Sire houdt de onbewust onbeleefde Nederlander een spiegel voor

Uit de Sire-campagne #Doeslief

Onaardig zijn maar het niet doorhebben, daar moet de Sire-campagne #doeslief wat aan doen. Volgens deskundigen heeft dat zeker zin. ‘Gedrag kan veranderen door mensen erop te attenderen.’

Voor de klant is bellen tijdens het ­afrekenen van de boodschappen in de supermarkt heel normaal. Niets asociaals aan. De cais­sière ziet dat anders; een begroeting zou wel zo vriendelijk zijn. Onaardig zijn maar het niet doorhebben, de Stichting Ideële Reclame (Sire) wil met de campagne #Doeslief (doe eens lief) Nederlanders een spiegel voorhouden zodat zij hun gedrag veranderen.

De campagne confronteert Nederlanders met concrete voorbeelden van onaardig gedrag en spoort hen aan om dit gedrag te herkennen, zegt Paul van Lange (57), hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit (VU) en tevens verbonden aan de Sire-campagne. De hoop is dat iemand in eenzelfde situatie zich bewust wordt van zijn of haar gedrag en zich anders opstelt.

Voordringen

Bellen tijdens het afrekenen is een van de voorbeelden. Een ander is voordringen om een stoel in een drukke trein te bemachtigen. Of het verspreiden van haattweets, omdat iemands standpunt niet bevalt. “Bij deze gedragingen speelt onder andere spontaniteit een grote rol”, zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht. Hij is onder meer gespecialiseerd in gedrag bij het ervaren van (on)rechtvaardigheid, moraliteit en prosociaal gedrag. “Hier heb ik een voorbeeld: het regent, na een lange werkdag ben je moe en je moet nog boodschappen doen. In dit soort situaties zie je dat mensen de neiging hebben om voor te dringen. Ze hebben haast en houden geen rekening met het asociale gedrag dat ze op dat moment vertonen.’’

Ondanks al die voorbeelden denkt Van den Bos dat asociaal gedrag te corrigeren is. “Ongeveer 60 tot 70 procent van de Nederlanders probeert zijn gedrag te verbeteren als hij zich ervan bewust is.”

Van Lange sluit zich hierbij aan: “Twintig jaar geleden schoten treinreizigers meteen de trein in zonder te wachten op de mensen die eruit kwamen.” Tegenwoordig is dat anders: reizigers wachten meestal netjes totdat de mensen zijn uitgestapt. “Gedrag kan langzaam veranderen door mensen erop te attenderen. ­Zoals bijvoorbeeld met deze campagne. Ze kunnen opnieuw leren en een nieuwe norm aannemen.” Een ander voorbeeld van gedragsverandering is hondenpoep. Volgens Van Lange lagen de stoepen er eerst vol mee. “Nu is dat anders. Je ziet hondenbezitters vaak lopen met poepzakjes.”

Straffen

Bij doelbewust voordringen of haat­tweets versturen wordt het corrigeren wat lastiger. “Bij de verspreiding van haattweets moet je grondig onderzoeken waarom de persoon boos is en zo reageert. Een campagne als deze lost dat niet even op’’, zegt Van den Bos. “Ook is ongeveer 30 procent van de Nederlanders egoïstisch. Een kleine 10 procent is erg competitief. Bij deze groep zou het opleggen van straffen effectiever zijn.”

Volgens De Lange komt onaardig gedrag vaker voor in stedelijke ge­bieden, al is daar geen hard wetenschappelijk bewijs voor. “In verstedelijkte gebieden is minder sociale controle, leven inwoners anoniemer en vaak ook gehaaster. Hun reputatie staat minder op het spel.”

Lees ook:

‘Mijn broer is dood en vervolgens schrijven mensen negatieve reacties onder dat bericht’

Slachtofferhulp Nederland vraagt op sociale media respect voor slachtoffers en nabestaanden. Maartje Kuperus verloor haar broer en kreeg daar negatieve reacties voor terug. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden