Sint Pius X: geloven als in 1962

Volgens priester Carlo de Beer kent de gemiddelde korfbalvereniging ook rechtsextremisten. Beeld Ton Toemen
Volgens priester Carlo de Beer kent de gemiddelde korfbalvereniging ook rechtsextremisten.Beeld Ton Toemen

De conservatieve Priesterbroederschap Sint Pius X wil de Utrechtse Sint Willibrordkerk kopen. Dat zorgt voor nogal wat onrust. Wat is dat voor broederschap? 'Wij maken er weer echt een kerk van.'

Wie in Gerwen, een dorp in de buurt van Eindhoven, een katholieke mis wil bijwonen kan kiezen uit twee kerken die allebei naar de heilige Clemens zijn genoemd. Ze liggen recht tegenover elkaar. In de modernste van de twee wordt de liturgie in het Nederlands gevierd, met een priester die gelovigen aankijkt. In de andere kerk, bezit van de Priesterbroederschap Sint Pius X, is het 1962. De priester staat met zijn rug naar de gelovigen en de liturgie wordt gevierd in het Latijn volgens de Tridentijnse ritus, zoals die voor het Tweede Vaticaans Concilie in heel de rooms-katholieke kerk gangbaar was.

Gelovigen wordt hier op de kerkdeur gemaand toch vooral nuchter te communie te gaan. Vrouwen hebben een voile om. De liturgieboekjes zijn goedgekeurd tijdens het pontificaat van Pius XII (1939-1958). Dit is geloven in zwart-wit.

Vandaag is het Goede Vrijdag en de kerk is goed gevuld. Opvallend: er zitten veel jonge mensen in de kerkbanken en ook een aantal gezinnen. Pater Carlo de Beer leidt de plechtigheden die in totaal drie uur in beslag nemen met grote toewijding. Hij draagt sinds ruim een jaar ook elke zondag de mis op in de monumentale Sint Willibrordkerk in het centrum van Utrecht. Twee weken geleden werd bekend dat de broederschap dat kerkgebouw wil kopen. Dit tot schrik van vrijwilligers die er nu werken. Die zijn bang dat er geen burgerlijke huwelijken meer gesloten mogen worden en dat het afgelopen is met allerlei wereldse tentoonstellingen en theatervoorstellingen. Daar zouden ze weleens gelijk in kunnen krijgen.

"Er zijn in de Willibrordkerk nu activiteiten die niet met het katholiek gebruik van een godshuis in overeenstemming zijn", zegt De Beer na afloop van de plechtigheden in de eetkamer van de pastorie. "Zo is er een heel lelijk toneelstuk opgevoerd in de vorm van een nepbegrafenis. Dat mag je echt niet doen. Wij maken er weer echt een kerk van. Hij zal elke dag geopend zijn."

Hoe komt het dat mensen schrikken als er zo'n bericht komt dat u die kerk in Utrecht wilt kopen?

"Dat komt doordat er stemming gemaakt wordt. Door mensen die bang zijn hun plaatsje te verliezen waar ze zich wel voelen. Ze konden allerlei activiteiten organiseren in een katholieke kerk. En nu komt er iemand die op de rem trapt en dan word je voor van alles uitgemaakt."

Dan noemen ze je fundamentalistisch of extremistisch. Allemaal vooroordelen die volgens De Beer niet kloppen, maar ze blijven wel aan je hangen.

Van welk vooroordeel zou u het liefst af willen?

"Dat we schismatiek zijn. Of dat we rechtsextreem zijn."

Maar er is toch sprake van rechtsextremistische stromingen binnen de broederschap Pius X?

"Waar heb je dat niet?"

Nou ja, misschien is daar bij de gemiddelde korfbalvereniging minder sprake van.

"Daar heb je je ook zulke mensen."

En uw stichter monseigneur Lefebvre heeft het schisma toch in de hand gewerkt door in 1988 tegen de wil van de paus vier van zijn priesters tot bisschop te wijden?

"Ja maar dat was een overlevingsdaad. Monseigneur voelde in 1988 zijn einde naderen. Hij is de broederschap ooit begonnen met katholieke goedkeuring. Er waren priesterroepingen. Er waren zielen die vroegen om priesterlijke bekommernis. En dan stoppen? Een vader die zijn gezin opgeeft, is een waardeloze vader."

De koster komt even binnen. Ook hij heet Clemens. Hij gaat naar huis. "Kijk, wij zijn gewoon katholiek hoor", gaat De Beer verder. Hij zal het een aantal keer herhalen. Toch blijft Pius X grote moeite houden met sommige besluiten van het Tweede Vaticaanse Concilie waar bisschoppen van de 'gewone' katholieke kerk in meerderheid mee instemden. Over de liturgie, maar ook over het contact met andere godsdiensten en christelijke kerken. Die hebben volgens de kerk ook deel aan de waarheid. "Je kunt met andersgelovigen spreken en dat kunnen hele goede gesprekken zijn. Wanneer wij als traditionele katholieken spreken met een moslim of met een protestant, dan zijn wij tolerant. Je verdraagt elkander. Maar ik ga mijn eigen katholieke principes niet opgeven."

Zitten er in het judaïsme ware dingen voor u?

"Christus heeft het Oude Verbond vervolmaakt. De islam heeft dingen overgenomen uit het judaïsme en christendom. We moet het niet omdraaien. Christus is het licht en het heil voor alle mensen. Daar wijk ik niet vanaf."

De broederschap en de joden: het blijft een gevoelig punt. En dan niet alleen vanwege een bisschop die de Holocaust ontkent (en die trouwens allang geen deel meer uit maakt van Pius X). Er is ook dat omstreden gebed voor de bekering van de joden dat nog steeds deel uitmaakt van de Goede Vrijdagliturgie van de broederschap.

Ook in Gerwen klonk het weer, in foutloos Latijn. 'Laten wij bidden voor de trouweloze joden. Dat onze God en Heer de sluier van hun harten wegneemt en dat ook zij erkennen Jezus Christus, onze Heer.'

Paus Johannes XXIII haalde in 1959 het woord 'trouweloos' al weg. In 1970 verdween de bede dat de joden Christus moesten erkennen. In 2007 maakte Benedictus XVI het makkelijker om de mis in de Tridentijnse ritus te vieren en een jaar later werd een nieuwe Goede Vrijdagbede geschreven waarin gevraagd werd 'de harten van het Joodse volk te verlichten'.

U blijft dat omstreden gebed over de trouweloze joden gebruiken.

"Wij bidden voor ongelovige joden. Zij geloven niet dat Jezus de Messias is."

Maar voor veel mensen is dat gebed een steen des aanstoots.

"Als je het goed meent met iemand anders, bid je voor hem. Je bidt voor het licht van Christus. Wat een groot goed is. Dan kan dat nooit verkeerd zijn. Ik denk dat de joden ook voor ons bidden. Christus is een van hen. En hij is toch voor hen gekomen."

'Trouweloos' klinkt niet aardig, om het maar eens zacht uit te drukken. Het wekt de indruk dat de joden dwalend zijn.

"Dat is het ook. Christus is gekomen om het Oude Verbond te vernieuwen. Alle profetieën wijzen daarop. Ook de joden kennen het boek Jesaja. Joden zouden zich ten minste geraakt moeten voelen."

Paus Benedictus heeft dat gebed in de Tridentijnse ritus veranderd. Waarom bidt u die versie niet?

"Ik hou me gewoon aan het missaal van 1962. Dat is het makkelijkst."

De Beer ziet tot zijn vreugde een lichte toename van gelovigen die de vieringen van Pius X bezoeken. Een uitbreiding naar Utrecht is dus zo gek niet. Dat nieuws over de aankoop van de Willibrordkerk kwam vlak na berichten dat een verzoening met het Vaticaan nabij zou zijn en een reportage in een Zweeds tv-programma waarin beweerd werd dat de broederschap misbruikzaken in de doofpot zou hebben gestopt.

"Dit gaat net zo als in de tijd van bisschop Wiliamson (de priester die de Holocaust ontkent, red.). Als het leuk gaat worden, moet er roet in het eten gegooid worden. Het is dezelfde lobby in Zweden die achter dat Williamson-verhaal zat, die zich hiermee bezighoudt."

Kloppen de verhalen uit Zweden over het misbruik?

"Dat weet ik niet. Ik hoor de verhalen nu voor het eerst uit uw mond. Ik wist dat diezelfde lobby bezig was met nog een goocheltruc. Nu hoor ik voor het eerst dat het ook heeft plaatsgevonden. Het zou goed kunnen dat de duivel erachter zit. De duisternis houdt niet van het licht."

Hoe belangrijk is de verzoening met Rome voor u?

"Als ik het goed begrijp mag er nu gesproken worden over onze vragen bij de besluiten van het Concilie. Eerst was dat een taboe. Wanneer wij onze identiteit kunnen behouden en bepaalde zaken kunnen blijven aankaarten, dan is het goed."

De gemeenteraad van Utrecht moet nog akkoord gaan met de verkoop van de Willibrordkerk. Die vergadert daar eind juni over. Mocht het allemaal doorgaan dan verhuist pater de Beer graag naar Utrecht. Ook daar is nog veel werk te doen. "Christus zegt: wees het zout. En ook spoort hij ons aan het licht niet onder de korenmaat te zetten. Ook al zijn we klein, we moeten het licht van Christus tonen."

Priesterbroederschap Sint pius x en de verzoening met Rome

De Franse aartsbisschop Marcel Lefebvre (1905-1991) richtte in 1970 de Priesterbroederschap Sint Pius X op. De naam verwijst naar paus Pius X die begin vorige eeuw probeerde het modernisme uit te roeien. Rome gedoogde Lefebvre lange tijd, maar toen hij in 1988 zonder toestemming van de paus vier van zijn eigen priesters tot bisschop wijdde, kwam het tot een breuk. Lefebvre en de vier bisschoppen werden geëxcommuniceerd.

Benedictus XVI hief de ban van de vier bisschoppen in 2009 op. Een van hen, de Brit Richard Williamson, ontkende vrijwel gelijktijdig op de Zweedse televisie de Holocaust. Dit zorgde voor een enorme rel. Het Vaticaan startte gesprekken met Pius X om de broederschap een reguliere status in de kerk te geven. Onder de huidige paus lijkt een verzoening in zicht gekomen. In Nederland heeft de broederschap naar schatting enkele honderden gelovigen.

null Beeld Ton Toemen
Beeld Ton Toemen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden