Sjiitische jongeren passen islam aan Nederlandse normen aan

Moslims met een drankje. Beeld Jurgen Huiskens, HH.
Moslims met een drankje.Beeld Jurgen Huiskens, HH.

Sjiitische moslims passen hun geloof aan op de Nederlandse cultuur. Zo behoeden ze hun religie voor marginalisering. Voor het eerst is het godsdienstige leven van sjiieten hier grondig bestudeerd. Islamwetenschapper Annemeik Schlatmann promoveert maandag aan de Universiteit van Utrecht op haar onderzoek.

Schlatmann vroeg 35 jongeren hoe ze dat doen, sjiiet zijn in Nederland, terwijl de regels worden bepaald door ayatollahs in het Midden-Oosten. Anders dan soennieten kennen sjiieten geen lokale imams, maar ayatollahs: hooggeplaatste geestelijken die hun gezag op afstand laten gelden. Schlatmann bezocht ook Iran en Libanon, en ze sprak met collega's en vertegenwoordigers van de ayatollahs.

Tot voor kort vreesde de sjiitische gemeenschap in Nederland mettertijd ten onder te gaan. Ze bestaat voornamelijk uit mensen die in de jaren tachtig en negentig naar Nederland vluchtten. De gezinnen zijn destijds over heel Nederland verspreid gehuisvest. Zijn de soennitische moslims met bijna één miljoen, sjiitische moslims zijn met 70.000 tot 90.000. Onderling zijn ze enorm verdeeld, weet Schlatmann. "Er zijn Iraakse, Afghaanse, Iraanse en Pakistaanse sjiieten, die weinig contact met elkaar hebben."

Wat is er gebeurd?
"Een aantal jonge leiders stak vijf jaar geleden de koppen bij elkaar. Met Muharram, de belangrijkste heilige maand voor sjiieten, organiseerden ze een gezamenlijke bijeenkomst voor jongeren van alle etnische groepen, in het Nederlands. Etnisch-specifieke dingen als de Pakistaanse zelfkastijdingsrituelen lieten ze achterwege. Die viering was een groot succes, en deze jongeren vormen nu een gemeenschap met elkaar. Zo ontstaat langzamerhand een Nederlandse vorm van het sjiisme.

"Ouderen hadden die niet zo nodig: zij konden meestal niet meer aan het werk hier, omdat hun diploma's hier ongeldig zijn. Maar de jongeren gaan hier naar school, en aan het werk. Die staan voor de vraag: Volgens de islamitische regels mag ik niet aan een tafel zitten waar alcohol geschonken wordt, maar hoe doe ik dat met zo'n vrijdagmiddagborrel? En ik mag geen hand geven, maar wat als ik voor mijn werk klanten moet begroeten?"

null Beeld Foto: David Rozing
Beeld Foto: David Rozing

Hoe krijgt dit Nederlandse sjiisme vorm?
"Het ontstaat uit ruimte voor interpretatie in bestaande fatwa's. 'Het mag niet, maarrr...'. Mannen mogen vrouwen geen hand geven, en andersom, tenzij het hen in vreselijke moeilijkheden brengt. Ik sprak een jongen die het een tijdje geprobeerd heeft, maar hij zei: 'Het was echt de hel'. Hij kreeg geen contact meer met mensen, én, redeneerde hij, het imago van de islam loopt schade op als klanten zich onbeleefd benaderd voelen. Je hoort niet alleen te leven volgens de regels, maar je hoort ook een goed beeld van de islam te laten zien. Dat geeft de jongeren een rechtvaardigingsgrond om sommige dingen aan te passen.

"Om Nederlanders niet te irriteren maken ze hun geloof onzichtbaar. Ze mogen bijvoorbeeld niet aan een tafel zitten waar alcohol geschonken wordt. Dus zetten ze bij de borrel twee tafeltjes een paar centimeter van elkaar, op het ene komt alcohol, op het andere niet. 'Wij zorgen dan dat we aan het juiste tafeltje gaan zitten', vertelden ze, 'Dat hebben de Nederlanders toch niet door'."

Wat vinden ze van een Iraanse wet als de doodstraf voor afvalligheid?
"De houding was er een van: 'Ieder maakt zijn eigen afweging'. Maar alleen de hoogopgeleide jongeren waren bereid om met me te spreken. Hun ouders zijn ook vaak politieke vluchtelingen uit de betere milieus. Heel anders dan de grote soennitische gemeenschap, die vooral uit Turkse en Marokkaanse gastarbeiders bestond."

Op wie gaan de jongeren af?
"Op de ayatollahs, die eind jaren negentig met een nieuw genre fatwa's kwamen: voor moslims die in niet-islamitische landen wonen. Mag je bijvoorbeeld op zwemles, waar jongens en meisjes door elkaar zwemmen? Daar bestond nog geen fatwa over, omdat die vraag in de gesegregeerde islamitische landen niet bij mensen opkomt. Het antwoord is trouwens een overduidelijk 'nee'. De ayatollah's publiceren de fatwa's op Internet. Die websites zitten in de favorieten van jongeren. Ik denk dat dat voorlopig wel zo zal blijven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden