Boekrecensie

Showdown op de Powwow

Tommy Orange

Tommy Orange maakt duidelijk dat we niet mogen blijven hangen in memes en mascottes van natives.

Het afgelopen jaar zag ik verschillende malen de volgende meme op social media terugkeren: een foto van een oude indiaan, voorzien van de tekst: So you’re against immigration? Splendid! When do you leave? Ook aan deze kant van de oceaan verzamelde het plaatje veel likes, want een sneer naar Trump met zijn immigratiewetten kan altijd op applaus rekenen. Maar wat begrijpen wij van de pijn erachter? Van die indiaan op die foto hebben wij ook in Europa allang een mascotte gemaakt, een mogelijk verkleedthema, een logo, wij laten hem in films wreed en onvoorspelbaar zijn of juist wijs, mild en jaloersmakend één met de natuur.

Tommy Orange gaat deze stereotypering te lijf, in zijn debuutroman ‘Er is geen daar daar’. Hij wil de geschiedenis van zijn volk anno nu schrijven, van de Native Americans die vanuit reservaten terecht zijn gekomen aan de rafelranden van de stad. Hij wil laten zien wat het betekent om een Native te zijn in de moderne tijd: anoniem, onherkenbaar, berooid en beroofd van identiteit.

Pijnlijk foutief

Het boek opent sterk, met een proloog in de vorm van een essay waarin het lot van de Native Americans wordt beschreven, in harde, reportage-achtige stijl in de wij-vorm, want de schrijver is een van hen.

Zelf spreekt Orange over indianen, die pijnlijk foutieve naam die Europeanen het volk gaven, een naam die voor de Native Americans een soort geuzennaam is waar tevens spot en pijn in zit. “Alles is nieuw en tot ondergang gedoemd. We rijden in bussen en treinen en auto’s over en onder vlakten van beton. Terugkeer naar het land is nooit de essentie van de indiaan geweest. Het land is overal of nergens.”

Hier laat de schrijver zien wat hem en de zijnen is afgenomen. De noodzaak bij de schrijver om dit te vertellen is voelbaar op iedere pagina van deze roman. De ambitie die uit het boek knettert is opgevallen, in de VS waren de recensenten vol lof.

Stoet personages

Na de sterke proloog voert Orange in korte hoofdstukken een bonte stoet aan personages op. Ze hebben een native achtergrond, bij de een sterker dan de ander, ze wonen in en om Oakland, ze worstelen met hun identiteit of met een alcoholverslaving. Of met beide. Onafhankelijk van elkaar leven ze toe naar een powwow - een traditionele Native manifestatie met dans en muziek - in een stadion in Oakland.

Tony Loneman heeft een misvormd gezicht omdat zijn moeder dronk tijdens haar zwangerschap, hij laat zich in met tuig van Mexicaans-indiaanse afkomst die de powwow willen overvallen met 3D-geprinte pistolen. Dene Oxendene wil de verhalen van zijn volk boekstaven in een documentaire. Jaqcuie Red Feather gaat haar kleinzoons opzoeken in Oakland, de veertienjarige Orvil oefent tot ontzetting van zijn oudtante Opal Viola Bear Shields een traditionele indianendans in haar oude kostuum. 

Omslag ‘Er is geen daar daar’

Edwin Black, gameverslaafd en lijdend aan obesitas, zoekt zijn vader en vindt een zus in de kordate Blue, de organisatrice van de powwow, die is gevlucht voor haar gewelddadige partner. Een opvallende overeenkomst in al die prachtige namen is de aanwezigheid van een kleur, die een symbolische betekenis hebben in de Indiaanse cultuur. De schrijver zoekt op allerlei niveaus diepgang, hij neemt geen genoegen met ook maar één enkel flat character in dit kleurrijke mozaïek. Veel van zijn personages zijn eenzaam en aan lager wal geraakt, als schimmen bewegen ze zich door Oakland, in bussen, auto’s en treinen.

De meest innemende van hen is de jonge Orvil, die eigenlijk niets weet van zijn roots, maar nieuwsgierig wordt als hij indianenkleding vindt in de kast van Opal. Met behulp van filmpjes op YouTube leert hij de dans, waarmee hij op de powwow een prijs wil winnen. Zo heeft ieder personage zijn eigen verwachtingen van de powwow. Het is geen spoiler als ik hier vermeld dat de geprinte pistolen, voorzien van echte kogels, op de powwow voor ellende gaan zorgen, in een grimmige showdown die niet iedereen zal overleven.

Schoonheidsfouten

‘Er is geen daar daar’ is knap geconstrueerd en verdient lof, maar het is geen perfecte roman. Je voelt dat Orange de lezer wil laten meeleven met álle personages maar het zijn er te veel, soms overvoert hij je met achtergrondverhalen die diepte moeten geven aan de personages maar die als ballast voelen. Ik raakte de draad nog al eens kwijt in alle backstory en verloor dan interesse. De vertaling levert soms ook problemen op. Dat begint al bij de titel. There there luidt die in het origineel, een verwijzing naar een uitspraak van Gertrude Stein: “there is no there there”. Ze refereerde naar het Oakland van haar jeugd dat niet meer bestond. Maar in het Engels is ‘there there’ ook een troostend, sussend woord: stil maar, toe maar. Zo’n subtiliteit gaat verloren in een vertaling, daar is weinig aan te doen, maar ik geloof dat ik sowieso zou aanraden het boek in het Engels te lezen, ik vond de taal in het origineel een stuk natuurlijker en soepeler lopen.

Dit is ondanks de schoonheidsfouten een intrigerend boek, en Tommy Orange is een belangrijke nieuwe stem in de Native American literatuur. Hij toont ons in dit boek grootmoeders, kinderen, boeven, loners, dikzakken, vechters en verliezers van een ontheemd volk in wie het verleden aanwezig blijft, mensen met een lang en droevig verhaal, en maakt pijnlijk duidelijk dat we niet mogen blijven hangen in memes en mascottes.

Oordeel: Ambitieus, niet perfect, maar wel een belangrijke nieuwe stem.

Tommy Orange
Er is geen daar daar
Vert. Jetty Huisman Meulenhoff; 320 blz. € 19,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden