In Memoriam

Simone Veil, van Auschwitz tot de paleizen van de Republiek

Simone Veil, archiefbeeld.  Beeld AFP
Simone Veil, archiefbeeld.Beeld AFP

Simone Veil, die vandaag op 89-jarige leeftijd stierf, overleefde Auschwitz en legaliseerde abortus in Frankrijk. De kindertijd en adolescentie zijn bepalend voor een mensenleven, maar dat geldt nog sterker wanneer in die periode een uitzonderlijke tragedie plaatsvindt.

Zestien was Simone Jacob toen zij in maart 1944 werd aangehouden op straat in Nice. Net als haar ouders, broer en twee zussen werd zij naar Duitsland gedeporteerd. Alleen de drie meisjes uit het gezin van seculiere Joden overleefden het. In Auschwitz moest Simone werken aan de uitbreiding van het perron waar de selectie van de nieuwkomers plaatsvond. In haar arm kreeg zij nummer 78651 getatoeëerd. In mei 1945 keerde ze terug in Frankrijk. Simone ging rechten en politicologie studeren in Parijs en trouwde, maar tweeënhalf jaar na haar arrestatie, met Antoine Veil die zij had ontmoet in de collegebanken. "Ze hoorde ongetwijfeld bij het soort overlevers bij wie de catastrofe van de shoah een ongelooflijke hoeveelheid energie vrijmaakte", zei de beroemde nazi-jager Serge Klarsfeld over de levensdrift van Veil. "Deze categorie kreeg kinderen en ging keihard aan het werk. Alsof ze zo het nazisme konden verslaan, alsof ze wilden dat hun verdwenen ouders trots op hen konden zijn."

Dat werken was voor, van nu af aan, Madame Veil niet vanzelfsprekend. Antoine, een typische vertegenwoordiger van de bourgeoisie, zag er het nut niet van in. Voor hem lag het meer de hand dat zij haar tijd zou doorbrengen met bridgen en tennissen, dat deden alle moeders van de vrienden van hun drie zoons ten slotte ook. Na een flinke ruzie kwam het paar overeen dat Veil zich zou richten op de magistratuur. Ze werd ambtenaar op het ministerie van justitie waar ze zich bezig hield met het toezicht op gevangenissen.

Zo stuitte ze midden in de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog op de mishandeling van gevangen vrouwen die vochten voor het bevrijdingsleger FLN. Achter de tralies in Algerije was sprake van marteling, ondervoeding en verkrachting. Ze kreeg uiteindelijk voor elkaar dat de vrouwen werden overgebracht naar Frankrijk. Veil maakte carrière op het ministerie en liet zich ook bestuurlijk gelden, onder andere als lid van de raad van toezicht van de publieke omroep. In die laatste functie viel zij op toen zij de uitzending tegenhield van een omstreden film over de oorlog die weinig heel liet van het Franse zelfbeeld van een eensgezinde natie van verzet. Naar haar idee was de film - Le Chagrin et la Pitié - niet eerlijk en partijdig. Veel later, in 1995, was zij wel tevreden toen president Jacques Chirac erkende dat het Frankrijk zich schuldig had gemaakt aan officiële collaboratie met de bezetter. Chirac was ook de man die haar in de politiek haalde als minister van gezondheid. Veil accepteerde, maar was doodnerveus een flater te slaan omdat zij weinig van de zorg wist. Aan haar de taak om in 1974 een wetsvoorstel in de Assemblée Nationale te verdedigen die abortus legaliseerde.

Icoon

De beelden van Veil die voor een gehoor van vrijwel alleen maar mannen de noodzaak van deze ingreep toelichtte zijn beroemd geworden. De weerstand was groot in haar eigen rechtse kamp: tijdens de dagen durende beraadslagingen werd om haar uit haar evenwicht te brengen gesproken over 'georganiseerde barbarij' en 'verbrandingsovens voor foetussen'. 'S avonds op weg naar huis kreeg zij antisemitische verwensingen naar haar hoofd. Toen zij uiteindelijk, niet lang voor de stemming, huilend in de regeringsbank zat, beweerden haar vijanden dat ze niet wisten dat Veil een kampverleden had. Veil groeide door haar optreden uit tot een icoon en voerde decennia lang populariteitslijstjes aan. De toenmalige president Giscard d'Estaing zorgde er voor dat zij tot de eerste voorzitter van het Europees Parlement werd benoemd.

In de jaren negentig werd Veil nog een keer minister en trad zij toe tot de Grondwettelijke Raad en de illustere Academie Française. Haar laatste politieke daad vond plaats in 2013 toen zij in haar eigen straat demonstranten tegen het homohuwelijk begroette. Haar entourage deed zijn best de scène, die veel verbazing wekte, te relativeren. Zij zou alleen maar even de trap zijn afgedaald om haar reserves tegen het recht op adoptie door homoparen kenbaar te maken. President Emmanuel Macron, die zijn hoop uitsprak dat het voorbeeld van Veil eenieder zal inspireren, geeft woensdag leiding aan een officieel afscheid. Hier en daar gaan stemmen op om haar spoedig bij te zetten in het Panthéon, de laatste rustplaats van de grootste zonen en dochters van de Franse natie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden