Sint Willebrord: vrijgevochten dorp op onvruchtbare grond

reportage Het grootste dorp van het Brabantse Rucphen komt niet van crimineel imago af

Op het kerkhof staat op elk graf een vers bloemetje. Een dame met witte krullen poetst nauwgezet de zijkant van een zwarte marmeren grafsteen. De Willebrorders zorgen goed voor hun graven. Net zo goed als voor hun huizen.

Deze week stond Sint Willebrord, het grootste dorp van de gemeente Rucphen, weer op de kaart. En niet vanwege zijn wielerlegendes, zoals Rini Wagtmans en Wim van Est. Nee, iemand had de auto van burgemeester Marjolein van der Meer Mohr (VVD) in brand gestoken. De burgemeester gaat uit van een gerichte actie, onderzoek moet uitwijzen vanuit welke hoek.

In Sint Willebrord balen ze ervan. "Criminaliteit is overal hetzelfde", zegt Johan Heeren. "Maar als er hier iets gebeurt, is het altijd groot nieuws." Het is een klacht van veel dorpelingen. De criminaliteitscijfers geven hen gelijk. Rucphen scoort, zoals de meeste plattelandsgemeenten, fors onder het landelijk gemiddelde.

Misschien is misdaad wel het enige dat níet bijzonder is aan Sint Willebrord (9000 inwoners). Wie het dorp binnenrijdt, wordt begroet door kasten van huizen. Glimmende zwarte, groene, blauwe en rode dakpannen wisselen elkaar af. Dichter bij het centrum krimpen de huizen, maar de bouwstijl blijft hetzelfde. Gedraaide bakstenen pilaren, grote stenen adelaars, opvallend gekleurde stenen en dubbele carports bepalen het straatbeeld. Iedere Willebrorder bouwt zijn eigen paleisje.

"Veel inwoners werken in de bouw", zegt woordvoerder Agnes Boogers van de gemeente. "En het is een gemeenschap met hechte banden en een mentaliteit van 'ik help jou, jij helpt mij'. Zelfbouw maakt een huis betaalbaar."

Natuurlijk, er zijn vast inwoners die hun huis niet eerlijk bij elkaar verdiend hebben, erkent ze. Maar dat is overal zo.

Het opvallendste bouwwerk van Sint Willebrord is in 1925 ontsproten aan het brein van de befaamde pastoor Bastiaansen. Het ontwerp is geënt op de Rozenkransbasiliek in Lourdes. De bijpassende levensgrote replica van de Lourdesgrot stond er al. Er is zelfs een monumentale kruisweg, waarvan het bochtige pad de echo is van de kruisweg in de Zuid-Franse bergen. De paus beloonde reguliere bezoekers van Sint Willebrord met een aflaat. Het leverde het dorp jaarlijks duizenden pelgrims op.

In het park zitten een paar oudere Willebrorders op een bank. Zij spreken van 'het Heike', tot 1841 de naam van het dorp. "Willebrorders zijn behulpzaam", zegt Jac Heeren (63) in plat West-Brabants, zonder de h's. "Vrijgevig", voegt Johan Heeren (74) eraan toe.

Ze weten wel waarom Sint Willebrord een slechte naam heeft. Het dorp ontstond op onvruchtbare hei. Het Heike was een vrijplaats: het viel onder vier gemeenten en had lange tijd geen eigen parochie. Veel inwoners zijn ervan overtuigd dat ze afstammen van Spaanse, Italiaanse en Portugese boeven, die hier op de hei hun toevlucht zochten. "Zo heb ik het van mijn vader gehoord", zegt Toos de Bruijn.

Zeker is dat de 'Heikesmannen' geld verdienden met mandenvechten, bezembinden en de handel. En bijverdienden met smokkel. Ook de ouders van Jac Heeren deden dat. Boter ging naar België, de tabak die ze terugbrachten verkochten ze in heel Nederland. "Ze gingen helemaal op de fiets naar Haarlem", vertelt Heeren. De oudste kinderen in het gezin van twaalf pasten dan op de kleintjes.

Waterleiding was er niet. Sint Willebrord had veel werklozen en veel cafés: een slechte combinatie. Uit die tijd stamt het imago van een dorp van ritselaars en en messentrekkers. In de jaren vijftig werd Sint Willebrord vanwege de bittere armoede uitgeroepen tot noodgebied. Er kwamen pendeldiensten naar Rotterdam, om mensen naar de haven te brengen. Er werd ook industrie naar Rucphen gehaald.

Vrijgevochten bleven de dorpelingen altijd. Bij verkiezingen stemmen ze graag tegen de gevestigde orde - Wilders haalde hier 60 procent. Maar de oudere Willebrorders zien zichzelf in de eerste plaats als harde werkers. Dat werken gebeurde met de handen, in welk beroep dan ook, maar net waar geld te halen was. En zo groeide dat arme stukje hei uit het uit tot dat bijzondere dorp met zijn opvallende huizen. En niet anders.

Autobrand burgemeester

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden