Shakespeare laat zich niet muilkorven met hightech

Holland Festival

’Romeinse tragedies’, toneelmarathon van drie stukken van William Shakespeare door Toneelgroep Amsterdam o.r.v. Ivo van Hove in Stadsschouwburg Amsterdam t/m 23-6. Van 9-8 t/m 30-9 in Amsterdam, Eindhoven, Brussel en Antwerpen, doordeweeks in twee delen, in het weekeinde als marathon. Inl.: 020-6242311 of www.toneelgroepamsterdam.nl

Het applaus is ovationeel. Echt verrukt? Of blij dat het is afgelopen? Een zes uur durende toneelvoorstelling is een prestatie, maar ook een aanslag op het incasseringsvermogen. Drie stukken van Shakespeare – ’Coriolanus’, ’Julius Caesar’, ’Antonius en Cleopatra’ – die ogenschijnlijk weinig met elkaar te maken hebben, achter elkaar, is nogal wat.

Zo op het oog zijn theatermaker Ivo van Hove en zijn scenograaf Jan Versweyveld er aardig in geslaagd eenheid en actualiteit te creëren. Overal microfoons, camera’s en televisies waarop de handeling is te volgen, een enorm videoscherm met close-ups, daarboven een lichtkrant met het laatste nieuws, en zo nu en dan een ingelast journaal. Een politieke arena waar iedereen, zoals het politici betaamt, in grijs pak loopt. Zelfs Coriolanus, de vechtjas die van tactisch gezever niets moet hebben, om die reden wordt verbannen en tegen zijn eigen stad Rome opstaat.

Is het daarom dat de Coriolanus van Fedja van Huêt, hoe gedreven deze ook speelt, niet overtuigt? Na het oorverdovende begin – een oorlogsverslag op lichtkrant met donderend geluidsdecor en stroboscopisch licht – en een sterke monoloog van Frieda Pittoors als Corolianus’ eerzuchtige moeder, begint twijfel over deze media-aanpak in me te kruipen. Het is allemaal zo obligaat, zo voorspelbaar, zo netjes.

Met inbegrip van een Japans robbertje vechten tussendoor of flauwe Fortuyn-citaten – ’Ga koken mens’ tegen een interviewster – blijft de voorstelling kleurloos. Het is of ik in een keurig georganiseerd toneelstukje ben beland, waarin wij toeschouwers ook nog eens geacht worden te figureren als betrokken burgers: bij ’ombouw’ momenten worden wij opgeroepen ons van zaal naar podium en omgekeerd te bewegen. Op dat podium is de handeling bijna alleen via televisies te volgen, wat interesse in de personages niet bevordert. Net zomin als de ambiance met trendy loungebanken.

Vorm overheerst de inhoud. Zelfs de rede van Antonius bij de dood van Julius Caesar en tegen diens moordenaar Brutus is zo schaamteloos emotioneel, dat de geslepen onderlaag in de tekst verhuld blijft. Dat gebeurt vaker. Emoties zijn veelal uitgeschreeuwde buitenkant. Vergeten wordt dat het ergens over moet gaan.

Helaas kunnen, behalve de oudere en ervarener, veel spelers slecht met de tekst overweg. De opdracht lijkt vooral: praat zo gewoon mogelijk. Maar Shakespeare is niet gewoon. Shakespeare laat zich niet muilkorven met media en hightech. Dan verhullen boventonen de onderhuidse lagen. Shakespeare is domweg iets anders dan het ensceneren van een filmscript, zoals het grandioze ’Opening night’, afgelopen jaar.

Pas in het laatste uur, als er geen publiek meer op het toneel mag, begint daar iets te gebeuren. Dan, niet meer gestoord door rondlopend volk, geven Hans Kesting als Antonius en Chris Nietveld als Cleopatra hun personages het volle pond. Dan komt passie tevoorschijn. De hartstocht waarmee zij zich in elk avontuur storten, ook dat van oorlog. Met mooie, naar zelfzucht verwijzende beelden: de afscheidskus voor Cleopatra, die Antonius (gespiegeld) op zijn eigen lippen drukt.

Daar is Van Hove eindelijk een verhaal aan het vertellen. De rest was technische structuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden