Sine laude

Dat de tijden veranderd zijn, hoef ik u niet te te vertellen. Maar sinds wanneer eigenlijk? Vooral sinds de jaren zestig en zeventig, heb ik de indruk. Natuurlijk, ook ten tijde van Napoleon was het anders dan tegenwoordig en al helemaal in de tijd van Nero maar wij meten 'andere tijden', zoals dat toepasselijke tv-programma heet, af aan een normaal mensenleven. Dus gaat het ons niet om de veranderingen sinds de Hoekse en Kabeljauwse Twisten of het Palingoproer, die geloven we zo ook wel. Nee, veranderingen tellen alleen als we onszelf nog als kleuter of jongeling kunnen herkennen op het driewielertje of op het dansfeestje met de gedateerde kleren en kapsels. De rest is prehistorie.

Wij moeten het vandaag eens hebben over de gedachte dat ook middelbare scholieren een cum laude kunnen krijgen als ze bijzonder goed zijn. Ideetje van staatssecretaris Sander Dekker: bollebozen in het zonnetje zetten. Ik ben tegen. En niet omdat straks het einde zoek is en we allicht binnenkort ook het basisonderwijs met een cummetje kunnen afsluiten of zelfs de peuterspeelzaal. Nee, ik ben eigenlijk tegen het hele cum laude- systeem. Dat komt natuurlijk omdat ik van de jaren zestig en zeventig ben toen het juist niet loonde om uit te blinken. Wij hadden ook altijd wel leerlingen die heel goed waren in van alles en bovennatuurlijke cijfers haalden. Meestal ging dat ten koste van andere vaardigheden, zo kwamen de eggheads bijvoorbeeld tijdens gym niet over de bok of tastten ze in het waardige spel der hormonen altijd naast de leuke jongens en meisjes - zo ging dat in die tijd, wat er aan de ene kant bijkwam, ging er aan de andere kant weer af.

Er bestaat gewoon geen ultiem of volledig cum laude. Maar zelfs de enkeling die zowel in natuurkunde als in volleybal excelleerde, ging ongelauwerd naar huis. Het is iets van deze tijd om de uitblinkers er weer uit te halen. Na 'So you think you can dance', 'Holland's got talent', 'Heel Holland bakt' en 'De slimste mens' heeft het competitie-idee nu ook het onderwijs bereikt. Nederland was altijd een haven van gelijkwaardigheid te midden van buitenlanden waarin je 'primus' van je klas kon zijn of na je eindexamen naar voren gehaald werd omdat je de hoogste cijfers had gehaald.

Mij zegt een cum laude niks. Ik was op de lagere school verreweg de beste van mijn klas waarna ik op de middelbare school tot onvoorstelbare diepten wegzakte, wegens buitenschoolse activiteiten zal ik maar zeggen. Daarna klauterde ik op de universiteit weer uit het dal om vervolgens met mijn studie eigenlijk niets te doen. De lineaire gedachte die achter het cum laude-systeem zit - goed, beter, best - bevalt me helemaal niet. Mensen zijn mengsmeringen van allerlei goede en slechte eigenschappen en kwaliteiten; als je het ene prijst, moet je het andere misprijzen. Maar ja, ik kom uit de tijd van de grote democratisering, toen zelfs ministers hun excellentie-titel moesten inleveren. Dat zulke non-excellenties met een cum laude de maatschappij alsnog proberen te verdelen, vind ik niet prijzenswaardig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden