Simulacrum

Ga de deur uit en doe boodschappen.

Vaak zet ik het televisiebeeld even stil. Om het getoonde even op me inte laten werken. Soms laat de televisie een tekst zien. Zoals hierboven,in het programma 'De wereld draait door'. Ik weet niet of u het lezen kunt,maar we zien hier een kommaloze boodschappenlijst, die wordt gebruikt alsopdruk van een theemuts. (Het ging om een item over theemutsontwerpen.) Welezen onder meer: smeerworst 5 bier koffie hagelslag santanakoeken 1 kuipjebona 1 ons tongeworst rode + groene paprika.

Een boodschappenlijst op een theemuts. Graag zou ik nu deze stilgezettebeeldtekst eens filosofisch tegen het licht houden, bijvoorbeeld met dehulp van Ferdinand de Saussure, de vader van de moderne linguïstiek, dieonderscheid maakte tussen teken, klank en begrip, tussen signe, signifianten signifié. Hoe verhouden de tekens en de klanken waaruit het begriptongeworst is opgebouwd zich tot de werkelijke tongeworst en wat doen dietekens dan op een theemuts op televisie? Dat zou De Saussure ook nietweten, want hij stierf in 1913, ver voordat er televisie was.

Veel verderop in het denken over taal en media staan filosofen alsFredric Jameson en Jean Baudrillard. Zij zien hoe via de televisie woordenen beelden een relatie met een werkelijke betekenis verliezen. Of het nuom tongeworst gaat of om een oorlog in Irak (bijna elke avond ontploft inhet achtuurjournaal een autobom in Bagdad), niets is meer wat het schijnt.De hyperrealiteit van de media heeft weinig gemeen met de fysiekewerkelijkheid. De werkelijkheid die wij via tv beleven is eengeconstrueerde. We zien die autobom en verfoeien de Amerikanen. We zienHaaksbergen en krijgen het koud. Een simulacrum, zou Baudrillard zeggen:een drogbeeld.

Maar hoe zit het met tekst op televisie? Bekijk het volgende, uit hetJournaal afkomstige voorbeeld:

Deze tekst werd getoond in een item over een vrouw die verdacht werd vande moord op een kind en die zich in haar cel opknoopte. Gesuggereerd werddat dat kwam door de verhoormethode van de politie. Een paar rake, heftigezinnen leveren ons een bijna overtuigend bewijs. ,,De betrokkenrechercheurs zijn eigenlijk hun doel iets voorbij geschoten,“ zegt eenwoordvoerder van het openbaar ministerie nog. We zitten thuis en schuddenhet hoofd. Een compleet drama in 48 seconden. Het Journaal vervolgt met eenin opspraak geraakte senator van GroenLinks en een gezinsdrama in Den Haag. Zo spoelt de televisiewerkelijkheid over ons heen en produceert in dewoorden van Baudrillard een 'nieuw soort obsceniteit' - de obsceniteit vanhet veel te zichtbare. Geen geheim, geen intimiteit blijft ons bespaard,geen deur blijft gesloten. Op ons leven schijnt geen zonlicht meer, maareen hard en schel televisielicht, waartegen we ons in onshuiskamerisolement oogknipperend staande houden. Ik denk dat ik me evenonder de mensen begeef. Even naar de slager misschien, want wat tongeworstis weet ik eigenlijk ook niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden