Shell / Eén slagvaardige onderneming

Toen Shell in de problemen kwam door overschatte oliereserves, wilde het geen kwaad woord horen over zijn ondoorzichtige structuur. Maar die wordt nu toch gemoderniseerd, om vertrouwen te herwinnen.

DEN HAAG - Het Nederlands-Britse olieconcern Shell krijgt een eenduidige leiding. De twee stokoude houdstermaatschappijen gaan op in Royal Dutch Shell. ,,We moeten een ander bedrijf worden'', zei topman Jeroen van der Veer, die Chief Executive wordt.

Met dit verstrekkende voorstel aan de aandeelhouders van Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij en Shell Trading and Transport erkent Shell dat het is tekortgeschoten in slagvaardigheid. Sterker nog, Van der Veer stelde deze week in Londen dat de oliemaatschappij, ,,in een wereld van meedogenloze competitie'', achterop is geraakt. ,,We zijn vastbesloten onze positie terug te winnen en zullen onmiddellijke actie ondernemen.''

Deze waarneming kan verklaren waarom Shell het ontzag voor zijn eigen geschiedenis heeft verloren. Het concern offert zijn beproefde structuur uit 1907 op om de moordende concurrentie in de olie- en gasindustrie beter het hoofd te kunnen bieden. De oude verhoudingen -bij Koninklijke Olie een bestuur en een raad van commissarissen, bij Shell Transport een Board, een gezamenlijk comité van directeuren en twee hoofdkantoren- zaten het concern in de weg. ,,Een Chief Executive kan strategische beslissingen makkelijker ten uitvoer brengen'', zei Van der Veer gisteren. ,,Ondernemerszin voorop.''

In de toelichting van de Shell-topman klonk een heldere echo van de kritiek die sinds begin dit jaar over het olieconcern is uitgestort. Shell bleek zijn olie- en gasreserves 20 procent te optimistisch te hebben ingeschat en overtrad de Amerikaanse beursregels door de correctie daarvan niet direct te melden. Door de reserve kwestie, die drie toplieden de kop kostte, trad aan het licht hoe stroef de samenwerking tussen de hoofdkantoren in Den Haag en Londen verliep. De ene directeur, de Brit Phil Watts, bestookte de andere directeur, de Nederlander Walter van der Vijver, met woedende e-mails over opgeblazen reservecijfers.

De reservekwestie liet zien dat het Shell aan richting ontbrak. Institutionele beleggers, vooral uit de Angelsaksische wereld, stelden dat bij Shell de gezagsverhoudingen zoek waren en de verantwoordelijkheden onduidelijk verdeeld. In het openbaar lieten Shell-bestuurders, Van der Veer als nieuwe topman voorop, het wel uit hun hoofd deze kritiek te bevestigen. De structuur van Shell moest er buiten worden gehouden. De organisatie van de Nederlands-Britse oliemaatschappij had in principe niets van doen met de tegenwind die het concern kreeg: versnelde uitputting van zijn reserves door gebrek aan olievondsten.

Uit de oprichting van Royal Dutch Shell blijkt dat de Shell-top de 'complexiteit' niet langer als een 'aanprijzing' ziet. ,,Het was een oude structuur die in de vorige eeuw zijn logica had'', zei Shell-bestuurder Lord Kerr. Hij vloog het afgelopen halfjaar als voorzitter van een speciale Stuurgroep de wereld over om de opvattingen van aandeelhouders over de een of andere structuurwijziging te peilen. Van der Veer typeerde hem tussen neus en lippen door als 'chef de cuisine'.

In de Shell-keuken stond de historische structuurwijziging al geruime tijd op het vuur. Het tempo waarmee de structuurwijziging tot stand kwam, spreekt boekdelen. Lord Oxburgh, voorzitter van Shell Trading and Transport, zei dat de reservekwestie ,,ons het laatste duwtje heeft gegeven''.

De ontvangst is een testcase voor het voorstel: efficiencywinst botst immers met nationale sentimenten die Shell oproept. De verhoudingen tussen Koninklijke en Shell Transport (60 procent tegen 40 procent van de aandelen) verliezen hun belang. Maar Royal Dutch Shell wordt wel een Britse vennootschap met een hoofdnotering in Londen en een Haags hoofdkantoor.

In een piepklein zinnetje in het voorstel wordt de keuze voor Nederland als locatie gerechtvaardigd met een verwijzing naar de geschiedenis. De Koninklijke had in 1907 de oliebronnen, Shell Transport de tankers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden