Shell hoeft niet per se te fuseren/Ogen gericht op Koninklijke na overnamegolf

AMSTERDAM - Nu Exxon Mobil overneemt en deze Amerikaanse combinatie de grootste westerse oliemaatschappij ter wereld wordt, zijn de blikken in olieland gericht op Den Haag en Londen. Wat gaat het Nederlands-Britse Shell doen nu allerlei concurrenten elkaar overnemen of met elkaar fuseren?

KOOS SCHWARTZ

Afgelopen week 'reageerde' Shell op geheel aparte wijze op de overnamegolf. Terwijl Exxon een akkoord bereikte over de overname van Mobil en het Franse Total besloot het Belgische Petrofina in te lijven, blies Shell een eerder aangekondigde samenwerking met het Amerikaanse Texaco in Europa af. Te weinig kostenvoordelen, oordeelden beide olieconcerns na een studie en een reeks gesprekken. En daarmee was de, aanvankelijk door analisten geprezen, samenwerking opeens van de baan.

Enigszins opmerkelijk was de mislukking wel. Al een aantal jaren verdienen de grote oliemaatschappijen weinig geld met hun raffinaderijen, waar zij ruwe olie verwerken tot producten als benzine, nafta, diesel en kerosine. Ook langs de weg is het geen vetpot. In landen als Frankrijk, Engeland en België is de concurrentie moordend en verdienen de olieconcerns weinig of niets op een liter benzine.

Door samen te werken, zouden Shell en Texaco hun kosten kunnen drukken en winstgevender worden, zo luidde de filosofie achter de samenwerkingsgedachte, een gedachte die ook de leidende is achter de overname van Mobil door Exxon. Maar de plannen van Texaco en Shell strandden. Analisten denken dat dat vooral te maken heeft met 'Brussel'. De Europese Commissie waakt ervoor dat bedrijven te machtig worden en de perceptie is dat 'Brussel' het samenwerkingsverband alleen zou goedkeuren als Shell en Texaco flinke belangen in Europa zouden verkopen. Blijkbaar was die prijs te hoog.

Dat die analyse van de mislukking opgeld doet, bewijst in elk geval één ding: Shell is nog altijd een zeer groot bedrijf, dat in meerdere landen een uiterst sterke positie heeft. De afgelopen dagen leek het er wel eens op dat 'de Koninklijke' door de vorming van de combinatie Exxon Mobil gedegradeerd zou worden tot een tweederangsbedrijfje. Maar dat is natuurlijk onzin. Met een omzet van zo'n 240 miljard gulden per jaar is Shell nog altijd het tweede olieconcern ter wereld en staat het zesde op de lijst van 's werelds grootste concerns - vooropgesteld dat de overname van Mobil door Exxon wordt goedgekeurd.

De vraag is dan ook of Shell er veel belang bij heeft om nog veel groter te worden dan het nu al is. Volgens sommige analisten is dat zo: alleen door een overname en een daaropvolgende sanering zijn de betrokken bedrijven in staat om grote kostenbesparingen te realiseren en zo hun winstniveau, dat onder druk staat omdat de olieprijzen laag zijn en vermoedelijk een paar jaar lang laag zullen blijven, op een voor aandeelhouders aangenaam peil te houden.

Zij wijzen er verder op dat groot zijn veel voordelen heeft: hoe groter het bedrijf, hoe meer geld, hoe ingewikkelder de projecten die het bedrijf aan kan. Een groot bedrijf kan ook wat meer risico nemen. Niet voor niets gaan er al lange tijd geruchten dat Shell Texaco in zijn geheel zou willen overnemen: die combinatie zou dan de omvang van Exxon Mobil benaderen.

Maar een grote overname maakt niet aan alle problemen een eind en kan zelfs moeilijkheden oproepen. De lage olieprijs blijft zo'n probleem. Want hoe groot de combinatie Exxon Mobil ook is, het blijft ook voor haar voorlopig niet rendabel om olie te produceren op verafgelegen, moeilijk toegankelijke of geologisch ingewikkelde plekken. Het sluiten van complete raffinaderijen is ook voor een combinatie van twee groten geen sinucure.

Een overname kan daarnaast tot problemen leiden. Op korte termijn zijn forse kostenbesparingen mogelijk, al was het maar omdat er duizenden banen verdwijnen. Maar daarna? Analist R. Verhoef van Oyens en Van Eeghen: “Fusie en overnames zijn lang niet altijd succesrijk. Cultuurverschillen spelen daarbij een grote rol. Niemand denkt daar in het begin aan. Maar ze zijn o zo belangrijk.”

Is er een alternatief voor een grote overname? Shell zou ook gewoon door kunnen gaan met wat het al doet. Enerzijds probeert het door reorganisaties de kosten te beperken - Shell reorganiseert de laatste jaren heel wat af en ontziet het hogere echelon daarbij niet - anderzijds probeert het door joint-ventures te sluiten met kleine bedrijven zijn marktaandeel in bepaalde landen op te schroeven. Onlangs geschiedde dat nog in Oostenrijk en Noorwegen. Shell is in zeer veel landen actief en zou nog heel wat samenwerkingsverbanden kunnen sluiten.

J. Versteeg, analist bij Financiële Diensten Amsterdam, wijst ook nog op twee andere mogelijkheden. Het zou hem niet verbazen als Shell in de VS iets aan de haak slaat. Shell is daar niet zo groot en hoeft niet te vrezen voor 'Brusselse' toestanden, waarbij het concern wordt gedwongen om bedrijfsondelen te verkopen.

Interessant is Versteegs tweede optie: verdere samenwerking met het Saoedische Aramco of met Iran. “Iedereen dat Exxon Mobil de grootste olieproducent is, maar Aramco produceert 8,9 miljoen vaten per dag, ruim drie keer zoveel als Exxon. Shell-topman Moody Stuart heeft al gezegd dat hij verwacht dat Aramco zijn productie zal uitbreiden. Dat kan het bedrijf makkelijk doen, omdat het heel goedkoop olie produceert. Door productieverhoging kan Arabië andere olie producerende landen de markt uitdrukken.” Shell werkt zowel in als buiten Saoedi Arabië (India, Verenigde Staten) al samen met Aramco.

Versteeg verwacht overigens niet dat de winsten van de olieconcerns zich snel zullen herstellen. Er is olie in overvloed, van productieverlaging komt nog weinig terecht, de crisis in Azië duurt voort en de economische groei in de VS en Europa tempert: “Zo'n overname van Mobil zegt veel. Als het echt moeilijk wordt in een bedrijfstak, dan krijg je concentratie. Zo'n overname is een teken dat de markt er slecht uit ziet.”

Unilever. Unilever breidt zijn activiteiten in Mexico uit. Het concern heeft er een bakkerijbedrijf gekocht. Het gaat om Carrancedo's, een bedrijf met een omzet van 76 miljoen gulden. Ook is het nu volledig eigenaar van een ijsfabriek waar het al een minderheidsbelang in had: Helados Bing. De onderneming heeft een omzet van f 38 miljoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden