verklaard dat hij niets van Zaid moet hebben. ,,Helaas is hij in het Westen belangrijker dan wij.'' Nu reageert hij zuinig op Zaids verzoek: ,,Eh, dat weet ik nog zo niet...''

Bestuursvoorzitter Damra springt in alsof hij een omvallende vaas wil redden: ,,Een debat met Zaid zou natuurlijk een groot plezier voor ons zijn.'' Dat was op het nippertje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden