Portret

Sigrid Kaag is een idealist die met iedereen spreekt

Sigrid Kaag. Beeld ANP
Sigrid Kaag.Beeld ANP

De komende weken zien we ze voorbijkomen als de Tweede Kamer hun begrotingen behandelt. Wie zijn de nieuwelingen in het kabinet? Vandaag: Sigrid Kaag (D66), minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.

Op het ministerie van buitenlandse zaken staan twee ogenschijnlijke tegenpolen aan het roer. Sigrid Kaag, verantwoordelijk voor de buitenlandse handel en ontwikkelingshulp, werkte het grootste deel van haar carrière voor internationale organisaties die geen specifiek nationaal belang dienen. Halbe Zijlstra zei vorige maand dat hij zich als minister van buitenlandse zaken wil inzetten ‘om Nederland te houden zoals het is.’ Het belang van mensenrechtenverdragen legde hij vorige week in de Kamer ook uit met een verwijzing naar wat Nederland daaraan heeft. “In vrije, democratische landen heb je minder conflict. Dan heb je meer handel, meer vrijheid en betere mensenrechten.”

Kaag kijkt vanuit een ander perspectief naar de wereld. Deze zomer vertelde ze als gast in het televisieprogramma Weg van de Wereld dat de drijfveren in haar werk voor de Verenigde Naties iets weg hebben van een seculiere missie. “Ik heb een kerngeloof in gelijkheid en rechtvaardigheid, en dat de wereld maakbaar is. We hebben veel verantwoordelijkheden. Ik zie dat ook als een plicht.” Later voegde Kaag eraan toe dat mensenrechtenverdragen voor haar leidend zijn.

Migatiebeleid

Vanuit die overtuiging sprak Kaag zich de afgelopen jaren meerdere keren uit tegen het migratiebeleid van Nederland en de Europese Unie, dat erop gericht is vluchtelingen meer in de eigen regio op te vangen. Nederland kan de toestroom van Syriërs ‘makkelijk aan’, zei ze in 2015 tegen Vrij Nederland. Ze was toen gezant voor de Verenigde Naties in Libanon, waar grote aantallen Syrische vluchtelingen zitten. “Jullie draagvlak en vermogen om mensen een toekomst te geven is veel groter dan in de regio.”

Nederland is dan ook flink veranderd sinds zij medio jaren negentig wegtrok, merkte Kaag twee jaar geleden op. Ze schrok van protesten tegen asielzoekerscentra en de weerstand tegen het opnemen van vluchtelingen uit het Midden-Oosten. “Mensen zullen zich over hun islamofobie en angst voor het onbekende heen moeten zetten.” Dat Kaag langere tijd in het buitenland verkeerde werd ook duidelijk bij haar eerste ontmoeting met de pers. ‘Wie bent u?’ was haar wedervraag toen de politiek verslaggeefster van Nieuwsuur naar haar toekwam.

Toch is niet alles onbekend voor Kaag in haar nieuwe baan. Ze heeft lange tijd in het buitenland gewerkt, maar begon haar loopbaan wel in ‘het klasje’ waar Buitenlandse Zaken de toekomstige Nederlandse diplomaten opleidt. Daar kwam zij binnen na studies Arabisch en internationale betrekkingen. De connectie met het Midden-Oosten bleef echter, want na enkele jaren kreeg Kaag een relatie met haar latere man Anis al-Qaq, een Palestijnse politicus en diplomaat die voor de PLO van Yasser Arafat werkte. Kaag ging met hem in Jeruzalem wonen en vertrok bij het ministerie om bij de Verenigde Naties aan de slag te gaan.

Kritiek

Die connectie met de Palestijnen en het Midden-Oosten in bredere zin leidde de afgelopen weken tot felle kritiek uit de hoek van rechtse digitale media. Zo kreeg Kaag voor de voeten geworpen dat ze tijdens sommige diplomatieke bezoeken een hoofddoek droeg. Een ander verwijt betrof een uitzending van Buitenhof uit 1996. Kaag maakte daar een opmerking over Benjamin Netanyahu, de man die zowel toen als nu de premier van Israël is. Kaag werkte destijds voor de VN-organisatie die hulp geeft aan Palestijnen, en discussieerde met een vrouw die vond dat Israël volledig recht heeft bezit van de bezette Palestijnse gebieden. Kaag zei op een gegeven moment dat er ‘gelukkig’ ook demonstraties zijn tegen de ‘weg van Netanyahu met de racistische teneur over zijn Arabische vredespartner’.

Pikant detail is ook dat het huis van Kaag en al-Qaq in het door Israel bezette oosten van Jeruzalem staat, in de nabijheid van door kolonisten gebouwde nederzettingen. Al-Qaq is daar blijven wonen toen zijn echtgenote in Libanon werkte, terwijl hun vier kinderen met haar mee gingen.

Op het ministerie kan Kaag met haar ervaringen uit lastige gebieden Zijlstra ook terzijde staan. De paradox is dat waar de zelfverklaarde realist Zijlstra de afgelopen jaren pleitte voor het maken van pragmatische afspraken met dubieuze regimes, hij als fractievoorzitter van de VVD juist een sterk ideologisch geluid voor binnenlands consumptie moest laten horen. De meer idealistische Kaag was diegene die uit pragmatische overwegingen met iedereen om de tafel zat. Als hoofd van de VN-missie die in 2013 en 2014 chemische wapens uit Syrië weg moest krijgen, sprak ze direct met president Assad. Westerse diplomaten en ministers hebben dat in geen jaren meer gedaan. In haar volgende baan als gezant voor Libanon onderhield ze contact met alle betrokkenen in en rondom het verdeelde land, van Israel tot de Sjiitische gewapende groep en politieke partij Hezbollah. Ook om die organisatie lopen Westerse diplomaten doorgaans met een grote boog heen.

Bij dit soort werkzaamheden is zij erg gericht op concrete resultaten, vertelde Kaag in 2015 aan een journaliste van De Correspondent die een week met haar meeliep in Libanon. ‘Minder woorden, meer inhoud,’ prentte ze haar medewerkers bij vergaderingen in. Een feestje ter ere van de zeventigste verjaardag van de VN mocht geen borrel worden, maar kreeg de vorm van een symposium.

Die praktische inborst zal Kaag van pas komen bij het eerste woord in haar functieomschrijving. Als verantwoordelijke voor buitenlandse handel moet Kaag ook delegaties van Nederlandse ondernemers begeleiden die in het buitenland geld willen verdienen. Dan gaat het niet om idealen en mensenrechten maar om harde euro's en concrete zakendeals.

Hulpgeld om migratie tegen te gaan

Kaag zal als minister beleid moeten maken dat aansluit bij het veranderde Nederlandse denken over migratie waar zij de afgelopen jaren juist kritisch over was. In het regeerakkoord staat dat ontwikkelingssamenwerking meer gericht wordt op het voorkomen en indammen van migratiestromen richting Europa. Ook andere Europese landen willen bij de verstrekking van hulpgeld eisen dat een ontvangend land beter zijn grenzen bewaakt of illegaal in Europa verblijvende onderdanen terugneemt. De nieuwe minister is van plan volgend voorjaar meer duidelijkheid te geven over hoe zij deze plannen gaat vormgeven. Dat zal ongetwijfeld tot kritiek lijden van de traditionele hulporganisaties, die vinden dat het ontwikkelingsbudget met oneigenlijke taken afdrijft van de doelstelling om arme mensen te helpen.

Lees ook: Degelijkheid is een deugd, vindt Wopke Hoekstra, en saaiheid ook
Lees ook:
Kajsa Ollongren heeft alles in huis om premier van Nederland te worden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden