Sla Heidegger gewoon over, en er valt nog meer dan genoeg te ontdekken

Robin Celikates, René Gabriëls, Johan Hartle, Pieter Lemmens en Thijs Lijster (red.): De nieuwe Duitse filosofie. Denkers en thema¿s voor de 21e eeuw. Uitgeverij Boom, Amsterdam. ISBN 9789461059345; 555 blz, euro 45.

De schrijvers
Een hele waslijst. Meer dan veertig filosofen, meestal academici, hebben hun steentje aan deze bundel bijgedragen, onder een vijfkoppige redactie. De scribendi komen uit alle universiteiten en hoeken van het land (met een sterke vertegenwoordiging van Amsterdam en Nijmegen). Daarnaast een paar verdwaalde Belgen en een zestal onderzoekers uit Duitsland.

Hun ambitie
Een overzicht bieden van de hedendaagse Duitse filosofie. Dat is geboden, meent inleider René Gabriëls van de Universiteit van Maastricht, omdat die filosofie in de Lage Landen steeds onbekender wordt. Waar Nederlandse academici en intellectuelen zich tot halverwege de vorige eeuw nog veel op Duitsland oriënteerden, en het Duits ook machtig waren, is de blik nu massaal op de Angelsaksische wereld gericht. Ja, filosofen als Peter Sloterdijk hebben ook hier furore weten te maken. En Jürgen Habermas kent natuurlijk iedereen. Maar wie zegt de naam van Rainer Forst, Bernhard Waldenfels of Hans Blumenberg iets?

De inhoud
Met 'nieuwe' Duitse filosofie wordt volgens de inleiding bedoeld: vernieuwend en naoorlogs. De bundel brengt filosofen over het voetlicht die na de Tweede Wereldoorlog nieuwe wegen op zijn gegaan. Maar dan moet je wel iets weten van de traditie waaruit zij komen. Gevolg is dat er ook veel 'oude' filosofie de revue passeert. De scheidslijnen zijn ook niet zo makkelijk te trekken; veel besproken filosofen zijn minstens evenzeer vooroorlogs, zoals Martin Heidegger, wiens 'Sein und Zeit' in 1927 uitkwam.

'De nieuwe Duitse filosofie' omspant dan ook meerdere generaties filosofen, waarvan velen dood zijn. Grote historische namen, zoals Theodor Adorno, Carl Schmitt, Hans-Georg Gadamer of Karl Popper (maar dan gek genoeg weer niet iemand als Walter Benjamin) staan gebroederlijk naast denkers die op dit moment in Duitsland toonaangevend zijn, maar buiten de grenzen niet zo bekend zijn. 'Jong' is overigens een relatief begrip, veertigers zijn er in dit boek niet te bekennen, laat staan dertigers.

De selectie - 42 essays in totaal - doet wat willekeurig en ook wel wat highbrow aan (de in Duitsland populaire bestseller-filosoof Richard David Precht ontbreekt bijvoorbeeld). Met een thematische clustering is gepoogd enige lijn in de bundel te krijgen. De essays zijn in zeven groepen verdeeld, naar de hoofdstromingen in de hedendaagse Duitse filosofie (volgens de redacteuren): van kritische filosofie en fenomenologie tot postanalytische filosofie en neo-hegelianisme. Elke cluster is van een inleiding voorzien, net als de bundel zelf, die het geheel historisch inbedt.

Mooiste zin
Is er niet.

Reden om dit boek niet te lezen
Schrijven de auteurs voor collega's of voor geïnteresseerde leken? De eersten zullen de bijdragen te summier vinden. En de laatsten wordt het in ieder geval niet altijd makkelijk gemaakt. De stijl verschilt per bijdrage, maar over het algemeen is die vrij stug en academisch. Veel jargon. Er wordt de nodige voorkennis gevraagd - niet iedereen zal de 'rationaliseringsthese van Weber' meteen paraat hebben, maar dit soort begrippen wordt wel zonder uitleg geïntroduceerd.

Ook methodisch eet het boek van meerdere walletjes. Is dit nu een historisch overzicht van de ontwikkelingen in de 20ste-eeuwse Duitse filosofie, of is het een staalkaart van de actuele filosofische discussie in Duitsland? De ondertitel - 'Denkers en thema's voor de 21e eeuw' - doet het laatste vermoeden, maar het boek is minstens evenzeer het eerste. Het is dus allebei - of geen van beide helemaal. Wie precies wil weten hoe Heideggers denken doorwerkt in de latere filosofie zal een ander boek ter hand nemen. En wie wil weten wie er nú, anno 2014, in filosofisch Duitsland toe doen, zit überhaupt niet op Heidegger of Adorno te wachten. Enfin.

Reden om dit boek wel te lezen
Heidegger kun je ook gewoon overslaan, natuurlijk. En dan is er nog meer dan genoeg te ontdekken. Handig zijn ook de overzichtelijke literatuurverwijzingen onder elk essay. Kortom, dit is een naslagwerk waar je al bladerend een boel van kunt opsteken. Maar of het de volle 45 euro echt waard is?

Trouw tipt filosofie
1. Verkeerde plaats, verkeerde tijd Ton Derksen

2. Wijsgerige ethiek Govert den Hartogh, Frans Jacobs, Theo van Willigenburg

3. De nieuwe Duitse filosofie Robin Celikates e.a

4. Erasmus. Een hoorcollege over zijn leven. Hans Trapman

5. Klassiek Anton van Hooff

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden