naschrift

Sietz Leeflang (1933-2017) zag al waar de aarde naartoe ging

Sietz Leeflang was altijd aan het experimenteren in zijn werkplaats. Beeld Dana Ploeger

Slapen deed hij nog net, maar zodra Sietz Leeflang wakker was, ging zijn hoofd 'aan'. Dan buitelden de vondsten en ideeën over elkaar heen. Iedere uitvinding die onder zijn handen het licht zag, had te maken met de menselijke maat en kleinschaligheid. 

Sietz schrok zo vreselijk toen hij in 1959 de bouw van de eerste torenflat in Nederland zag, dat hij wekenlang van slag was. "Ik zag de oncontroleerbare ontwikkeling van dingen, die buiten de menselijke maat liggen."

Behoud van de menselijke maat legde de kiem voor zijn levenswerk: vele milieuvriendelijke vondsten en het op gang brengen van de duurzaamheidsbeweging. Hij was een voorloper pur sang, voorzag in de jaren zestig al de huidige problemen rond watertekorten en de eindigheid van de gasreserves, en hij bedacht oplossingen. Zo experimenteerde hij met windmolens, maakte tegelkachels met stralingswarmte, elektrische minibusjes, een helofytenfilter voor waterzuivering met waterplanten en het watervrije composttoilet, de 'Nonolet'.

Leeflang met zijn latere vrouw Anke de Jong.

Als kleine jongen, geboren op 29 mei 1933 in Haarlem, deed Sietz al niets liever dan prutsen in de werkplaats van zijn vaders elektrische lampenwinkel - terwijl de stad toen nog gasverlichting had. Daar zette hij radiootjes, versterkers en wereldontvangers in elkaar. Hij had drie zussen en een broer; een tamelijk zorgeloze jeugd. Alleen zijn onvoorspelbare vader kon Sietz moeilijk peilen: die zei altijd 'nee' op alles. Wel zorgde hij ervoor dat zijn zoon eindeloos mocht experimenteren.

Na de hbs verhuisde hij naar een woonboot in Amsterdam en begon als verslaggever bij het Algemeen Handelsblad, samen met Henk Hofland en Hans van Mierlo. Sietz werd een van de eerste wetenschapsjournalisten en was bijzonder kritisch. Hij merkte dat zijn activistische houding, zoals zijn protest tegen de afsluiting van de Oosterschelde, hem als journalist in de weg zat. Dus stapte hij - na 17 jaar - over naar de persafdeling van het NatLab van Philips.

Via een omweg

Sietz verhuisde niet in zijn eentje naar Eindhoven, maar samen met Anke de Jong. Anke, die al jaren bevriend was met Sietz' zus, had in die tijd nog een vriend in Italië. Toen Sietz op een dag een cursiefje in het Handelsblad schreef over 'die lastige Italianen', begreep ze dat hij een oogje op haar had. Typisch Sietz om via een omweg te laten merken wat hij voor haar voelde. Anke deelde Sietz' passie voor een duurzame aarde.

Samen besloten ze na een paar jaar om proefboerderij De Kleine Aarde te starten in Boxtel. Als alternatief voor de oprukkende grootschaligheid en de snelle technologische ontwikkelingen. Omdat Sietz absoluut geen boer was, omringde hij zich met mensen die daar meer kaas van hadden gegeten. Het werden jaren van keihard werken, veel lachen en nachtenlange praatsessies met milieukenners, journalisten en politici. Sietz koesterde zijn zorgvuldig opgebouwde netwerk. Landelijke bekendheid kreeg De Kleine Aarde in 1974 toen koningin Juliana zijn energiezuinige bolwoning (half onder de grond) opende.

Dochters Caroline en Lieselot zagen hun vader vaak genoeg op het terrein, maar hij had niet altijd aandacht voor hen. Behalve op zondagochtend. Dan verzon hij samen met Anke verhaaltjes voor ze over 'Jan Zonder Vrees' en 'Vogeltje Piewie'. Later in zijn leven besefte Sietz dat hij met zijn werkdrift het gezin tekort had gedaan, maar als je 'met iets begint, moet je er ook mee doorgaan'. Ergens mee ophouden was inderdaad niet zijn sterkste punt. Hij was een echte doordraver, onvermoeibaar in het anderen inspireren.

Het gezin Leeflang met dochters Caroline en Lieselot eind jaren tachtig van de vorige eeuw op het terrein van de Twaalf Ambachten in Boxtel.

Intussen ontaardde De Kleine Aarde in een hippiegemeenschap. "Iedereen had inspraak, over alles moest eindeloos vergaderd worden en ik had als coördinator geen bureau meer, want dat paste niet in het gelijkheidsdenken", zei hij in het tv-programma 'Andere Tijden'. Het gezin Leeflang stapte na vier jaar op en begon milieucentrum De Twaalf Ambachten. 

Om De Kleine Aarde niet in de weg te zitten, verlegde hij de nadruk op energie- en waterbesparing. En hij bleef altijd schrijven; zijn eigen uitgeverij bracht een blad uit over dezelfde thema's. Aan alle activiteiten deed het gezin mee. De hoeveelheid kruiwagens met zand die zijn dochters in die jaren verplaatsten voor het graven van visvijvers, waterfilters en ondergrondse woningen zijn ontelbaar. De Twaalf Ambachten was het gezin Leeflang, en andersom. 

Toen kleinkinderen Bart en Fleur kwamen, hoefde er niet meer zoveel gedaan te worden. Voor hen was Sietz een vrolijke en geduldige opa; met snoepjes in zijn jaszak en spannende verhalen over zijn jonge jaren.

Rioolwater in de wildwaterbaan

Sietz vond het prachtig waneer zijn producten daadwerkelijk gebruikt werden, toch vroeg hij nooit patent aan; te veel gedoe. En zo braken zijn energiebesparende bolwoning, composttoilet en waterfilter niet door tot het brede publiek. Hoewel De Efteling sinds 1994 rioolwater gebruikt in de wildwaterbaan, dankzij 'zijn' helofytenfilter, al is die uitvinding nooit toegeschreven aan Sietz, die het basisontwerp maakte. Toch was hij daar zelf het meest trots op: dat filter was zijn belangrijkste bijdrage aan het milieuvraagstuk.

Soms maakte hij zich kwaad als een vinding van hem onverwachts ergens anders opdook. Zoals de hoogrendementsketels. Hij had jaren eerder dat gesloten systeem aan de Gasunie toevertrouwd, maar er nooit meer iets van gehoord. Toch bleef hij niet lang boos. Hij wist ook dat hij geen teamspeler was, daarvoor was hij te eigenzinnig. 

Sluw was Sietz wel. Vooral als het vergunningen betrof. Voor menig (illegaal) bouwproject vroeg hij altijd eerst subsidie aan bij de gemeente, die prompt werd afgewezen. Ondertussen bouwde Sietz rustig door en wanneer er een boze ambtenaar op de stoep stond, zei hij doodleuk dat de gemeente er toch vanaf wist, omdat hij subsidie had aangevraagd?

Als journalist bij het Algemeen Handelsblad (staand). Beeld Dana Ploeger

Sietz werd steeds bekender, niet alleen bij (milieu)activisten, ook bij politici. De vele verzoeken om in de politiek te gaan sloeg hij standaard af. Allereerst omdat Anke altijd riep dat zij dan subiet zou vertrekken, maar zelf koos hij ook liever voor prutsen in zijn werkplaats. Of hij ging naar de sloop op zoek naar onderdelen voor oude Van Gend & Loos-bussen die hij ombouwde tot Klussenbus. Eenmaal druk in de weer was hij onbenaderbaar. Het was Anke die uiteindelijk in 2005 op de rem trapte, toen zij merkte dat hun bordje aldoor overvol lag en dat haar inmiddels 72-jarige man niet af te remmen bleek.

De Twaalf Ambachten werd overgedaan aan dochter Lieselot en schoonzoon Frank Jakobs en samen vertrokken ze naar Breskens. Helaas suste die verhuizing geenszins zijn werkdrift. Hij richtte opnieuw zijn werkplaats in, startte een repair café, richtte een minibioscoop in voor klassieke films en wilde met Zeeuwse technici zijn water- en energiebesparende douchekop met laserstralen verder ontwikkelen.

Op latere leeftijd met Anke - zijn vrouw zou tien jaar voor hem overlijden.

Toen Anke in 2007 onverwacht op straat aan een hartstilstand overleed, hielp het Sietz juist iets om handen te hebben. "Als man-alleen moet je je best doen er iets van te maken. Ik leef van dag tot dag", vertelde hij. Vijf jaar later ging het familiebedrijf verloren, dat raakte hem diep. En hij zette terstond De Twaalf Ambachten als milieu-adviesstichting voort in Breskens.

Toen drie jaar geleden zijn oudste dochter Caroline onverwachts aan een hersenbloeding stierf, viel Sietz ineens stil. Dit verlies kwam hij niet meer te boven. "Dat had toch niet gehoeven", zei hij. De lol was er voor hem af, daarna kreeg hij te kampen met leukemie en raakte snel vermoeid. Ondanks zijn vitaliteitsverlies bleef hij bezig en zich opwinden over mensen die zo traag en weinig veranderingsgezind waren. 

Zoals hij eerder proclameerde: "Onverschilligheid is erger dan aids, kanker en kruisraketten..." Hij gaf daarom nog zoveel mogelijk kennis door via de site van de Twaalf Ambachten. Zo hoopte hij dat mensen zich na zijn dood zouden blijven inzetten voor zijn ultieme doel: mateloosheid vervangen door kleinschaligheid.

Sietz Leeflang werd geboren op 29 mei 1933 in Haarlem en overleed op 14 december 2017 in Breskens.

Lees ook: 
Een week nadat Leeflang overleed gedacht Koos Dijksterhuis hem in Trouw
Drie jaar geleden zei  Sietz Leeflang al: 'gezonde lucht is een recht'.

Lees meer Naschriften, de levensbeschrijvingen van gewone maar toch bijzondere mensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden