Simon verklaart Kant, maar hij moet sterkere tegenstanders kiezen

Coen Simon: Filosoferen is makkelijker als je denkt. Leren denken zonder dogma's. Ambo-Anthos, 190 blz. euro 12,99

***

De schrijver

Coen Simon is een van de bekendste publieksfilosofen van Nederland. In 2012 won hij de Socrates Wisselbeker voor 'En toen wisten we alles'. Zijn boeken kenmerken zich door een grote toegankelijkheid en een literaire stijl. In 2006 publiceerde hij 'Kijk de mens' waarin hij een soort filosofische etiquette wist te formuleren. Delen van zijn nieuwe boek verschenen eerder in de bijlage Tijd van deze krant.

Zijn thema

De tijd moet er rijp voor zijn: filosofie presenteren als toolkit om slimmer door het leven te gaan. Na jaren van intensieve arbeid door allerlei publieksfilosofen als René Gude raakt het grote publiek ervan overtuigd dat het leven makkelijker is als je nadenkt, wat iets heel anders, misschien wel het tegenovergestelde is van zeggen dat het leven makkelijker is dán je denkt.

Want niet alleen Coen Simon presenteert filosofie als een instrumentarium om onderwerpen als verantwoordelijkheid, liegen, vriendschap en voelen beter te leren hanteren. Hetzelfde geldt voor Sebastien Valkenberg in zijn boek 'Op denkles', waarvan op de pagina hiernaast een voorpublicatie staat. Beiden laten zien dat denken niet vrij isvan politieke opvattingen is.

Mooiste zin

'Dat gelooft toch niemand.' Deze zin vormt een kantelmoment in een prachtig essay over liegen. De zin komt uit het hoofdstuk 'Liegen is makkelijker als je denkt'. Al op de middelbare school voerden wij discussies over liegen. Als groot tegenstander van liegen werd altijd de grote filosoof Kant opgevoerd. Zelfs als de leugen een hoger doel diende, wees hij deze categorisch af. Als we geen mens meer aan zijn woord kunnen houden, zo parafraseert Simon Kant, is niemand meer te vertrouwen en heeft de samenleving geen ruggengraat meer. Klinkt logisch. Zet daartegenover dat je wellicht een moord kunt voorkomen met een leugen om bestwil en Kant is foetsie.

Maar, en nu komt de prachtige passage van Simon, je begrijpt Kant als je Plato erbij haalt. Volgens Plato was liegen alleen toegestaan als de leugen een hoger doel diende: de waarheid. Simon: "Ik denk dat Kant zich zo'n leugen heeft veroorloofd toen hij beweerde dat hij een poging tot moord niet met een leugen zou willen voorkomen. Dat gelooft toch niemand. Natuurlijk zou hij dat doen, maar hij had dit leugentje nodig om de waarheid over liegen boven tafel te krijgen."

Decennialang heb ik Kant wél geloofd en niet begrepen maar nu begrijp ik zijn visie en geloof 'm niet meer. Zo'n omslag bereiken in vier, vijf bladzijden, dat is knap.

Lelijkste zin

'De meeste debatten en discussies worden vandaag de dag de nek omgedraaid met het dogmatische: Ik voel dat gewoon zo.' Deze zin komt uit een essaytje over voelen, waarin Simon duidelijk maakt dat niet alleen angst een slechte raadgever is maar dat we ons gevoel ook niet klakkeloos moeten volgen. "Je gevoel liegt misschien nooit", zegt Simon, "maar het zegt wel elke keer iets anders." Helemaal mee eens, met de strekking van het stukje heb ik dan ook geen moeite. En ik begrijp ook wel dat een schrijver zich met een idee afzet tegen een laakbare gang van zaken, maar stellen dat 'de meeste debatten en discussies...'?

Gelukkig verkeer ik meestal in kringen van redelijke burgers die elkaar in een dialectische discussie op argumenten proberen te vangen, maar zelfs als ik debatteer met mijn kinderen, in wie nog weinig redelijks te vinden is, draait 'vandaag de dag' geen van hen het gesprek nog de nek om met 'ik voel dat gewoon zo'.

Hoe spitsvondig de stukken ook zijn, Simon had soms de moeite moeten nemen een sterkere tegenstander te zoeken.

Reden om dit boek niet te lezen

Bladerend door dit boek krijg je de indruk: dit gaat niet over mij, niet over situaties waarin ik verkeer. Nog even terugkomen op het vorige stuk: ik kan me niet heugen wanneer iemand met wie ik debatteerde zijn gelijk probeerde te halen met 'ik voel dat gewoon zo'. Zo iemand lach je toch gruwelijk uit? Als je het idee krijgt dat het stukje geen aanval op een platitude is, maar zelf uitgaat van een platitude, pak je snel een ander instrumentarium uit de 'toolkit' filosofie.

Reden om dit boek wel te lezen

Simon kiest vaak wél goede tegenstanders, hij formuleert bondig, en hij weet je op een ander filosofisch been te zetten.

Trouw tipt filosofie

1. Mijn ego en ik Sabine Wassenberg

2. Wat betekent het allemaal? Thomas Nagel

3. Filosoferen is makkelijker als je denkt Coen Simon

4. Het religieuze bevrijd van religie John Dewey

5. Denken helpt Jan Drost

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden