'Siebelink had de boeken van zijn vader op tafel'

Marijntje Gerling, neerlandica en recensente

ONNO HAVERMANS

"Aan de Vrije Universiteit werk ik aan een dissertatie over de relatie tussen moderne Nederlandse literatuur en religie. Het tweede deel is gewijd aan 'Knielen op een bed violen' en daarom sprak ik af met Jan Siebelink. Op onze eerste ontmoeting bracht hij een plastic zakje met drie oude theologische werken mee. Fascinerend. Een psalmenboek met nog de vingerafdrukken van zijn vader op de bladzijden, een ander boek met allerlei aantekeningen die zijn vader had gemaakt tijdens het lezen. Het zou jammer zijn om dat allemaal weg te stoppen in de bijlage van mijn proefschrift.

Dat Hans Sievez, de hoofdpersoon van 'Knielen op een bed violen', was gemodelleerd naar de vader van de schrijver is genoegzaam bekend. Maar dat het zo sterk biografisch was, dat is toch een bijzondere ontdekking. Bij het schrijven heeft hij de boeken van zijn vader op zijn tafel gehad. Het beklemmende klimaat dat spreekt uit die boeken, proef je ook in 'Knielen'.

Er waren nog meer boeken, na zijn dood verdeeld over de drie zonen van Siebelink senior. Ik heb mij voor mijn boek beperkt tot een keuze van tien. Waarom ging het in die boeken? Ik kende de namen wel - Thomas à Kempis, Paauwe, Groenewegen, Smytegelt, maar vooraf kon ik het niet in een context plaatsen.

Mijn onderzoek geeft een verdieping aan de roman. Deze tien zijn karakteristiek, dit zijn de boeken die het klimaat verwoorden waarin Siebelink-Sievez zijn geloof beleefde. Veel teksten staan letterlijk in de roman. Vader Siebelink heeft het zo gelezen en ondergaan, er is bijna een een-op-eenrelatie tussen hem en Sievez.

Ik wilde de boeken laten spreken door een combinatie van foto's en gebruikte teksten, het is een luxe uitgave voor liefhebbers. In een van de boeken vond ik een takje gedroogde edelweiss, in een ander een afschrift van een belastingformulier uit 1947, dat waren aardige verrassingen. Ze laten de verwevenheid tussen lezen en werken zien.

Vader Siebelink ging er helemaal in op, ieder vrij moment op de kwekerij was hij aan het lezen. Hij probeerde naar de regels te leven. Maar kwekers planten hun gewas doorgaans in regels, vaste rijen. Hij was dus, net als romanpersonage Sievez, ook tussen de regels te vinden, vandaar mijn titel.

Siebelink heeft in zijn roman geprobeerd een verklaring te vinden voor de obsessieve wijze waarop zijn vader zich op die boeken stortte, zijn gezin, zijn vrouw en de kwekerij verwaarloosde en volledig geconcentreerd was op zijn geloof. Maar hij heeft de oude teksten hier en daar wat zwarter aangezet dan ze in werkelijkheid zijn. Dat is het voorrecht van de schrijver. In de transformatie gaat hij voorbij aan het positieve dat toch ook in die teksten zit.

Zo laat hij halverwege zijn roman Sievez bidden dat hij 'helwaardig' is: 'Ik ben niets, nog minder dan een zandkorrel.' Hij doet dit naar aanleiding van een citaat van de Schotse prediker Ralph Erskine: 'Al waart gij in een hel van droefenis en beproeving.' Maar Sievez leest: 'Al waart gij een hel van droefenis en beproeving.' Hij laat dus een belangrijk woordje weg. Siebelink heeft de duisternis nog zwarter gemaakt door de hel in de mens te zoeken."

Marijntje Gerling: Gekweekte regels. De boeken van Jan Siebelink senior. Brandaan, Barneveld; 157 blz. € 18,90

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden