Sherlock Holmes onder de filmmakers

Als jij het klaarspeelt een film te maken, eet ik mijn schoen op', aldus Werner Herzog tegen Errol Morris. En zo gebeurde. De Amerikaanse regisseur Errol Morris, hoofdgast van het documentairefestival Idfa dat woensdag begint, werkte midden jaren 'mee aan Herzogs 'Stroszek', het bizarre verhaal van een Duitse ex-gevangene die samen met een prostituee een nieuw leven begint in Amerika. Het was een samenwerking die Morris' hele verdere leven zou bepalen.

Errol Morris (67), een geboren New Yorker, had filosofie gestudeerd op Princeton. Hij was voor een cellostudie naar Parijs gegaan, en had als privédetective gewerkt, toen Herzog hem uitdaagde zonder filmopleiding een film te maken. Het was een vrolijke aansporing die in 1978 resulteerde in het succesvolle debuut 'Gates of Heaven', over de werknemers en bezoekers van Californische dierenbegraafplaatsen. Een film die en passant de Amerikaanse Droom ontleedde.

Herzog hield woord. Hij kookte zijn schoen (met ui, knoflook en chili) en peuzelde hem op, precies zoals Charlie Chaplin deed in 'The Gold Rush'. Een hilarische stunt die voor publiek werd uitgevoerd, en werd vastgelegd in de korte film 'Werner Herzog Eats His Shoe', te vinden op YouTube.

En Morris? Die groeide uit tot een van de meest vooraanstaande documentairemakers van Amerika, met originele, flamboyante films inzoemend op de Amerikaanse samenleving. Groot was in 1988 de impact van 'The Thin Blue Line' over Randall Dale Harris, ter dood veroordeeld wegens de moord op een politieagent in Dallas, en op death row wachtend op zijn executie. Door Morris' hypnotiserende documentaire, opgebouwd uit verschillende reconstructies en interviews met getuigen, agenten en advocaten die verstrikt raken in hun eigen woorden, werd de zaak heropend, met vrijspraak tot gevolg. In 'Mr. Death - The Rise and Fall of Fred a. Leuchter' portretteerde Morris een elektrische-stoelreparateur annex Holocaustontkenner. 'An odd combination, and one of the reasons he fascinated me', aldus de regisseur.

Morris werd beroemd om zijn interviewtechniek waarvoor hij een speciale cameraopstelling ontwikkelde, de Interrotron ('een samenstelling van interview en terror', aldus Morris). Door zijn eigen videobeeld op de lens van de camera te projecteren (vergelijkbaar met de autocue van journaallezers), keken geïnterviewden niet naast maar in de lens, met een grote intimiteit en directheid tot gevolg, alsof de geïnterviewde zijn verhaal direct aan de toeschouwer vertelt.

Zo portretteerde Morris in zijn Oscarwinnende documentaire 'The Fog of War' minister van defensie Robert S. McNamara, algemeen beschouwd als de architect van de Vietnamoorlog. Een film over de geruchtmakende Amerikaanse politiek in de jaren zestig, waarin Morris de technocraat tot opzienbarende confessies wist te verleiden: '(we) were behaving as war criminals'. In 'The Unknown Known' vroeg hij minister van defensie Donald Rumsfeld, medeverantwoordelijk voor de Irakoorlog, enkele van zijn duizenden snowflakes toe te lichten: memo's die hij schreef gedurende zijn vijftigjarige carrière in het Congres, het Witte Huis, het Pentagon en als zakenman. De film werd een overrompelende analyse van Rumsfelds taalgymnastiek.

Morris die voor Idfa een keuze maakte uit eigen werk, een top-10 van zijn favoriete documentaires samenstelde en zijn oeuvre en werkmethode volgende week in een openbare masterclass in Tuschinski toelicht, komt naar voren als een filmmaker die de bizarre realiteit met de speurderszin van Sherlock Holmes te lijf gaat. Een meesterdetective met filosofische inslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden