Sinds de scheuring zijn de tenen lang

Bedreigde columnisten zijn niet uniek voor de Randstad. Deze week liep op Goeree-Overflakkee een ultimatum af. Columnist ’Abel den Denker’ van het huis-aan-huisblad Regio Venster wordt bedreigd: hij zou gespot hebben met strenggelovige christenen. Den Denker moet liefst van het eiland vertrekken, vinden zijn bedreigers.

Ze noemen zich ’De Waarheidszeggers’. Wie het zijn, geen idee. Ze zetten zichzelf neer als zeer christelijk – en misschien zijn hun gemoederen verhit geraakt door de scheuring tussen de PKN-kerk (Protestantse Kerk in Nederland) en de Hersteld Hervormden. Misschien is het ook maar één persoon, zegt Maria Evers (51). In haar eentje vormt zij vanuit haar huis in Nieuwe Tonge de redactie van Regio Venster, een van de twee huis-aan-huisbladen van Goeree-Overflakkee.

Op 10 mei bezorgde de post daar voor het eerst een dreigbrief van De Waarheidszeggers, gericht aan columnist ’Abel den Denker’.

Blijkbaar dachten ze dat Maria’s echtgenoot achter dat pseudoniem schuilging, want de brief was aan hem geadresseerd. Maar F. Evers is niet de schrijver van de columns – zeggen Maria en haar uitgever, Kees Hoogzand (50).

Wie Abel den Denker wel is, dat is een goed bewaard geheim. Evers en Hoogzand willen alleen kwijt dat de columnist een man is, rond de zestig en een kenner van de verhoudingen op het eiland. Slechts zeven keer heeft hij een column in Regio Venster geschreven. Nu hij wordt bedreigd, wil Den Denker niet worden geïnterviewd, niet voor de krant en al helemaal niet voor de televisie.

Wel heeft hij een paar antwoorden op papier gezet, op vragen die ’de media’ hem vermoedelijk zouden willen stellen. Hoe hij onder de dreigementen is? („De moord op Theo van Gogh spookt op zo’n moment wel door je hoofd. Je hoopt het niet, je gelooft het niet, maar er hoeft maar één godsdienstwaanzinnige tussen te zitten. De reacties op mijn columns en de bedreigende brieven geven duidelijk aan dat er in Nederland niet alleen maar bij de moslims fanatiekelingen zitten.’’). Of hij gaat proberen met nieuwe columns te komen? (”Ja. Ondanks dat ik als columnist verder zou willen, zie ik het klimaat voor de columnist in Nederland verslechteren. Religies lijken zich te verharden en niet-religieuzen zullen steeds meer op hun woorden moeten gaan letten. Een columniste die onlangs voor haar deur in elkaar werd geslagen omdat zij zich kritisch uitliet over een geloof – we vinden het bijna gewoon. Maar vooral vinden we het niet erg, want als we het erg vinden moeten we er wat van zeggen. En dat doen we liever niet omdat we als de dood zijn dat we in het mes van onze uitgesproken verontwaardiging vallen. Mijn grote angst is dat naast de leugen in Nederland de zelfcensuur gaat regeren.’’).

Maar de ironie van het geval-Abel den Denker is, dat de zelfcensuur bij Regio Venster al regeerde vóór de eerste dreigbrief in de bus viel – maar dan niet om religieuze, maar om financiële redenen. Uitgever Kees Hoogzand had Abel den Denker na zeven columns in april al aan de dijk gezet. Op 12 april stond Den Denkers column, de zevende, voor het laatst in de krant. Een achtste column, de eerste die over een kerkelijke ruzie ging (zie kader), heeft Regio Venster nooit gehaald. Een week later werden de lezers geïnformeerd dat de column was gestopt. Op 10 mei arriveerde de eerste dreigbrief in huize Evers. Een week later kwam nummer twee. Die tweede brief stelde een ultimatum: als Den Denker niet binnen een week zou reageren, „beginnen onze acties vorm te krijgen. Die zullen als eerste in uw nabijheid zijn. U en uw gezin zullen dezelfde pijn en onbegrip voelen als velen die u pijn heeft gedaan.’’ Dat ultimatum is dus deze week afgelopen. „Er is nu weliswaar nog niks gebeurd, maar het is toch spannend”, zegt Maria Evers.

Waarom moest de Den Denker-column van de uitgever al na zeven afleveringen stoppen? Hoogzand: ,,Ik besta volledig van de adverteerders. Dus ik heb een groot bereik nodig. Die columns van Den Denker hebben van meet af aan negatieve reacties opgeroepen. Ik spreek natuurlijk veel adverteerders; die vertellen je precies wat ze denken. Ze vonden Den Denker veel te scherp, te prikkelend. En ik kan echt niet hebben dat 30 procent van m’n adverteerders zou afhaken. Ik kan al niet een of twee adverteerders missen. Of dat je het gerucht hoort dat mensen bezig zijn brievenbusstickers te maken met ’Geen Regio Venster’. Dat moet ik allemaal niet hebben.’’

Den Denker zelf, zeggen althans Evers en Hoogzand, nam het laconiek op toen zijn column stopte. ,,Voor een columnist is er niks mooiers dan door je uitgever te worden gestopt omdat de mensen van jouw stukjes uit hun dak gaan’’, zou hij hebben gezegd.

Wie niet op Goeree-Overflakkee woont, niet vertrouwd is met de lengte van de plaatselijke tenen, krijgt de indruk dat er op het Zuid-Hollandse eiland met z’n 47.000 inwoners niet veel voor nodig is om verontwaardiging, zo niet woede op te wekken. En dat De Waarheidszeggers het religieuze leed zacht gezegd nogal naar zich toe trekken. Want Den Denker had het niet bepaald alléén gemunt op de zware broeders en zusters op het eiland, maar minstens zo hard op de zelfgenoegzaamheid van de plaatselijke politiek. Al zijn geloof en politiek op Goeree-Overflakkee sterk met elkaar verweven. Van de 60 raadszetels die de vier gemeentes van het eiland samen hebben, worden er dertig bezet door CDA, ChristenUnie en SGP.

Zo nam Den Denker het in een eerste column op voor Maria Evers, toen zij onder vuur lag van de volledige politiek te Middelharnis. Ze schreef een artikel over het plan om het gemeentehuis van Middelharnis voor 2 miljoen euro te verbouwen. Er moest een balie komen; dat zou goed zijn voor de klantvriendelijkheid van de gemeente. In dat artikel liet ze iemand aan het woord die kritiek had op het plan. Maar de zes fractievoorzitters (van SGP, Christen Unie, CDA, de plaatselijke partij VDB ’78, VVD en PvdA) waren eensgezind boos op de brenger van het nieuws. „We hopen dat dit uw laatste journalistieke uitglijder is”, schreven ze Evers in een brief.

Den Denker leverde daar in zijn column commentaar op: ,,In geen andere Nederlandse gemeente wordt de bal zo tactisch rondgespeeld als in Middelharnis. En er is niet eens een tegenstander in de buurt! Maar toen die mevrouw van de krant tijdens hun gebruikelijke onderling partijtje langs de lijn haar stem verhief, was dat volgens de mannen grensoverschrijdend gedrag. Die mevrouw moest inbinden. In ieder geval haar mond houden.’’

En zo nam Den Denker vaker de politieke mores op de hak. De eilandelijke gewoonte dat gemeenteraadsvergaderingen beginnen met gebed (’het ambtsgebed’), waartegen pas sinds kort één PvdA’er bezwaar maakt; het biddagakkoord – dat de PvdA buiten spel zette – in Goes; de vrees voor ’een socialistische tsunami’ nu ’die import-rooien’ de Haringvlietbrug overstaken; het nieuws dat in Dirksland en Oostflakkee PvdA en SGP gaan regeren.

Maar in vele ingezonden brieven die Den Denkers columns opleverden, blijken lezers de stukjes te hebben opgevat als „alleen tegen de Kerk en de christelijke partijen gericht.” En dat is ook de portee van de dreigbrieven van De Waarheidszeggers: ,,U heeft zoveel gelovige mensen pijn gedaan, dat voordat u boven rekenschap mag afleggen aan onze Heer, wij u alvast op het rechte spoor gaan brengen.”

Maria Evers: „De politiek is hier op Goeree-Overflakkee geen enkel kritisch geluid gewend. Al is het eiland sinds alweer jaren met het vasteland verbonden, de mentaliteit is die van een eiland. Mensen hier, ook politici, vinden het moeilijk om het onderscheid te maken tussen mijn mening en die van iemand die ik aan het woord laat. Of tussen een nieuwsbericht en een column. En humor, tja. Veel mensen hebben geen televisie, weten niet wie Van Kooten en De Bie zijn. En dan speelt het geloof nog een enorme rol. Vooral sinds de scheuring zijn de mensen o-ver-gevoelig.’’

Hoe slecht Den Denkers columns op het eiland lagen bleek ook toen Evers daags na de tweede brief op het politiebureau aangifte ging doen van bedreiging. Toen een baliemedewerker hoorde dat het ging om bedreiging vanwege de Den Denker-columns, zei hij: „Als ik wist wie dat was, zou ik hem willen killen.” Dat zei hij, zei hij erbij, „als privé-persoon, vanuit mijn geloof”. Die functionaris is inmiddels overgeplaatst naar Spijkenisse, maar het openbaar ministerie gaat niet achter de dreigbrieven aan de columnist aan. Wel gaat PvdA-parlementariër Thea Fierens kamervragen over de kwestie stellen.

Predikant J.W. van Estrik heeft door de scheuring tussen de PKN en de Hersteld Hervormde Kerk op dit moment thuis in Goedereede geen werkkamer meer. Om rustig te kunnen werken moet hij naar Stellendam, waar hij in een van de havengebouwen een kantoor heeft. Het uitzicht, op de haven en de visafslag, is schitterend. Maar voor een studieus beroep als dominee heb je veel boeken nodig, dus ook veel boekenkasten. Die passen niet in zijn nieuwe kantoor, want daar is veel glas en weinig muur. Het is fijn dat hij hier tijdelijk kantoor kan houden, zegt hij – maar hij hoopt wel dat hij weer gauw zijn werk gewoon thuis op zijn studeerkamer kan doen. Nou ja, thuis is het ook verre van ideaal: zes van zijn tien kinderen slapen tegenwoordig niet binnenshuis, maar in twee portocabins achter het huis.

Hoe komt dat allemaal?

,,Door de scheuring natuurlijk!”, zegt Van Estrik hartgrondig. Op Goeree-Overflakkee is in 2004 de vorming van de PKN niet met gejuich ontvangen. Maar ja, de PKN heeft met behulp van uitstekende juristen kerkelijke goederen te naam gesteld – en zo kwam het dat alle materiële bezit van de fuserende kerken – kerkgebouwen, pastorieën, prijzige statenbijbels – na de fusie eigendom werd van de PKN. Predikanten die niet meegingen naar de nieuwe kerk richtten de Hersteld Hervormde Kerk (HHK) op. Maar als zij een pastorie van de PKN bewoonden, moesten ze daar uit. Van Estrik is een van hen. In de praktijk ging op Goeree-Overflakkee de meerderheid der gelovigen niet mee de PKN in. Gevolg: in sommige PKN-kerken zitten ’s zondags nog maar weinig mensen, terwijl het merendeel van de Hersteld Hervormden samenkomt in voormalige winkels en gymzalen. Aan de bouw van nieuwe, eigen kerken wordt nu gewerkt. Abel den Denker maakte zich er in een van zijn columns nijdig over: voor een kunstgrasveldje voor de pupillen van voetbalvereniging Flakkee heeft de gemeente Middelharnis geen geld over (want Flakkee voetbalt op zondag), maar de bouw van nieuwe kerken gaat gewoon door. „Let op mijn woorden, die autowasserette achter de kerk, die zal zondag moeten sluiten. Die halfpipe voor de jeugd links naast de kerk, die zal helemaal moeten verdwijnen.”

De ophef over Den Denkers columns is Van Estrik op het moment van ontstaan ontgaan, maar hij wil ze wel alsnog lezen en proberen te verhelderen wat er voor een gelovige toch zo vreselijk aan is. Alleen blijkt het hem niet mee te vallen om er inhoudelijk iets vreselijks in te vinden – of het moest woordgebruik zoals ’in Godsnaam’ zijn. „Het is me eerlijk gezegd volslagen vreemd, hoe dit kan”, zegt Van Estrik met zijn neus in Den Denkers columns en de dreigbrieven van De Waarheidszeggers. „Dat een columnist een pseudoniem gebruikt, dat moet natuurlijk gewoon kunnen. Het is ook zijn goed recht om kritisch te zijn: hij mag van mij gerust aan PvdA en VVD vragen waarom ze zich zo sterk inlaten met de christelijken. Ik hoef het niet met Den Denker eens te zijn, maar zijn stukjes stemmen wel tot nadenken. Dus, als die Waarheidszeggers al kerkelijke mensen zijn, dan zijn ze onbehouwen en zijn hun dreigbrieven uitermate kwalijk. En als ze niet kerkelijk zijn, dan maken ze wel de kerk verdacht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden