Sint-Maarten wordt populairder, de kinderen gemakzuchtiger

Sint Maarten in de Zaanstreek, in 1993. Beeld ANP

"Sinte Maarten mik-mak / Mijn moeder is een dikzak / Mijn vader is een dunnetje / Geef me een pepermuntje." Hoeveel snoepgrage kinderen dit liedje vanavond kunnen uitzingen aan uw deur, is de vraag. Want met de populariteit van Sint-Maarten groeit ook de liedarmoede, zegt Peter-Jan Margry, onderzoeker bij het Meertens instituut.

Een paar decennia terug werd Sint-Maarten helemaal niet meer gevierd, zegt Margry, die onderzoek doet naar religieuze cultuur. "Na de oorlog verdween het feest dat in de 19e eeuw wijdverbreid was, nagenoeg. Nu wordt het zelfs gevierd in niet-katholieke streken waar het vroeger nooit gebeurde. Hetzelfde zien we bij het Halloweenfeest - dat is ook in een paar decennia een gevestigd feest geworden."

Hoe verklaart u de toenemende belangstelling?
"Het heeft te maken met een nieuwe behoefte aan vieringen en rituelen. Na de culturele revolutie van de jaren zestig bestond het idee dat geloof op gespannen voet staat met moderniteit, en werden deze zaken op een minimalistische manier benaderd. Inmiddels beseft menigeen dat rituelen mooie kanten hebben, dat ze samenbinden.

We zien dat mensen sterker teruggaan naar eigen tradities en culturele waarden. Het nationalisme is in Nederland nooit erg sterk geweest, maar het herleeft wel sinds de jaren negentig. Door de crisis van de multiculturele samenleving en het haperen van de Europese gedachte.

Toch heeft Sint-Maarten vooral een boost gekregen doordat basisscholen het feest actiever zijn gaan vieren. De gedachte achter Sint Maarten is namelijk heel educatief: het gaat over sociale zorg, over heiligen die delen met de armen. Ook is er een concrete actie aan verbonden: lampionnen maken, wat is er voor een kind mooier dan dat?"

Is de opkomst van Sint-Maarten een gevolg van de toenemende kritiek op het Sinterklaasfeest?
"Nee, dat zie ik eigenlijk niet. Het zou logischer zijn als het Kerstfeest in belang toeneemt, als het belang voor Sinterklaas afneemt, omdat dat ook gaat over het uitwisselen van geschenken. Sint Maarten is een feest voor kinderen tot de middelbare schoolleeftijd, het is geen gezinsfeest als Sinterklaas.

Aan de andere kant zijn Sint-Maarten en Sinterklaas wel vergelijkbaar: ze zijn oude heiligen die zich bekommeren om de nood van kinderen. Beide staan als kindervrienden te boek. Voor beide moet je liedjes voor je zingen en braaf zijn. Er zit hetzelfde mechanisme achter: als kind moet je iets doen en daar krijg je iets voor terug. Educatief is er geen groot verschil."

Ziet u nog andere ontwikkelingen rond Sint-Maarten?
"Ik bemerk dat er een zekere gemakzucht insluipt bij de kinderen die aan mijn deur komen. Ik probeer ze jaarlijks te triggeren: ze komen er bij mij niet mee weg als ze twee regels opzeggen of een bekend lied zingen. Er is sprake van een zekere liedarmoede, vind ik. Er zijn enkele liederen heel populair en kinderen raffelen die vaak af. Als horende partij voel ik me toch verantwoordelijk voor kwaliteitshandhaving. Kinderen moet hun snoepjes wel verdienen."

Kinderen in Hoogezand met hun lampionnetjes. Beeld ANP

Waar komt Sint-Maarten vandaan?

Sint Maarten heette eigenlijk Martinus. Hij werd in 372 bisschop van de Franse stad Tours en stichtte meerdere kloosters. Op 11 november 397 overleed hij. Hij werd om zijn liefdadigheid vereerd met een liedje dat door zijn tijdgenoot Sulpicius Severus werd gecomponeerd.

In het liedje wordt volgens het Meertens instituut verteld hoe Martinus als Romeins soldaat voor de poorten Amiens een bibberende bedelaar tegenkwam. De bisschop trok zijn zwaard en sneed daarmee zijn eigen mantel doormidden en gaf de helft aan de bedelaar.

Martinus door dit liedje al snel gezien als patroon van de armen en later ook van kinderen. Op een feestdag de heilige werd het gebruikelijk hen iets te geven. Vroeger was dat geld of cadeau's, nu zijn dat snoepjes.

Velen zien in de Sint-Maarten optochten met lichtjes resten van oude heidense rituelen die in een christelijk jasje zijn gestoken. Daarvoor bestaat volgens het Meertens instituut geen enkele grond.

Maar waar komende lichtjes dan vandaan? Sommige volkskundigen wijzen op de legende over het ontsnapte rijdier van Martinus. Die zou verdwaald zijn in de velden. Dorpelingen die met lichtjes in hun hand speurden naar het beest, vonden hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden