Sint-Maarten: de groei van een traditioneel kinderfeest met lampionnen en snoep

Weest gewaarschuwd: morgen is het Sint-Maarten. Op veel plaatsen in Nederland zullen kinderen in het donker met lampionnen langs de deur gaan om liedjes te zingen en snoep op te halen.

Lange tijd werd Sint-Maarten in Nederland alleen gevierd in plaatsen waar een kerk stond die aan de heilige Martinus was gewijd. De laatste jaren gaan echter op steeds meer plaatsen kinderen langs de deur met een lampion of – in sommige gevallen – een uitgeholde suikerbiet. Voor het eerst is er zelfs een tv-reclame voor Sint-Maartenstraktaties. Fabrikant Mars gebruikt de feestdag om de mini-versie van zijn zoete repen te promoten.

„Nederlanders vieren steeds meer feesten”, zegt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands centrum voor volkscultuur in Utrecht. „Vooral de belangstelling voor traditionele feesten neemt toe. De maatschappij is anoniemer geworden en feesten zijn een leuke manier om elkaar te ontmoeten. Ik heb mijn buurkinderen ook leren kennen doordat ze met Sint-Maarten langskwamen.”

Tegenwoordig volstaat het om op Sint-Maarten een schaaltje met snoep te hebben klaarstaan, maar vroeger was de elfde van de elfde een belangrijke datum voor de huisvrouw. Want tot het begin van de twintigste eeuw werd Sint-Maarten gezien als het begin van de winter en dan moest het huis winterklaar zijn.

Ineke Strouken verzamelde duizenden verhalen over Sint-Maarten: „Oudere mensen herinneren het zich nog. Het was de dag waarop de kelder ingericht moest zijn. Moeder versierde de planken met geknipte papieren randjes en zette de potten met ingemaakte groenten klaar. Het huis was aan de kant gemaakt en de kachel werd aangekoppeld. Men leefde toen meer met de seizoenen en voedsel voor de winter was de grootste zorg.”

Rond Sint-Maarten werd vee geslacht en het vlees werd gepekeld en klaargezet voor de wintermaanden. De Sint-Maartensvuren werden ontstoken. Strouken: „Het was een vrolijke tijd. Er waren markten waar je nog spullen voor de winter kon kopen. En waar markten waren, kwam de kermis. Men ging langs de deuren, maar dan vooral de armen, zowel volwassenen als kinderen. Sint-Maarten was het feest van geven, van delen met minder bedeelden. Je gaf iets van de goede voorraad die je voor de winter had. In Utrecht werd bijvoorbeeld traditioneel op Sint-Maarten een maaltijd voor daklozen verzorgd. Het was een peildatum. Diensten werden opgezegd. Je zocht een andere betrekking, vandaar de uitdrukking de pijp aan Maarten geven.”

Eind negentiende eeuw liep de populariteit van het feest terug. Alleen de allerarmsten liepen nog langs de deuren. Vervolgens groeide de belangstelling weer in de jaren twintig en dertig. De uitgeholde suikerbiet als lampion werd opnieuw populair. Maar in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw nam de belangstelling weer af. Het gevoel van een opgeruimde stal, het huis schoon en gezellig voor de winter, was niet meer; alles was het hele jaar door te koop. De traditie bleef, zoals gezegd, vooral voortbestaan in plaatsen waar Sint-Maartenskerken stonden.

De laatste jaren komt het feest echter, zoals gezegd, weer terug, vooral in nieuwbouwwijken. Strouken: „Via particuliere initiatieven is het weer opgekomen. Meestal was er gewoon iemand die dacht ’hé dat is leuk’. En als één school in de buurt het doet, volgt de andere school het volgende jaar wel. En nu is het een gebruik door heel Nederland. Het wordt het meest gevierd in Noord-Holland en Groningen, gevolgd door delen van Drenthe, Brabant, Limburg en Friesland. Op veel scholen wordt het verhaal van Sint Martinus weer verteld.”

„De belangstelling voor folklore neemt toe. Oude feesten worden van zolder gehaald en nieuwe komen erbij. Het is een manier om sociaal te zijn, want je loopt tegenwoordig niet zo makkelijk bij iemand binnen.”

Het Utrechtse centrum voor volkscultuur probeert het bij te houden. Strouken: „Ik heb dit jaar al 74 meldingen van Halloween-feesten gehad. En er zijn Nederlanders die het Suikerfeest meevieren. Misschien is dat over vijftig jaar ook wel gewoon.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden