Reportage

Sinds de aanslagen is Sri Lanka verlamd door spanning: ‘Alle trauma’s van de oorlog komen terug’

Veiligheidstroepen houden hotel The Kingsbury in de gaten. Ook hier blies een terrorist zichzelf op. Beeld Photo News

Op Sri Lanka komt het leven weer een beetje op gang. Maar het eiland heeft grote en diepgewortelde problemen. ‘We komen nergens toe, we zijn verlamd door angst.’ 

Een kleine week na de reeks bloedige aanslagen op Eerste Paasdag probeert Sri Lanka de draad op te pakken. The Kingsbury, een van de getroffen luxehotels in hoofdstad Colombo, heeft de deuren zelfs alweer officieel geopend. 

Het zwembad is nog altijd leeg en er hangen nog grote stukken plastic zeil over de achtergevel. Die werd verwoest toen een terrorist zichzelf zondagochtend opblies in het restaurant waar gasten zaten te ontbijten. Bouwvakkers zijn druk met reparaties, er zijn extra beveiligers bij de ingang ­geposteerd, en het hotel hoopt weer gasten te verwelkomen.

Ook elders in de zakenwijk Fort proberen mensen, ondanks alle angst, hun dagelijks leven weer op te starten. Voor het spiegelende World Trade Centre, schuin tegenover The Kingsbury, staan deze klamme ochtend militairen met zwarte baretten op, de automatische geweren voor de borst. Binnen is de handelsvloer van de aandelenbeurs uit veiligheidsoverwegingen voorlopig nog gesloten en de publieke tribune is ook nog dicht, maar er wordt al wel weer telefonisch en elektronisch ­gehandeld. Beleggers zijn wel ­nerveus, de koersen zijn direct na de ­explosies flink gedaald.

Trauma’s

Sri Lanka staat sinds de serie bomaanslagen op kerken en hotels van afgelopen zondag onder hoogspanning. Het bloedbad, waarbij volgens de autoriteiten ‘ongeveer 253’ mensen omkwamen, heeft hier oude wonden opengereten.

Want Sri lanka was 26 jaar lang het toneel van een bloedige burgeroorlog tussen het regeringsleger en de Tamil Tijgers, die zeker 70.000 levens kostte en pas in 2009 eindigde, nadat de Tijgers waren verslagen. De vele politiemensen en militairen op straat, de ­terugkeer van de roadblocks, de avondklok en de voortdurende waarschuwingen om op te letten op ongeïdentificeerde pakketten roepen bij veel Sri Lankanen pijnlijke herinneringen op aan die donkere tijd.

“Tijdens de oorlog waren er hier vaak aanslagen”, vertelt computerexpert Manura Silva, die rond lunchtijd een bord met rijst en lamsvlees zit te eten in The Dutch Pub, een populair café vlakbij de beurs. “Er ontploften bommen aan boord van treinen en op andere openbare plekken, en politici werden vermoord. We gingen ervan uit dat we van die ellende waren verlost. Maar nu komen al die trauma’s weer terug.”

Uitgestorven

Het café, gevestigd in een gerenoveerd voormalig ziekenhuis uit de ­Hollandse koloniale tijd, zou normaal gesproken op dit tijdstip volzitten met lunchende toeristen en werknemers uit de omringende kantoren, maar deze middag is het uitgestorven. Silva: “De meeste mensen blijven zo veel mogelijk binnen. Mijn moeder probeerde me er vanmorgen ook van te weerhouden dat ik naar de stad ging. Ze drukte me op het hart het openbaar vervoer te vermijden omdat het een doelwit kan zijn.”

De aanslagen zijn ook een dreun voor het toerisme, dat de afgelopen tien jaar is uitgegroeid tot een belangrijke inkomstenbron voor Sri Lanka. Het tropische eiland met zijn weelderige jungle, groene theeplantages en hagelwitte stranden verdiende daarmee het afgelopen jaar zo’n 4 miljard euro.

Bovendien zet het bloedbad, dat lijkt te zijn aangericht door lokale aanhangers van terreurbeweging Islamitische Staat (IS), de toch al moeizame verhoudingen tussen de religieuze groepen nog verder onder druk. Sri Lanka kampt de laatste jaren met toenemende spanningen tussen de grote boeddhistische meerderheid, die zo’n 70 procent van de bevolking vormt, en de kleine ­islamitische en christelijke minderheden, die samen ongeveer een vijfde van die bevolking uitmaken. Die tegenstellingen worden, vooral aan boeddhistische en islamitische zijde, geregeld opgestookt door extremisten.

Confrontaties

De afgelopen dagen kwam het op sommige plekken dan ook al tot confrontaties tussen moslims aan de ene kant en boeddhisten en christenen aan de andere kant. In de kuststad Negombo, waar een rooms-katholieke kerk is aangevallen, zochten enkele honderden islamitische Pakistaanse vluchtelingen een veilig heenkomen in een moskee, uit angst voor wraakacties door christenen of boeddhisten.

“Het boeddhisme is op Sri Lanka sterk verbonden met het nationalisme van de Singalese meerderheid”, legt de gerenommeerde historica Nira Wickramasinghe uit. “Tijdens de burgeroorlog richtte het fanatisme van de boeddhistische nationalisten zich tegen de ­Tamils. Maar na de oorlog hadden ze een nieuwe vijand nodig en dat werden de moslims en de christenen. Zij waren een makkelijk doelwit. Radicale monniken verkondigen de laatste jaren voortdurend dat het boeddhistische ­karakter van het eiland wordt bedreigd door deze minderheden.”

Hoe gespannen de verhoudingen zijn, is te merken als de verslaggever van Trouw probeert een afspraak te ­maken met een dominee van een protestantse kerk, die actief is bij een christelijke hulporganisatie. De predikant geeft in eerste instantie via de ­telefoon het adres van zijn hulporganisatie, om kort daarna opnieuw te bellen, met het dringende verzoek om het adres niet met anderen te delen en ­ergens anders naartoe te komen. “Als mensen in de buurt u bij ons zien binnengaan, kan dat problemen opleveren”, zegt hij. “Het is veiliger als niemand weet waar ons kantoor zit.”

De basiliek Sint Antonius Nationaal Heiligdom in Colombo wordt eveneens bewaakt. Beeld AFP

Even later vertelt de dominee, sippend van een flesje frisdrank in een restaurant in Colombo, dat hij net terug is van een onderzoeksmissie naar de protestantse kerk in de oostelijke kuststad Batticaloa, waar op Eerste Paasdag ook een slachtpartij werd aangericht. “De terrorist blies zichzelf daar op aan de rand van de parkeerplaats, waardoor brommers door de lucht vlogen. Veel van de doden zijn kinderen, die net van zondagsschool kwamen en samen aan het ontbijten waren.”

Gedeisd houden

De dominee wil uit veiligheidsoverwegingen anoniem blijven. Hij vertelt dat de meer gevestigde protestantse kerken en de katholieken, van wie zondag ook twee kerken werden aangevallen, in Sri Lanka van oudsher relatief weinig last hebben van agressie, omdat ze in de loop der tijd politieke contacten hebben opgebouwd en zich gedeisd houden. Het zijn volgens hem onder de christenen vooral de evangelische kerken die in de problemen komen, vooral als ze op het platteland nieuwe ­gemeenten proberen te stichten.

“In boeddhistische Srilankaanse dorpen is de tempel vaak het middelpunt van het leven. Iedereen gaat daar geregeld heen. Een crisis kan dan bijvoorbeeld beginnen doordat er een rooster is, op grond waarvan de dorpsbewoners om beurten eten brengen aan de monnik. Als één dorpeling zich dan bekeert tot Christus en geen voedsel meer brengt, wordt dat onmiddellijk bekend. Als die monnik een redelijk man is, blijft het rustig. Maar als de man een ­radicaal is, heb je de poppen aan het dansen. Zo’n monnik kan die christen dan het leven ontzettend zuur gaan maken.”

In een hoek van het restaurant staat een televisie aan. De nieuwslezer ­bevestigt het verontrustende bericht dat al uren in Colombo rondzingt: dat de politie vermoedt dat terroristen nieuwe aanslagen proberen te plegen met motorfietsen. Er komen beelden voorbij van explosievenexperts die eerder op de dag op twee plekken in de stad uit voorzorg een brommer hebben opgeblazen.

“Je wordt gek van al die alarmerende verhalen”, zegt de dominee, als hij even later in zijn kleine auto naar een nabijgelegen kerk rijdt. “Ik ben sinds vanmorgen bij elke brommer bang dat er een terrorist op zit.”

Incompetentie

De gevoelens van onzekerheid op Sri Lanka worden nog verergerd doordat steeds duidelijker wordt dat de inlichtingendiensten al weken aanwijzingen hadden dat aanslagen dreigden, maar dat er weinig werd ondernomen. Dit kwam kennelijk deels door incompetentie van het veiligheidsapparaat en donderdag stapte Hemasiri Fernando, de hoogste ambtenaar op defensie, daarom op.

Maar ook een aanhoudende machtsstrijd tussen president Maithripala Sirisena en premier Ranil Wickramasinghe lijkt een rol te hebben gespeeld. Zo werd de premier naar het schijnt al een half jaar door de president buiten de ­Nationale Veiligheidsraad gehouden, waarin dit soort dingen woren besproken. Mogelijk werden de inlichtingen daardoor niet op waarde geschat.

Door deze perikelen groeit op Sri Lanka, zeker onder de Singalese meerderheid, de roep om een terugkeer van de voormalige president Mahinda Rajapaksa en zijn jongere broer Gotabhaya, die onder zijn regime legerchef was. De autocratische Rajapaksa’s wonnen met behulp van martelingen, buitengerechtelijke executies en bikkelhard militair optreden tien jaar geleden de oorlog ­tegen de Tamil Tijgers.

Heel wat Sri Lankanen zijn ervan overtuigd dat een comeback van de ­Rajapaksa’s nodig is om de nieuwe terreurdreiging te beteugelen. Oud-president Rajapaksa zelf kan bij de komende presidentsverkiezingen, gepland voor het einde van dit jaar, niet opnieuw meedingen. Maar zijn broer Gotabhaya, de voormalige legerleider, zou weleens hoge ogen kunnen gooien.

“Ik ken niemand die de huidige president Sirisena nog serieus neemt”, zegt Alan Keenan, Sri Lanka-expert van denktank International Crisis Group. “De regering maakt een verdeelde en zwakke indruk. De leiders lijken meer geïnteresseerd in elkaar bevechten dan in het aanpakken van de crisis. Het is logisch dat veel Sri Lankanen nu terugverlangen naar de Rajapaksa’s.”

Problemen

Ook op de Universiteit van Colombo, de oudste van het eiland, zijn dergelijke geluiden te horen. Al is niet iedereen overtuigd. “Ik snap best dat mensen hun hoop nu vestigen op de Rajapaksa’s”, zegt economiedocente Kalpani Vidanagamage. “Maar je kunt deze terreur niet in een klap uitschakelen. Daarvoor zitten de problemen te diep.”

De 26-jarige Vidanagamage, een kleine vrouw met donker haar in een paardenstaart, wandelt ’s morgens met een tas over haar schouder over een van de grote boulevards van Colombo naar de universiteit.

Op de normaal gesproken drukke ­asfaltbaan rijdt weinig verkeer. De universiteit is vanwege de terreurdreiging tijdelijk gesloten en de campus met zijn faculteitsgebouwen en sportvelden ligt er verlaten bij. In een plas aan de rand van het cricketveld staat een eenzame witte vogel.

Normaal leven

“We proberen ons normale leven weer op te pakken”, zegt Vidanagamage. “Maar dat valt bepaald niet mee. Iedereen is elkaar de hele tijd aan het bellen en appen over de laatste nieuwtjes.” Zoals berichten over de dreiging van aanslagen. Of over de politieklopjacht op nog tientallen islamisten. Of een of ander alarmerend nepverhaal. “We komen nergens toe, we zijn verlamd door angst.”

Heel even kijkt de boeddhistische academica om zich heen op de ongewoon rustige boulevard. “Voor de aanslagen ging ik vaak pas om acht uur ’s avonds naar huis, maar vanavond zorg ik dat ik heel erg op tijd thuis ben. Het is onder deze omstandigheden ­beter om zo min mogelijk buitenshuis te zijn.”

Vidanagamage vertelt dat de universiteit, als het goed is, over ruim een week op maandag 6 mei weer opengaat voor studenten. Maar ze houdt haar hart vast. “We hebben ook moslimstudenten. In een van mijn klassen is zelfs de meerderheid moslim. Hoe gaan de anderen op hen reageren? Ik ben bang voor serieuze spanningen.”
(De naam van de dominee is bekend bij de hoofdredactie.)

Lees alle artikelen over de terreur in Sri Lanka op deze pagina.

Lees ook:

Sri Lanka zoekt naar connectie in het buitenland

Sri Lanka denkt dat de aanslagplegers hulp hebben gehad uit het buitenland. Islamitische Staat eiste de aanslag op, maar er zijn ook twijfels.

Verstoorde diensten, geweld, repercussies: christenen worden vaker bedreigd op Sri Lanka

Christenen op Sri Lanka waren al vaker het doelwit van bedreigingen en aanvallen, ook al voor de aanslag op Eerste Paasdag.

Sri Lanka kent een lange geschiedenis van etnisch geweld: ‘Het conflict kan zo weer oplaaien’

Volgens hoogleraar Aziatische Studies Paul van der Velde is de boodschap van de radicale boeddhisten dat Sri Lanka uitsluitend bestemd is voor boeddhisten en dat zijn Singalezen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden