Interview

‘Skripal voerde totaal geen campagne tegen Poetin’

Het bankje waarop Skripal en zijn dochter in Salisbury werden vergiftigd, wordt weggehaald.Beeld EPA

De aanslag op de Russische ex-spion Sergej Skripal en zijn dochter Joelia in maart met het chemische wapen novitsjok bracht een grote schok in Groot-Brittannië teweeg en leidde tot een enorme diplomatieke rel tussen Londen en Moskou. Journalist Mark Urban schreef een boek over zijn ontmoetingen met Skripal voor de aanslag.

Hij is waarschijnlijk de laatste journalist die nog met Sergej Skripal heeft gesproken. Mark Urban, een bekend BBC-journalist van het programma ‘Newsnight’, sprak de voormalige Russische dubbelspion vorig jaar zomer meerdere keren in diens huis in Salisbury, voor een boek over spionage aan het einde van de Koude Oorlog. Maar na de mislukte moordaanslag op Skripal in maart dit jaar in Salisbury besloot Urban zijn boek volledig aan Skripal te wijden: ‘The Skripal Files: The Life and Near Death of a Russian Spy’. 

“Skripal gaf nooit interviews, hij houdt niet van de media. Hij wilde het liefst zo veel mogelijk onder de radar blijven. Omdat ik hem voor een boek benaderde, wilde hij eenmalig meewerken. En het ijs brak snel: in de jaren tachtig heb ik als journalist een tijdje opgetrokken met een eenheid van het Russische leger in Afghanistan, tijdens de oorlog daar. Het bleek dezelfde eenheid als waar Skripal ooit kapitein van was geweest.” Uiteindelijk bracht Urban zo’n tien uur met hem door.

Vorstelijk betaald

Skripal was begin jaren negentig gestationeerd in Madrid, als spion voor de GROe, de Russische militaire inlichtingendienst. Maar na de val van de Sovjet-Unie raakte hij gedesillusioneerd. Hoe moest het verder? Hij kreeg een lucratief aanbod van MI6, de Britse geheime dienst, om allerlei informatie te verschaffen. Skripal vertelde uitgebreid over hoe de GROe functioneerde en over de sleutelfiguren binnen de organisatie. Daar werd hij door de Britten vorstelijk voor betaald: 3000 dollar per ontmoeting. 

In 2004 kwam de Russische geheime dienst FSB hem op het spoor en rekende hem in: Skripal belandde in een gevangenis in Moskou. In 2010 was hij onderdeel van een ­spionnenruil tussen Rusland, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De Russen leverden vier voormalig dubbelspionnen uit, de Amerikanen en Britten zetten daar tien Russische gevangenen tegenover. De Britten namen Skripal op en kochten een huis voor hem in het Zuid-Engelse Salisbury.

Russische hackpoging

Urban vond het opvallend dat Skripal in de gesprekken met hem helemaal niet uitgesproken anti-Poetin was, zoals veel andere dissidenten die het regime de rug toekeerden. Zo keek Skripal veel naar de Russische staatstelevisie en volgde hij volgens de schrijver op veel terreinen de lijn van het Kremlin. “Daarin was hij totaal anders dan Alexander Litvinenko, die in 2006 door de Russische geheime dienst werd vergiftigd in Londen. Die sprak zich voortdurend uit tegen Poetin. Voerde actief campagne. Skripal deed dat totaal niet.”

Dat roept de vraag op waarom Skripal moest worden uitgeschakeld. Vormde hij nog een gevaar? “Het lijkt er niet op dat hij nog een heel actieve rol speelde. Wel bracht hij in 2017 nog een bezoek aan Zwitserland, vermoedelijk om de Zwitsers van informatie te voorzien na een Russische hackpoging op het hoofdkantoor van Wada, de anti-dopingautoriteit, in Lausanne. Maar hij was al lang weg bij de GROe, de organisatie is sinds zijn vertrek in 1999 ook enorm veranderd.”

Urban denkt daarom dat de Russen vooral een sterk signaal wilden geven aan landverraders. “Er zijn in de jaren negentig, na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, veel Russische spionnen gerekruteerd door het Westen en de Chinezen. We hebben de afgelopen jaren verschillende liquidaties gezien van Russische dubbelspionnen. Skripal was waarschijnlijk een onderdeel van een sterke en nog altijd lopende campagne om zij die het moederland verraden hebben uit de weg te ruimen. Dus ook al speelde hij geen grote rol meer, vormde hij geen direct gevaar voor president Poetin, hij was wel iemand die nog altijd als landverrader werd gezien.” 

Toch kan Urban niet uitsluiten dat in de periode vóór de aanslag met het zenuwgif novitsjok nog iets is voorgevallen tussen Skripal en het Russische regime. Al heeft hij daar tot nu toe geen aanwijzingen voor gevonden.

Geheime locatie

Sinds Skripal in het voorjaar uit zijn coma ontwaakte, doet Urban verwoede pogingen weer met hem in contact te komen. Tot nu toe tevergeefs. “Ik ga ervan uit dat hij, samen met zijn dochter Joelia, nog altijd in Groot-Brittannië is. Op een geheime locatie. Ik heb begrepen dat hij de eerste periode na zijn coma nog erg gedesoriënteerd was, maar dat hij nu wel weer goed bij zinnen is. Iedere journalist zal met hem willen praten. Maar voorlopig zie ik het er niet van komen.”

Lees ook: 

Bij de ‘ongekend slordige’ en ‘incompetente’ GROe gaan koppen rollen

Na de ontmaskering van vier geheim agenten in Den Haag, blijkt er nogal wat te schorten aan de Russische militaire inlichtingendienst GROe. ‘Ongekend slordig’ en ‘volslagen incompetent’ zijn nog milde omschrijvingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden