Sint-Maarten wacht tot de cruiseschepen weer komen

Beeld ANP

Irma heeft niet alleen Sint-Maarten te grazen genomen, maar ook zijn belangrijkste economische sector: het toerisme. De boulevard van Philipsburg is nagenoeg uitgestorven.

Normaal is er op Sint-Maarten aan het einde van het jaar geen ontkomen aan een decembergevoel. Overal versierde bomen, kerstmuziek en drommen toeristen. "Die dagen zijn crazy", zegt Samuel Lake. Voor de chef-kok van de Blue Bitch Bar is het dan rennen en vliegen, zodat alle gasten op tijd hun eten krijgen. Na Irma is alles anders.

Nu zit Lake op een bankje in de schaduw aan de Boardwalk, de strandboulevard van Philipsburg. Met zijn collega's Denzel Dyk (31) en Hector Richardson (22) kijkt hij uit op de Blue Bitch Bar. De bar, al weer opgebouwd na de orkaan, is vandaag gesloten. Het is de moeite niet voor die paar toeristen die door Philipsburg lopen. De boulevard is uitgestorven, de enige geluiden komen van het zeewater dat het strand op spoelt en getimmer en geboor aan een beschadigd hotel verderop.

Lake's collega Dyk zorgt normaal gesproken dat de stoelen op het strand er netjes bij staan, Richardson is de klusjesman. Morgen gaat de bar weer een dag open. Dan kunnen ze elk één shift werken. En later deze week meert weer eens een cruiseschip aan. Dan zullen er eindelijk weer wat meer toeristen over de boulevard lopen.

Irma heeft het toerisme, verreweg de belangrijkste economische sector van Sint-Maarten, hard te grazen genomen. Deze december meerden slechts acht cruiseschepen aan. Normaal zijn dat er meer dan honderd. Zes schepen tegelijk kunnen er aan de cruisepier liggen. De twee grootste cruiseschepen ter wereld - Harmony of the Seas en Allure of the Seas, goed voor 5400 passagiers of meer - hebben Sint-Maarten in hun vaste vaarroutes opgenomen. Vorig jaar kwamen 602 schepen naar Sint-Maarten, met aan boord 1,7 miljoen passagiers (zie kader). Daar komen nog eens een half miljoen bezoekers bij die met vliegtuigen arriveren. Het is de vraag wanneer Sint-Maarten terugkeert in de cruiseroutes en de reisplannen van toeristen.

Belang en formaat van het toerisme op Sint-Maarten kunnen moeilijk onderschat worden, zegt Wyb Meijer, directeur van de Sint-Maarten Hospitality & Trade Association (SHTA). Ooit begon de club als hotelvereniging, inmiddels vertegenwoordigt de SHTA de meeste branches op het eiland en treedt ze op als werkgeversvereniging.

Meijer: "Sint-Maarten was vóór Irma een van de drukste cruisehavens van de Cariben, de belangrijkste cruiseregio voor de rederijen. Qua omzet en in de waardering van reizigers was Sint-Maarten de afgelopen jaren nummer één." Als enige bestemming van het Koninkrijk der Nederlanden stond het land in de top-25 reisbestemmingen van Tripadvisor, op plek 19.

Dorpsgevoel

Het geheim van Sint-Maarten? Meijer: "Sint-Maarten wist mee te groeien met het toenemende aantal cruisetoeristen." In 2009 opende de nieuwe, ruime, cruisepier. "Eenmaal aangemeerd, loop je vanaf het schip zo Philipsburg in, waar nog een natuurlijk dorpsgevoel heerst. Je hoeft niet, zoals bij veel andere cruisebestemmingen, eerst nog een onherbergzaam havengebied door."

Na Irma ligt Philipsburg er heel anders bij. De Boardwalk is een gatenkaas. Sommige café's en hotels, zoals het bekende Holland House, zien er weer spic en span uit, bij andere lijkt het alsof Irma gisteren over Sint-Maarten trok. Hele happen heeft de storm uit de gevel van het Pasanggrahan Royal Guest House genomen. Ramen en deuren ontbreken, in sommige kamers kun je naar binnen kijken omdat de muren verdwenen zijn. Ook de royal suite waar koningin Juliana en prins Bernhard ooit sliepen, is verwoest. Het Passanggrahan is een van de oudste hotels op Sint-Maarten. Het was ooit de vaste slaapplek voor de koninklijke familie en regeringsvertegenwoordigers.

Eigenaar Tini Tinitali (74) kan nog niet beginnen met de renovatie, zoals veel ondernemers wacht hij nog op geld van de verzekering. Hoeveel en wanneer dat komt weet hij niet. "Ik hoop dat ik in maart kan beginnen met bouwen en dat we in oktober de eerste achttien kamers weer kunnen openen." En anders moet Nederland maar te hulp schieten, zegt hij semi-grappend. Dat zijn de Nederlanders hem wel verschuldigd.

Tinitali hoopt dat hij niemand hoeft te ontslaan. Er werken 24 mensen in het hotel, inclusief zijn vrouw en hijzelf. "Mijn personeel is als familie."

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Beeld ANP

Zonder ontslagen deze crisis doorkomen gaat lang niet alle ondernemers lukken. Een eerste hotel moest al definitief de deuren sluiten. Om hoeveel hotels het gaat weet SHTA-directeur Meijer niet. Meijer denkt dat veel hotels uiteindelijk wel verder kunnen, omdat tot dusver het aantal toeristen op Sint-Maarten steeds groeide. "Het kan dat hotels na Irma van eigenaar gaan wisselen, of onder een andere vlag verdergaan." Vast staat dat de storm er bij veel hotels en hun werknemers heeft ingehakt.

Meijer schat dat negentig procent van de economie op het eiland afhankelijk is van het toerisme. Het grootste deel van zijn achterban, zoals de detail- en groothandels, accountants en advocaten, is vaak niet direct verbonden aan het toerisme. Maar omdat zij producten of diensten leveren aan restaurants en hotels, blijft ook voor hen zonder vakantiegangers weinig werk over.

Recente werkloosheidscijfers bevestigen dat. Vermoedelijk hebben zo'n 6000 mensen op Sint-Maarten als gevolg van de storm hun baan verloren. Dat is meer dan een derde van de beroepsbevolking van 17.000. De klappen zijn het grootst voor de onderlaag van het eiland: de schoonmakers en klusjesmannen. Zij hebben geen vaste contracten en werktijden of ze werken zwart. Daarbij wonen ze in de armste wijken van het eiland, waar de verwoesting van Irma het grootst is.

Leven bij de dag

Op Sint-Maarten dacht niemand aan morgen. "Iedereen leefde bij de dag", zegt Horsford Shillingford. "De mensen hadden geen spaargeld. En toen kwam Irma." Nu het toerisme ineens stilligt, ondervindt Shillingford dagelijks hoe het geld dat in de hotels, restaurants en casino's verdiend werd, doorsijpelde door de hele gemeenschap. Hij had een bar aan het water van Simpson Bay. Gelegen op een schitterende maar ook riskante plek, bleek toen Irma kwam. Tijdens de storm klapte er een rood schip op de bar. Er was niets van over.

Shillingford is de bar met zes man aan het herbouwen. De houten latjes aan het dak - Caribische shingles - zijn in zeven kleuren geschilderd. De rode, blauwe en gele spetters zitten nog op Shillingfords armen. "Het moet er vrolijk uitzien. Om het gemoed van de mensen wat te verlichten. Zoveel mensen zitten in de put sinds Irma."

Met de bar is ook het grootste deel van Shillingfords inkomsten verdwenen. Hij verhuurt ook nog appartementen, in de arme buurt Cay Bay. Precies aan de groep die helemaal geen werk meer heeft.

Gisteren ging hij naar drie huurders toe. Ze hadden al een tijdje niet meer betaald, daarom ging hij de huur opeisen. Een vrouw smeekte Shillingford om een paar dagen extra tijd, ze wilde het bedrag ergens lenen. "Ik overwoog haar het huis uit te zetten. Maar ik dacht ook: ik moet wel een hart hebben." Zijn mededogen won het: hij wilde haar en haar kinderen niet op straat zetten. "Ik schaamde me. Stond ik daar te schreeuwen in dat appartement."

Misschien is het wel een tijdje té goed gegaan met het eiland, denkt Shillingford. Na de opening van de nieuwe cruisepier groeide het toerisme explosief. Vanuit de hele regio trokken migranten - vaak illegaal - naar Sint-Maarten. Er was immers werk zat en de lonen liggen er hoger dan in hun thuislanden. Dat er onder de streep vanwege de dure levensstandaard niet veel meer overbleef, hield maar weinig migranten tegen.

Sint-Maarten was gewaarschuwd. Tijdens de vorige crisis liep het toerisme al eens terug. Toen gingen er stemmen op om de economie breder te maken dan toerisme alleen. Diezelfde oproep klinkt ook nu weer. Maar hoe? Een groot deel van het eiland is volgebouwd of bestaat uit steile heuvels. Slechts tien procent van het eiland is geschikt voor landbouw. Sint-Maarten zal altijd het merendeel van zijn levensmiddelen moet importeren.

Willem-Alexander

Toch is kleinschalige en innovatieve tuinbouw mogelijk, denkt parlementariër Perry Geerlings. Een aantal jaar geleden sprak koning Willem-Alexander er nog over met politici op Sint-Maarten. De Universiteit Wageningen zou bijvoorbeeld een rol kunnen spelen. "Er is toen niet veel van terechtgekomen. Maar het is nog wel mogelijk." Zo heeft Aruba zich de afgelopen jaren gespecialiseerd in duurzaamheid. "Het land heeft zich fors in de schulden gestoken, maar er staat wel wat."

Geerlings kijkt met bewondering naar Singapore, dat in vijftig jaar vanuit het niets een fonkelend staatje geworden is. "Met raffinage, techniek en urbanisatie." Op Sint-Maarten is nog wel plek voor financiële instellingen en techniek, denkt Geerlings. "We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. Kijk om je heen. Denk niet dat je alles zelf kan." Irma kan ook een kans zijn, hoopt de parlementariër. Zeker nu Nederland met een Integriteitskamer gaat toezien op de besteding van het hulpgeld. Een kans om opnieuw te beginnen en écht duurzaam wat op te bouwen.

Wyb Meijer van de SHTA sluit zich daarbij aan. Hij denkt dat het toerisme op Sint-Maarten zich binnen enkele jaren zal herstellen. Het land heeft een goede reputatie onder reizigers, de economie heeft de wind in de rug en het aantal cruisepassagiers groeit wereldwijd. Maar ook volgens hem is er veel meer mogelijk op het eiland. "Voor Irma waren verschillende keren per dag vliegverbindingen naar alle grote steden in de VS en ook de verbindingen naar Amsterdam en Parijs waren uitstekend. Uit onderzoek blijkt dat de Cariben een van de meest creatieve regio's ter wereld zijn. Een internetfirma of webdesign kun je best hiervandaan runnen."

Meijer haalt Topper's Rhum aan, één van de economische succesverhalen van het eiland. Dat begon met een vrouw die bananenrum stookte in het keukentje van haar restaurant. Vijf jaar geleden opende het bedrijf een eigen distilleerderij. "Inmiddels voert Topper's Rhum uit naar twintig Amerikaanse staten en een aantal andere landen." Zo'n bedrijf kon uiteraard alleen groeien onder de vleugels van het toerisme, zegt Meijer. Maar kijk eens waar het nu is.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Het is heel rustig in Philipsburg. Slechts een handjevol toeristen weet de hoofdstad van Sint-Maarten te vinden na orkaan Irma. Beeld ANP

Meijer wil wel een kanttekening plaatsen bij de roep om een diversere economie. Begrijpelijk, zegt hij, dat die ontstaat na Irma. Maar ook de rumfabriek heeft de storm niet ongeschonden doorstaan, hoewel er inmiddels weer rondleidingen worden gegeven. "En naast de cruisehaven heeft óók de containerhaven schade ondervonden." Hij wil maar zeggen: al is de economie nog zo breed, een orkaan maakt geen onderscheid tussen bedrijfstakken.

Terug naar Samuel Lake en zijn collega's aan de Boardwalk. Zij wachten rustig af tot de toeristen terugkeren en de Blue Bitch Bar weer vol is. Tot die tijd werken ze af en toe, maken ze schoon, en anders kijken ze vanaf het bankje uit op de dichte bar. "Zo steunen we elkaar ook. Beter dan je thuis afvragen wanneer je je volgende penny verdient." Bovendien staat Lake's huis nog vol emmers, waar water in drupt als het regent. Maar, zegt hij optimistisch: het gaat de goede kant op. Vorige week konden ze al weer wat meer uren maken. "We zijn hier op Sint-Maarten. Wij beginnen altijd onderop, en dan klimmen we weer omhoog."

Vooral amerikaanse toeristen

Verreweg de grootste groep bezoekers aan Sint-Maarten komt uit de Verenigde Staten. In 2014 bezochten ruim 266.000 Amerikanen het eiland. Daarna kwamen de meeste toeristen uit Frankrijk (bijna 66.000) en Canada (ruim 51.000). Dat jaar bezochten bijna 17.000 Nederlanders Sint-Maarten. Vooral welgestelde toeristen bezoeken het Caribische eiland. Amerikanen geven tijdens hun bezoek dagelijks zo'n 98 dollar uit, Europeanen ruim 70 dollar.

Lees ook: Hoe Irma de 'laatste klasse' trof op Sint-Maarten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden