Sinds de 'zwarte lente' komen steeds meer Berbers uit voor hun identiteit

Zemzem, tijdschrift over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam heeft een themanummer gewijd aan de Noord-Afrikaanse Berbers. Het onderwerp kreeg door toedoen van Wilders een zekere actualiteit, want veel Nederlandse Marokkanen zijn Berbers en geen Arabieren.

De Berbers zijn nakomelingen van de oude bevolking van Noord-Afrika. In de loop van de eeuwen kregen Arabieren de overhand in die regio, vanaf de opkomst van de islam. Die Noord-Afrikaanse Arabieren zijn overigens vaak verarabiseerde Berbers. Berbertalen worden gesproken in Marokko, Algerije en in mindere mate in Tunesië en Libië. Verder spreken de Touareg, een woestijnvolk, een Berbertaal. Ze vechten in Mali voor een onafhankelijke staat.

Berbers komen de laatste jaren vaker 'uit de kast'. Daarvoor deden ze dat minder. In Marokko peperden de Spaanse en Franse kolonisatoren de Berbers in dat ze niet deugden. Een achtergrond daarvan was een gevaarlijke Berberopstand in de jaren twintig in het noordelijke Rifgebergte van Marokko, het gebied waar veel Nederlandse Marokkanen hun wortels hebben. Ook het Marokkaanse koningshuis stak later zijn minachting voor Berbers niet onder stoelen of banken.

Een beetje vreemd was dat wel, want het koningshuis is zelf van oorsprong Berbers. Maar net als de Fransen en de Spanjaarden kreeg na de onafhankelijkheid in de jaren vijftig van de vorige eeuw ook het koningshuis te maken met een opstand in het Berberse noorden. De schrijver Asis Aynan zegt tegen ZemZem: "Koning Hassan de tweede heeft echt oorlog tegen de Berbers gevoerd. Tijdens televisietoespraken zei hij dat ze wilde beesten waren en kinderverkrachters...We kennen de verhalen over de moordpartijen, over de verdwijningen. Deze geschiedenis zorgt ervoor dat een Marokkaan altijd bang is voor de Berberidentiteit. Vooral ook omdat de Berberidentiteit zoveel ouder is dan de Arabische taal, zoveel ouder dan de islam. Als de Berberidentiteit belangrijk voor je is moet je je verhouden tot de Arabische en islamitische cultuur. Je moet je ertegen uitspreken. Dat durven velen niet."

De 'Arabische lente' moest ruim dertig jaar op zich laten wachten toen er al een 'Berberse lente' was. In de Algerijnse regio Kabylië brak een opstand uit, die resulteerde in meer culturele rechten voor de Berbers en hun taal. Twintig jaar later brak er in hetzelfde gebied opnieuw een opstand uit, die in bloed werd gesmoord. Sinds die 'zwarte lente' komen steeds meer Berbers uit voor hun identiteit. Een van hen was de voetballer Ibrahim Afellay die op 28 mei 2011 de overwinning van Barcelona op Manchester United in de Champions League vierde met een Berbervlag. In Libië vierde de Berbertaal een triomf bij de val van dictator Kadafi in 2011. Een Berberlied werd toen een enorme nationale hit.

Analfabete moeders spelen vaak een belangrijke rol bij het behoud van een onderdrukte taal. Ze zijn niet op school geweest, hebben de officiële landstaal nooit geleerd en blijven de onderdrukte taal tegen de kinderen spreken. Aynan zegt over zijn moeder: "Ik heb de taal van haar geleerd. Alleen, mijn moeder was tot voor kort een gevangen vrouw. Ze kwam nooit buiten. Dat mocht niet van mijn vader. Mijn moeder heeft stilgestaan in de tijd. Dat is dramatisch en traumatisch voor haar geweest. Daardoor heeft ze in Nederland nooit zichzelf kunnen zijn. Het doet me veel pijn om het te zeggen, maar mijn moeder is vrijgekomen toen mijn vader overleed. De schrijver Said El Haji zei onlangs in het radioprogramma 'Kunststof' iets geniaals: 'De vader is de baas en de moeder de heilige. Maar de heilige die komt niet tot ontplooiing zolang de baas er is'."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden