Sissi weent mee

De grote Oostenrijkse steden waren het afgelopen weekeinde het toneel van protesten tegen de nieuwe zwart-blauwe coalitie. Volgens de Oostenrijke politie waren het vooral Duitse chaoten die in Wenen voor een on-Oostenrijkse ravage zorgden. Peter van Deutekom peilde de stemming op straat, bij de Turkse slager en in het café.

Moedwillig nog wel. Misschien heeft de trotse vermelding op het met de Oostenrijkse Arend gesierde schild: Staatliche Auszeignung - zoiets als 'Hofleverancier' - de toorn van de 'antifascisten' gewekt. De ontzetting bij het zaterdagse winkelpubliek is groot. Oostenrijk is van de kaart door het geweld dat na de installatie van de rechts-conservatieve regering over de hoofdstad is gekomen.

Tientallen gewonden, tientallen arrestaties, dat is men niet gewend. Er moesten zo rond tien uur vrijdagavond zelfs twee waterkanonnen worden ingezet om de menigte onder controle te krijgen. De politie weet waar het on-Oostenrijkse straatgeweld vandaan komt en is er zeker van dat Duitse chaoten en anarchisten hierachter zitten. Een linkse Anschluss?

In elk geval weet Oostenrijk nu dat het een nieuwe regering heeft. Een zwart-blauwe coalitie, met sinds dertig jaar, na Josef Klaus, weer een kanselier van de conservatief-christelijke üVP, en dat was de partij kennelijk heel wat waard. Gevoelige posten als binnenlandse zaken - vreemdelingenbeleid - en buitenlandse zaken - relatie met de boze buitenwereld - zijn uit handen gebleven van de rechts-radicale FP & Ouml;.

Op binnenlandse zaken zit de üVP-er Ernst Strasser, die in zijn eerste interview in de Kronen Zeitung al bezwoer dat Oostenrijk een 'open land is en een open land zal blijven', dat ruimte biedt voor de vervolgden der aarde. En op buitenlandse zaken zit zijn partijgenote Benito Ferrero-Waldner. Een vrouw, en die zal vast niet zo snel de huid volgescholden krijgen door haar veelal mannelijke Eurocollega's.

Maar nu. Tijdens de mis in de statige Stephans-dom in de hoofdstad heeft kardinaal Schönborn bijna smekend opgeroepen tot een 'gebed voor Oostenrijk'. Voor ,,een verscheurd land, waarin vele mensen bezorgd, verward en teleurgesteld zijn''. Maar hij riep het buitenland ook op te bedenken dat het gekwelde land zich al vele tientallen jaren ,,een bijzonder stabiel, democratisch en humaan land'' heeft getoond. En dat Oostenrijk voor het Oostblok, zeker tot aan de val van het IJzeren Gordijn een ,,vuurbaak voor de vrijheid'' is geweest.

De manager van het in het Weense centrum gelegen hotel Europa - ,,ik ben ook buitenlander, Italiaan'' - vindt de nieuwe zwart-blauwe coalitie maar niks. Het is toch te gek, zegt hij, dat een nieuwe regering na de beëdiging heimelijk via ondergrondse gangen uit de Hofburg, het presidentspaleis, is afgevoerd vanwege de protesten buiten. Moeten vluchten voor de eigen bevolking, een aanfluiting.

Niet dat hij ellende verwacht in de zin van uitzetting van buitenlanders of vergoeilijking van het nazi-verleden, maar de narigheid is eigenlijk al geschied: het imago van Oostenrijk is beschadigd. ,,Dat is nu al te merken'', zegt hij. ,,De eerste annuleringen van kamerreserveringen zijn al binnen. Uit Israël vooral, we werken samen met El Al, de Israëlische luchtvaartmaatschappij.''

De zaterdagse Schwender Markt in het vijftiende district van Wenen, een wijk met veel buitenlanders, loopt ten einde. Veel Turken, wat Oost-Europeanen. Cevdet Karaca, uitbater van een groenten- en fruitwinkeltje - ,,De meeste groenten en tomaten komen uit Holland'' - maakt zich vooralsnog geen zorgen om de nieuwe poltitieke situatie in Oostenrijk. Voor hem zal er niet veel veranderen. Hij woont hier al twintig jaar, is goed ingeburgerd, en zijn zoon voelt zich al helemaal Oostenrijker. Voor de nieuwkomers zal het wel een stuk moeilijker worden, denkt hij. Die zullen minder makkelijk worden toegelaten.

Maar die felle buitenlandse reacties tegen de nieuwe regering vindt hij zwaar overdreven. Natuurlijk zijn die FP & Ouml;-ers geen fascisten, zelfs geen neo-fascisten. Ook Jörg Haider niet, hoewel die nooit zijn vriend zal worden.

Hij wijst op het grote gebouw tegenover zijn zaak. SP & Ouml;- Rudolfsheim Fünfhaus, het hoofdkwartier van de socialisten in de wijk. ,,De SP & Ouml; was mij liever geweest'', zegt hij. ,,Maar er zal niet zoveel verschil zijn met de vorige regering, waar die inzat.''

Een paar zaakjes verderop hakt de Turkse slager in op stukken lamsvlees. Nee, ook bij hem geen paniek of angst, vertaalt de Turkse klant die het Duits machtig is. ,,Haider is een verkeerd mens'', zegt de klant. ,,Maar hij is niet de hele FP & Ouml;. Ik ken hier FP & Ouml;-mensen in dit district, und das sind nette Leute.'' Laten we maar afwachten, vindt de slager, zien wat er gebeurt, de nieuwe regering is net een dag aan de macht.

De klant voelt zich toch ongemakkelijk, dat zeker. ,,Unheimisch, dat is het goede woord. We weten niet wat er gaat gebeuren.'' En hij wijst op de slager: ,,Hij is hier nog niet zo lang. Hij heeft nu werk, maar als dat wegvalt, als hij werkloos wordt, denk ik dat hij binnen een paaar maanden het land wordt uitgesmeten.''

Veel kwaads kan de nieuwe regering overigens niet uitspoken, meent hij. ,,De hele wereld let op Oostenrijk. En mocht het mis gaan, wordt er heus wel ingegrepen. Dat treft de economie, en dat weten ze hier, ze bedenken zich wel twee keer. Het gaat toch om de centen.''

Voor het SP & Ouml;-hoofdkwartier tegenover de markt staan grote propagandaborden waarop de socialistische heilsboodschap verkondigd wordt. 'SP & Ouml; 2000: Rot hat in Wien immer Saizon', en 'Wij zijn er altijd voor u!' Dat laatste hebben de kiezers in het vijftiende district kennelijk niet door, want al geruime tijd geleden is de SP & Ouml; in dit voormalige rode bolwerk de macht kwijtgeraakt aan de 'Freiheitlichen' van Jörg Haider. En die winst was niet te danken aan het inspelen op vreeemdelingenhaat onder de 'autochtone' wijkbewoners. Het ging om slechte huisvesting, verloedering en drugsoverlast, waar, zo was het verwijt, de SP & Ouml; weinig tegen deed.

De Rustengasse is zo'n straat waar de bouwstijl nog de oude socialistische époque toont. Grote grauwe woonkolossen, vaak getooid met een naam van de SP & Ouml;-coryfee. Zoals het Anton Matourek Hof, 'Woonhuis van de gemeente Wenen, opgericht in de jaren 1977-1979'. Ertegenover: Een 'Woonhuis' van de gemeente, onder burgemeester Helmut Zilk, van iets later, 1989-'91, en dat is te zien ook, het ziet er van buiten iets vrolijker uit.

In café Largos, ook aan de Schwender Markt, gaat aan de stamtafel het gesprek ook over de nieuwe regering, de rellen, de buitenlandse bemoeienis. Voor dat laatste item heeft men al evenmin een goed woord over als voor onderwerp nummer twee. Het levende bewijs dat de reacties in Oostenrijk zich flink aan het verharden zijn, naar het buitenland althans. Ook bij de drie die zich als SP & Ouml;-stemmers openbaren. Ze slaan met de hand op een artikel in de Kronen Zeitung. 'Oostenrijk als Europa's Kop van Jut', staat erboven, en zo is het maar net. En ze fulmineren, net als die krant, tegen 'het diktaat van de machtigen' jegens Oostenrijk.

,,Ik ben SP & Ouml;-er, maar dit is echt te gek'', zegt een hunner. De anderen knikken instemmend. ,,Haider is geen Hitler en Oostenrijk is geen fascistenstaat. Hou toch op met die onzin.''

Even verderop, in het Dadlerpark, hangen twee Turken van even in de twintig doelloos rond. Natuurlijk zijn ze niet voor Haider en consorten, maar ook wat hen betreft mag de buitenwacht ophouden met die quatsch. ,,Straks krijgen wij het nog op ons brood'', zeggen ze. ,,Als Oostenrijk totaal wordt geïsoleerd, wordt voor ons de situatie alleen maar slechter.''

Zaterdagvond is het weer raak in de Kürntnerstrasse. Nou ja, raak. De horde 'antifascisten' laat het bij spreekkoren, gefluit en gejoel. Uiteraard is het 'vlammende protest' tegen de vernieling van de Backhausen-etalage op de houten betimmering geen lang leven beschoren, maar de firma blijft deze avond verder leed bespaard. Er vliegen geen projectielen door de lucht, het waterkanon hoeft niet in te grijpen. Het protest is wat Oostenrijkser geworden. Een accordeonist speelt voor de politiebarricade wat weemoedige deuntjes en achter hem draagt een meisje het bord 'Sissi weent mee'. Zouden die Duitsers soms al terug zijn in 'Die Heimat'?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden