Sinds Katie dood is

Vooral de wanhoop en gekte van Katie's vader maken grote indruk. Zo voelt verdriet

Wanhoop kent veel gradaties, Paul Hardings nieuwe roman 'Enon' gaat in op één van de ergste: de wanhoop over een dood kind.

Lezers van Hardings eerste roman 'Kwikzilver' kennen Enon als het Amerikaanse plaatsje waar de familie Crosby woont. In dat boek lag grootvader Crosby op sterven, en werden we deelgenoot gemaakt van de herinneringen die hem soms in bewuste, soms in hallucinerende staat overvielen, terwijl zijn leven in het slaperige stadje langzaam uitdoofde.

Nu is er opnieuw een lid van de familie Crosby overleden, maar op veel abruptere wijze: achterkleindochter Kate is op haar dertiende aangereden door een auto. Ze was op slag dood. In rauwe bewoordingen beschrijft 'Enon' hoe die gebeurtenis het leven van haar vader Charlie overhoop gooit.

Hoewel Hardings beide boeken dus over de dood gaan, beschrijft 'Enon' geen sterfproces maar een rouwproces. Bij Charlie zet het verdriet een toenemende zelfdestructie in gang. Hij breekt bijna opzettelijk zijn arm, laat binnen twee weken zijn huwelijk stuklopen, doet niets meer in het huishouden, raakt verslaafd aan drank en pillen en zwerft eenzaam door de bossen rond Enon.

Tussendoor heeft hij af en toe een helder inzicht: "Zou mijn verdriet niet veel erger zijn geweest als Kate er nooit was geweest?" Bovendien: Katie lijdt nu zelf niet meer: "Zij kon niet worden geraakt door de ellende die door haar eigen dood was veroorzaakt." Ook ziet hij duidelijk in dat zijn verdriet in het niet zinkt bij de totale ellende in de wereld. Maar dit beseffen is één ding, er iets mee doen iets heel anders.

Hardings roman, geschreven in de eerste persoon enkelvoud, bestaat afwisselend uit Charlie's realistische herinneringen aan Katie en uit waanbeelden die de drank en pillen oproepen. Die herinneringen maken de roman hier en daar wat langdradig. Katie was een heel gewoon meisje, met een heel gewoon leven in een heel gewoon dorp, en natuurlijk begrijp je dat een rouwende vader elke herinnering gedetailleerd wil ophalen, maar voor de lezer is het allemaal weinig opzienbarend. De toon is liefdevol, op het proza is niets aan te merken, maar de beschrijving van het dorps- en gezinsleven beklijft niet.

Harding excelleert pas in de passages waarin Charlie ontspoort, in de momenten waarop hij totaal uit zijn evenwicht raakt. Zo wast hij zich maandenlang niet meer, want het vuil biedt letterlijk een beschermlaag: "Als ik mezelf in warm water zou onderdompelen en me schoon zou boenen, zou ik daar rauw, kwetsbaar en onbeschut uit te voorschijn komen."

Ook zijn schrijnende, halfkrankzinnige gedachtengangen, zijn door drugs, uitputting en verdriet veroorzaakte hersenschimmen maken indruk. Hier wordt duidelijk wat rouwen betekent:een man die op het punt staat zijn arm bewust voor een tweede keer te breken, alleen maar omdat hij dan morfine zal krijgen om de pijn te verzachten. Of het grimmige waanbeeld dat bij Charlie opdoemt wanneer hij op de golfbaan zit en het gras opeens donkerder wordt, bijna zwart. De omgeving verandert in een decor, er is publiek maar hij ziet het niet, hoort het alleen. Schedels en botten van dieren die nooit hebben bestaan komen uit de grond naar boven en beginnen rond te draaien. Kate verschijnt in het midden van deze cirkel, gekleed in een smaragdgroene sprookjesjurk, maar ze blijkt een marionet te zijn. "Ik ben doodsbang dat Kate zal worden geofferd. Ik raak in paniek en probeer overeind te komen, maar dat lukt niet. Het publiek brult van het lachen. (...) Een vuurzee doemt achter Kate op en haar groteske kostuum vat vlam. Ze wordt in vuur gehuld en de hele productie bezwijkt. Het complete decor, het frame, de kabels, de katrollen en de lieren storten in een oogwenk in elkaar en Kate verdwijnt onder dat alles."

Ziehier een man die het trauma van zijn dochters dood alsmaar herbeleeft, beschreven als een ramp die veel dramatischer vormen krijgt dan de ware toedracht - auto, klap, dood - ooit heeft gedaan. De gruwel van een dood kind wordt juist in deze waanbeelden treffend verbeeld. Pas daar klopt alles, zo hartverscheurend pijnlijk voelt verdriet.

Paul Harding: Enon. (Enon) Vertaald door Lidwien Biekmann. Querido, Amsterdam; 238 blz. euro 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden